ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਜੀ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਉਹ ਪਿਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਵੇਂ ਕਰ ਦੇਂਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸਨੇ ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਦੇਖੋ, ਮੇਰੇ ਨਖ ਤਾਮੇ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਖੂਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।" ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਸਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਖੂਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਯਯਾਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਘੂਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾ, ਘੂਰਨਿਕਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਘੂਰਨਿਕਾ ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਥੇ ਕਾਵ્ય (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।" ਜਦ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਰੂ ਭਰੇ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਪੁੱਤ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਏਗੀ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ।" ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਾਦੀ ਹਾਂ।' ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ ਜੋ ਮੰਗਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਗਦਾ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੱਕ ਨਾਲ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਾਂਗੀ।' ਇਹ ਗੱਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਸ਼ਕਰ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਲੌਕਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਲਭ ਤੇ ਅਕਲਪਨੀਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਨਾਲ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਰਥੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਅਗਰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਫੀ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ繁ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।" "ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸੌ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਹ ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਨਾਦਾਨ ਬੱਚੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਘਟਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਚਰਣ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।" "ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਇਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤ, ਇਹੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਤੇ ਆਪ ਨਿਰਾਸ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅਨ੍ਯਾਯੀ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਜਰੂਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਭੋਜਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਚ, ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗਲਤ ਕੀਤਾ।" "ਹੁਣ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ, ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਦੈਤਿਆ ਝੂਠੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੈ।" ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਰਗਵ, ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਨੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਦੁਖ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਸਮੂਹ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆਪ੍ਰਦ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।