ਦੇਵਯਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਹਿਰੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠਦਾ, ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗਦਾ, ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ।" ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤਾਣ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਨਿਰਅਸਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੰਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦ ਦੇਵਯਾਨੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਉਹ ਮਰੀ ਗਈ," ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਸਮਾਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਢਾੜਸ ਬੰਧਾਈ। "ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀ-ਕਮਲ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹੈਂ ਤੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਆਹ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" "ਇਸ ਖੂਹ ਵਿਚ, ਘਾਹ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗੀ? ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਕਮਰ-ਪਤਲੀ ਕੁੜੀ।" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਖ ਤਾਮੇ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕੱਢੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚ ਆਦਮੀ ਲੱਗਦੇ ਹੋ।" "ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢੋ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਡਿੱਗੀ ਹਾਂ।" ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ, ਕੁਝ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਫਿਰ ਘੂਰਨਿਕਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਸੀ। "ਘੂਰਨਿਕਾ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਘੂਰਨਿਕਾ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਕਾਵ੍ਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਗਿਆਨੀ ਧੀ ਹੈ।" ਜਦ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।" "ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਗਈ: 'ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ, ਮੰਗਦਾ ਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।'" "'ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ, ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ।' ਇਹ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "'ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਵਾਂਗੀ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ।" "ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਰਾਜਾ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਦੁੰਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਅਕਲਪਨੀਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਹੜਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰਸੌਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਜਣੇ ਰਥੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਰਸੌਲ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਅਗਰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਮਾਫੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਰਦ ਹੈ।" "ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦਾ, ਬੇਅੰਤ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਰੱਖਦਾ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸੌ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕਰੇ ਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਬੇਸੁਧ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਵਧ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ।" "ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਮਾੜੀਆਂ ਜਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਥੇ ਗਿਆਨੀ, ਭਲਾਈ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ, ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਚੰਗਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਣ; ਉਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਉਹ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।