ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਕਚਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਭਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕਚਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟੇਗੀ, ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਜਦੋਂ ਕਚਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਕਚਾ ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਰ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਪੁਰੰਦਰ! ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ।” ਇੰਦਰ (ਮਘਵਨ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਦੇ ਬਾਗ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਤਦ, ਹਵਾ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਇੱਥੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦਾ ਕਪੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕਪੜਾ ਕਿਉਂ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਏ ਅਸੁਰੀ? ਤੇਰੇ ਵਿਹਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।” “ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗਦਾ, ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋਦਾ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ।” “ਤੂੰ ਨਿਰਸਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਣਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ।” ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ, ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖੀ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੇਡ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਗਨਿ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਨਰਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਇਆ। “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਹਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਕੜੇ ਹਨ? ਤੂੰ ਇਤਨੀ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਹੈ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਸਾਹ ਕਿਉਂ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ?” “ਤੂੰ ਇਸ ਕੂਏਂ, ਜੋ ਘਾਹ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗੀ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ।” ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” “ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਖ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਕੱਢ ਲੈ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹਾਂ।” ਯਯਾਤੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਜਦ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜੋ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਫ਼ ਰਹੀ ਸੀ, ਘੂਰਨਿਕਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ, ਕਿਹਾ, “ਤੁਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਘੂਰਨਿਕਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸੁਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਈ, ਤੇ ਕਾਵਯਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, “ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਬੁਧਿਮਾਨ ਧੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਵਯਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਾ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਕਾਵਯਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹਰ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।” “ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ: ‘ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹਾਂ।’” “ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ: ‘ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ, ਮੰਗਦਾ ਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।’” “‘ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਜੋ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋਦਾ, ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੈਂਦਾ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।” “‘ਜੇ ਮੈਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਾਂਗੀ।’ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।” “ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਖੁਦ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨਹੁਸ਼ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਦੁਲਤਾਈ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਂਗ ਅਕਲਪਨੀਯ।” “ਦੇਵਯਾਨੀ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਠਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਰਥੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਲਗਾਮ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਦੁਖ-ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ, ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਦਇਆ, ਤੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਤਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।