ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖਿਆਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ਪੁਰੂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ ਪੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਯਦੁ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੌਭਾਗਿਆਸ਼ਾਲੀ ਦੌਲਤ ਕਿਉਂ ਗਵਾ ਬੈਠਾ? ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਧਰਮਮਈ, ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਤਾਨਿਕ ਨੇ ਸ਼ੌਣਕ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਕਥਾ। ਯਯਾਤੀ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਪੁਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੁਰੂਰਵਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ। ਯਯਾਤੀ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੁਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਕ ਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਿਕਾਰ ਲਈ ਭਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯੱਜ਼ਿਕ ਪੁਜਾਰੀ ਚੁਣਿਆ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਕਾਵ્ય ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧਾ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਕਾਵਯ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ। ਪਰ ਜਦ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਾਵਯ ਨੂੰ ਸੀ—ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਘੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕਾਵਯ ਉਸ਼ਨਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ, ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ। ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਉਸ ਅਤਿਅੱਤੁਜਵਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਯੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਕੋਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ, ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੈਰ-ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਉਥੇ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ। ਧਰਮ, ਦਾਨ, ਮਿੱਠਾਸ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਰਾਹੀਂ, ਜਦ ਦੇਵਯਾਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਚ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼" ਆਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਕਚ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਮੈਂ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੌਤਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਕਚ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਬਣਾਓ।" "ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਾਰਯ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਕਚ, ਤੂੰ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਦਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਵਧੇ।" ਕਚ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼" ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਈ ਕੁਆਰੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ, ਨੱਚਦਾ ਅਤੇ ਵਾਜਾ ਵਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ। ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਵੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਚ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਈ। ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਚਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡੀਆਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਗਾਂ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਕਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਗਾਂ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਆਈਆਂ ਪਰ ਕਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੁਹਾਡਾ ਹਵਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਗਾਂ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਕਚ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਨਹੀਂ ਆਇਆ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਕਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀ—ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ "ਆ ਜਾ, ਆ ਜਾ" ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਮਰੇ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ, ਕਚ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਬੁਲਾਉਣ 'ਤੇ, ਕਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਧਿਸ਼ਣਾ ਪੁੱਤਰ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਦੀ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ, ਕਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਪਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਵੇਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ।