ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਪਾਟ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਲਯ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਕਮਲ-ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੰਗੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰੋ।” ਮਨੁ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਅਤੁੱਲਤਮ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲਤ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵਾਂ।” ਯੂਨੀਵਰਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂਜੀ ਹੋ ਜਾਵੇ,” ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਪਈ। ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਸੋਲਾਂ ਉਂਗਲ ਚੌੜੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!” ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਹੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮੱਛੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਕਾਰਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਣ ਆਈ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਫਿਟ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ!” ਫਿਰ ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਮਨੁ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ?” ਫਿਰ ਮਨੁ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੋਵੇ?” ਫਿਰ ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜਗਤਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਵਧਾਈ ਹੋ, ਵਧਾਈ ਹੋ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਰਾਜਨ।” ਫਿਰ ਮੱਛੀ ਰੂਪਿ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਆਗਾਹ ਕੀਤਾ, “ਸ਼ੀਘਰ ਹੀ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪਰਬਤਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਨੌਕਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਸੀਨੇ, ਅੰਡਿਆਂ, ਅੰਕੁਰਾਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਲਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਝੋਲੇਗੀ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲਤ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣੋਗੇ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਰਾਜਾ, ਮਨੁਅੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣੋਗੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਵੋਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਵੇਗਾ? ਅਤੇ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂ? ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਾਂਗਾ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅੱਜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ—ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਆਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਘੱਟ ਬਚਣਗੇ ਤੇ ਮਰਨ ਲੱਗਣਗੇ, ਸੱਤ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਭਿਆਨਕ ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਬੜ ਵਰਖਣਗੀਆਂ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਔਰਵ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੇਗੀ, ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਭਵਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲੇਗੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸੁਆਹ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਤਪ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਵਰਤ, ਭੀਮਨਾਦ, ਦ੍ਰੋਣ, ਚੰਡ, ਬਲਾਹਕ, ਵਿਦਯੁਤਪਤਾਕਾ ਅਤੇ ਸੋਣ—ਇਹ ਸੱਤ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਹ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਇਕਠੇ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਚੜ੍ਹਾ ਲਏ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਜੋ ਰੱਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਨੌਕਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣਾ, ਮੈਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸੜ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਬਚੇ ਰਹੋਗੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ, ਮਹਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਭਵਾ, ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰਲਯ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਦ ਰਚਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਮਨੁ ਨੇ ਵੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡਾ ਜਲ-ਪ੍ਰਲਯ ਨਹੀਂ ਆ ਗਿਆ।