ପ୍ରାତଃକାଲୋ ମୁହୂର୍ତାଂସ୍ ତ୍ରୀନ୍ ସଂଗଵସ୍ ତାଵଦେଵ ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଅପରାହ୍ଣସ୍ତତଃ ପରମ୍
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, ସଂଗବ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ଆସେ।
ସାଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ନ କାରଯେତ୍ ରାକ୍ଷସୀ ନାମ ସା ଵେଲା ଗର୍ହିତା ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ସାୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ରାକ୍ଷସୀ ବେଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିନ୍ଦିତ।
ଅହ୍ନୋ ମୁହୂର୍ତା ଵିଖ୍ଯାତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସର୍ଵଦା ତତ୍ରାଷ୍ଟମୋ ମୁହୂର୍ତୋ ଯଃ ସ କାଲଃ କୁତପଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏକ ଦିନରେ ସଦା ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଏହାର ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ କୁଟପ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମାନ୍ ମନ୍ଦୀଭଵତି ଭାସ୍କରଃ ତସ୍ମାଦନନ୍ତଫଲଦସ୍ ତଦାରମ୍ଭୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ବିଶେଷ ଗୁଣ ରଖିଛି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନଃ ଖଡ୍ଗପାତ୍ରଂ ଚ ତଥା ନେପାଲକମ୍ବଲଃ ରୂପ୍ଯଂ ଦର୍ଭାସ୍ତିଲା ଗାଵୋ ଦୌହିତ୍ରଶ୍ଚାଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ତଳୱାର ପାତ୍ର, ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ, ଚାନ୍ଦି, ଦର୍ଭା ଘାସ, କଳା ତିଳ, ଗାଈ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଦୌହିତ୍ର—ଏହି ଆଠଟିକୁ କୁଟପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପାପଂ କୁତ୍ସିତମିତ୍ଯାହୁସ୍ ତସ୍ଯ ସଂତାପକାରିଣଃ ଅଷ୍ଟାଵ୍ ଏତେ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କୁତପା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏହି ଆଠଟିକୁ ପାପ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହିଗୁଡିକୁ କୁଟପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତାତ୍କୁତପାଦ୍ ଯନ୍ମୁହୂର୍ତଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ମୁହୂର୍ତପଞ୍ଚକଂ ଚୈତତ୍ ସ୍ଵଧାଭଵନମିଷ୍ଯତେ
କୁଟପ ସମୟ ପରେ ଚାରି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୋଗ କରି ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ସମୟକୁ ପିତୃଉପଚାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦେହସମୁଦ୍ଭୂତାଃ କୁଶାଃ କୃଷ୍ଣାସ୍ତିଲାସ୍ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାଯାଲମ୍ ଏତତ୍ପ୍ରାହୁର୍ଦିଵୌକସଃ
କୁଶ ଘାସ ଏବଂ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତିଲୋଦକାଞ୍ଜଲିର୍ଦେଯୋ ଜଲସ୍ଥୈସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ ସଦର୍ଭହସ୍ତେନୈକେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ତୀର୍ଥରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଶେଷ ଗୁଣ ରଖିଥାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧସାଧନକାଲେ ତୁ ପାଣିନୈକେନ ଦୀଯତେ ତର୍ପଣଂ ତୂଭଯେନୈଵ ଵିଧିରେଷ ସଦା ସ୍ମୃତଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ସଦା ନିୟମ।
ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମାଯୁଷ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍ ପୁରା ମଲଯେ ନ କଥିତଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଆୟୁ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ମଲୟ ପାହାଡରେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଥା କହାଯାଇନଥିଲା।
ଶୃଣୋତି ଯଃ ପଠେଦ୍ଵାପି ଶ୍ରୀମାନ୍ସଂଜାଯତେ ନରଃ
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢିବା କରେ, ସେ ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଲୋକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥନିଵାସିଭିଃ ସର୍ଵପାପୋପଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀନାଶନଂ ପରମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ଏହାକୁ ତୀର୍ଥରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ କହିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ସମୂଳ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯଶସୋ ନିଧାନମ୍ ଇଦଂ ମହାପାପହରଂ ଚ ପୁଂସାମ୍ ବ୍ରହ୍ମାର୍କରୁଦ୍ରୈରପି ପୂଜିତଂ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁଶନ୍ତି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ
ଏହା ପବିତ୍ର, ଯଶର ଧନ, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହିମା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସୋମଃ ପିତୄଣାମଧିପଃ କଥଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ ତଦ୍ଵଂଶ୍ଯା ଯେ ଚ ରାଜାନୋ ବଭୂଵୁଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ସୋମ କିପରି ପିତୃମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ? ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସୋମଙ୍କର ବଂଶରେ କେଉଁ ରାଜାମାନେ କୀର୍ତିଶାଳୀ ହେଇଥିଲେ?
ଆଦିଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵମ୍ ଅତ୍ରିଃ ସର୍ଗଵିଧୌ ପୁରା ଅନୁତ୍ତମଂ ନାମ ତପଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତପ୍ତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଅତ୍ରି ଏକ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା 'ଅନୁତ୍ତମ' ନାମରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ କରିଥିଲେ।
ଯଦାନନ୍ଦକରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗତ୍କ୍ଲେଶଵିନାଶନମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵର୍କରୁଦ୍ରାଣାମ୍ ଅଭ୍ଯନ୍ତରମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଜଗତର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏବଂ ଅତିନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ୱରୂପ।
ଶାନ୍ତିକୃଚ୍ ଛାନ୍ତମନସସ୍ ତଦନ୍ତର୍ନଯନେ ସ୍ଥିତମ୍ ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତପସା ଵିପ୍ରାଃ ପରମାନନ୍ଦକାରକମ୍
ଏହା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଶାନ୍ତ ମନ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ବସିଥାଏ, ଏହାର ମହିମା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ଯସ୍ମାଦୁମାପତିଃ ସାର୍ଧମ୍ ଉମଯା ତମଧିଷ୍ଠିତଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାଷ୍ଟମାଂଶେନ ତସ୍ମାତ୍ସୋମୋ ଽଭଵଚ୍ଛିଶୁଃ
ଯେହেতୁ ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଉମା ସହିତ ଏହାକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଏକ ଅଂଶରୁ ସୋମ ଶିଶୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଧଃ ସୁସ୍ରାଵ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଧାମ ତଚ୍ଚାମ୍ବୁସମ୍ଭଵମ୍ ଦୀପଯନ୍ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନଯା ସଚରାଚରମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଠୁ ନିମ୍ନକୁ ଏକ ଆଲୋକ ବହିଗଲା, ଯାହା ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ଜ୍ୟୋତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ତଦ୍ଦିଶୋ ଜଗୃହୁର୍ଧାମ ସ୍ତ୍ରୀରୂପେଣ ସୁତେଚ୍ଛଯା ଗର୍ଭୋ ଭୂତ୍ଵୋଦରେ ତାସାମ୍ ଆସ୍ଥିତୋ ଽବ୍ଦଶତତ୍ରଯମ୍
ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ଦିଗମାନେ ଏହି ଆଲୋକକୁ ନାରୀ ରୂପରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଏକ ଭ୍ରୁଣ ଭାବରେ ତିନି ଶତ ବର୍ଷ ରହିଲା।
ଆଶାସ୍ତଂ ମୁମୁଚୁର୍ଗର୍ଭମ୍ ଅଶକ୍ତା ଧାରଣେ ତତଃ ସମାଦାଯାଥ ତଂ ଗର୍ଭମ୍ ଏକୀକୃତ୍ଯ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଇ, ଦିଗମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତାନ କଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏକତ୍ର କଲେ।
ଯୁଵାନମକରୋଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵାଯୁଧଧରଂ ନରମ୍ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଽଥ ସହସ୍ରାଶ୍ଵେ ଵେଦଶକ୍ତିମଯେ ପ୍ରଭୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଯୁବକ ଭାବରେ ଗଠନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏକ ଯୋଧା; ପରେ, ଏକ ହଜାର ଘୋଡାର ରଥରେ ବସାଇ, ବେଦର ଶକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନେଲେ।
ଆରୋପ୍ଯ ଲୋକମନଯଦ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ସ ପିତାମହ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଅସ୍ମତ୍ସ୍ଵାମୀ ଭଵତ୍ଵଯମ୍
ରଥରେ ବସାଇ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଲୋକକୁ ନେଲେ; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ଲୋକ ଆମ ନାୟକ ହେଉ।'
ଋଷିଭିର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଓଷଧୀଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସୋମଦେଵତ୍ଯୈର୍ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରସଂଗ୍ରହୈଃ
ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଔଷଧିମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସୋମ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ତସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଅଧିକୋ ଧାମସମ୍ଭଵଃ ତେଜୋଵିତାନାଦଭଵଦ୍ ଭୁଵି ଦିଵ୍ଯୌଷଧୀଗଣଃ
ସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ତେଜରୁ ଭୂମିରେ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦୀପ୍ତିରଧିକା ତସ୍ମାଦ୍ ରାତ୍ରୌ ଭଵତି ସର୍ଵଦା ତେନୌଷଧୀଶଃ ସୋମୋ ଽଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜେଶଶ୍ଚାପି ଗଦ୍ଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ରାତିରେ ସଦା ବଢିଥାଏ; ଏହିପରି ସୋମ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ନାୟକ ବୋଲି ଓଡ଼ିଆରେ କହାଯାଏ।
ଵେଦଧାମରସଂ ଚାପି ଯଦିଦଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ କ୍ଷୀଯତେ ଵର୍ଧତେ ଚୈଵ ଶୁକ୍ଲେ କୃଷ୍ଣେ ଚ ସର୍ଵଦା
ବେଦର ରସ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳର ଆଲୋକ ସଦା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବଢିଥାଏ ଏବଂ କମିଥାଏ।
ଵିଂଶତିଂ ଚ ତଥା ସପ୍ତ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଦୌ ରୂପଲାଵଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତାସ୍ ତସ୍ମୈ କନ୍ଯାଃ ସୁଵର୍ଚସଃ
ପ୍ରଚେତସର ପୁଅ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମକ ଥିବା ସତେଇ ଝିଅ ଦେଲେ।
ତତଃ ପଦ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶୈଵ ତୁ ତପଶ୍ଚଚାର ଶୀତାଂଶୁର୍ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନୈକତତ୍ପରଃ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଦଶ ହଜାର ହଜାର ପଦ୍ମ ଯେତେକି ତପସ୍ୟା ହୁଏ, ସେତେ ତପ କଲେ।