ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਕismet ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਵ੍ਯ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਰਾਜਨ, ਅਧਰਮ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਜੜਾਂ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਜ਼ਰੂਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਤਪਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਧੀ ਦੀ ਵੀ, ਜੋ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਇਹ ਜਾਣ ਲਓ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ, ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਅਸੁਰ ਝੂਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਗਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਝੂਠ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੈ—ਮਿਹਰ ਕਰ। ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਓ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇੰਦਰ ਲਈ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਹਾਥੀ, ਰਥ ਜਾਂ ਘੋੜੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਭਾਰਗਵ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਵੀ। ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ—ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਯਾਨੀ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇਕਰ ਭਾਰਗਵ, ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ; ਰਾਜਾ ਆਪ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੇ।" ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਤੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੋਵੇ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹੋਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਓ ਦਾਈ, ਜਾ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਲਿਆ; ਦੇਵਯਾਨੀ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਦਾਈ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਉਠ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੀ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ। ਤੂੰ ਹੁਣ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰੇ।" ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ; ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰੁੱਸਣ।" ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸੋਹਣੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਪਲਕੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ, ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਹਾਂ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮੰਗ ਕੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਦਾਂ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ ਦਾਸੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?" ਫਿਰ ਵੀ, "ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇ।" ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦਾਸੀ ਬਣਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾਰੀ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਓਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹਿਆ, ਉਥੇ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਬਸੰਤ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਧੁ ਰਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਨਹੁਸ਼ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਪਿਆਸਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣਪ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਉਸ ਦੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੋਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ?" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਜਾਣ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਖੀ, ਦਾਸੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਹੈ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਨ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।" ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਰ ਤੇਰੀ ਸਖੀ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਦਾਸੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।