ତୀର୍ଥଂ ଵସୁପ୍ରଦଂ ନାମ ଛାଗଲାଣ୍ଡଂ ତଥୈଵ ଚ ଏତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତାରଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍
ବସୁପ୍ରଦ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ଛାଗଲାଣ୍ଡ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିବା ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପାନ୍ତି।
ତଥାଚ ବଦରୀତୀର୍ଥଂ ଗଣତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ ଜଯନ୍ତଂ ଵିଜଯଂ ଚୈଵ ଶକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ବଦରୀ ତୀର୍ଥ, ଗଣ ତୀର୍ଥ, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ ଓ ଶକ୍ର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଶ୍ରୀପତେଶ୍ଚ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ରୈଵତକଂ ତଥା ତଥୈଵ ଶାରଦାତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରକାଲେଶ୍ଵରଂ ତଥା
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପତିଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ରୈବତକ ତୀର୍ଥ, ଶାରଦା ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵୈକୁଣ୍ଠତୀର୍ଥଂ ଚ ପରଂ ଭୀମେଶ୍ଵରମଥାପି ଵା ଏତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତାରଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଉଚ୍ଚତମ ବୈକୁଣ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭୀମେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିବା ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେଖା ପାଇଁ।
ତୀର୍ଥଂ ମାତୃଗୃହଂ ନାମ କରଵୀରପୁରଂ ତଥା କୁଶେଶଯଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଗୌରୀଶିଖରମେଵ ଚ
ମାତୃଗୃହ ନାମକ ତୀର୍ଥ, କରବୀରପୁର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଶେଶୟ ଏବଂ ଗୌରୀ ଶିଖର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ନକୁଲେଶସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ଚ କର୍ଦମାଲଂ ତଥୈଵ ଚ ଦିଣ୍ଡିପୁଣ୍ଯକରଂ ତଦ୍ଵତ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକପୁରଂ ତଥା
ନକୁଳେଶ ତୀର୍ଥ, କର୍ଦମାଳ ତୀର୍ଥ, ଦିଣ୍ଡିପୁଣ୍ୟକର ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକପୁର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସପ୍ତଗୋଦାଵରୀତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍ ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତଫଲମୀପ୍ସୁଭିଃ
ସାତି ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସର୍ବତୀର୍ଥେଶ୍ୱର ଅଛି। ଅନନ୍ତ ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ସଂଗ୍ରହୋ ମଯା ଵାଗୀଶୋ ଽପି ନ ଶକ୍ନୋତି ଵିସ୍ତରାତ୍ କିମ୍ ଉ ମାନୁଷଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥଗୁଡିକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇଛି; ବାଣୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେଇପାରିବେନି, ତେଣୁ ମାନବ ତାହା କିପରି କହିପାରିବ।
ସତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଦଯା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଗେହେ ଽପି ତୀର୍ଥଂ ତୁ ସମୁଦାହୃତମ୍
ସତ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ, ଦୟା ଏକ ତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ। ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଘର ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷିତ।
ଏତତ୍ତୀର୍ଥେଷୁ ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍କୋଟିଗୁଣମିଷ୍ଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତଃକାଲୋ ମୁହୂର୍ତାଂସ୍ ତ୍ରୀନ୍ ସଂଗଵସ୍ ତାଵଦେଵ ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଅପରାହ୍ଣସ୍ତତଃ ପରମ୍
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, ସଂଗବ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ଆସେ।
ସାଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ନ କାରଯେତ୍ ରାକ୍ଷସୀ ନାମ ସା ଵେଲା ଗର୍ହିତା ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ସାୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ରାକ୍ଷସୀ ବେଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିନ୍ଦିତ।
ଅହ୍ନୋ ମୁହୂର୍ତା ଵିଖ୍ଯାତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସର୍ଵଦା ତତ୍ରାଷ୍ଟମୋ ମୁହୂର୍ତୋ ଯଃ ସ କାଲଃ କୁତପଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏକ ଦିନରେ ସଦା ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଏହାର ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ କୁଟପ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମାନ୍ ମନ୍ଦୀଭଵତି ଭାସ୍କରଃ ତସ୍ମାଦନନ୍ତଫଲଦସ୍ ତଦାରମ୍ଭୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ବିଶେଷ ଗୁଣ ରଖିଛି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନଃ ଖଡ୍ଗପାତ୍ରଂ ଚ ତଥା ନେପାଲକମ୍ବଲଃ ରୂପ୍ଯଂ ଦର୍ଭାସ୍ତିଲା ଗାଵୋ ଦୌହିତ୍ରଶ୍ଚାଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ତଳୱାର ପାତ୍ର, ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ, ଚାନ୍ଦି, ଦର୍ଭା ଘାସ, କଳା ତିଳ, ଗାଈ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଦୌହିତ୍ର—ଏହି ଆଠଟିକୁ କୁଟପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପାପଂ କୁତ୍ସିତମିତ୍ଯାହୁସ୍ ତସ୍ଯ ସଂତାପକାରିଣଃ ଅଷ୍ଟାଵ୍ ଏତେ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କୁତପା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏହି ଆଠଟିକୁ ପାପ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହିଗୁଡିକୁ କୁଟପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତାତ୍କୁତପାଦ୍ ଯନ୍ମୁହୂର୍ତଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ମୁହୂର୍ତପଞ୍ଚକଂ ଚୈତତ୍ ସ୍ଵଧାଭଵନମିଷ୍ଯତେ
କୁଟପ ସମୟ ପରେ ଚାରି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୋଗ କରି ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ସମୟକୁ ପିତୃଉପଚାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦେହସମୁଦ୍ଭୂତାଃ କୁଶାଃ କୃଷ୍ଣାସ୍ତିଲାସ୍ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାଯାଲମ୍ ଏତତ୍ପ୍ରାହୁର୍ଦିଵୌକସଃ
କୁଶ ଘାସ ଏବଂ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତିଲୋଦକାଞ୍ଜଲିର୍ଦେଯୋ ଜଲସ୍ଥୈସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ ସଦର୍ଭହସ୍ତେନୈକେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ତୀର୍ଥରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଶେଷ ଗୁଣ ରଖିଥାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧସାଧନକାଲେ ତୁ ପାଣିନୈକେନ ଦୀଯତେ ତର୍ପଣଂ ତୂଭଯେନୈଵ ଵିଧିରେଷ ସଦା ସ୍ମୃତଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ସଦା ନିୟମ।
ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମାଯୁଷ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍ ପୁରା ମଲଯେ ନ କଥିତଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଏହା ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଆୟୁ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ମଲୟ ପାହାଡରେ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଥା କହାଯାଇନଥିଲା।
ଶୃଣୋତି ଯଃ ପଠେଦ୍ଵାପି ଶ୍ରୀମାନ୍ସଂଜାଯତେ ନରଃ
ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢିବା କରେ, ସେ ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଲୋକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତଥା ତୀର୍ଥନିଵାସିଭିଃ ସର୍ଵପାପୋପଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀନାଶନଂ ପରମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ଏହାକୁ ତୀର୍ଥରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ କହିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ସମୂଳ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ।
ଇଦଂ ପଵିତ୍ରଂ ଯଶସୋ ନିଧାନମ୍ ଇଦଂ ମହାପାପହରଂ ଚ ପୁଂସାମ୍ ବ୍ରହ୍ମାର୍କରୁଦ୍ରୈରପି ପୂଜିତଂ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁଶନ୍ତି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ
ଏହା ପବିତ୍ର, ଯଶର ଧନ, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହିମା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସୋମଃ ପିତୄଣାମଧିପଃ କଥଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ ତଦ୍ଵଂଶ୍ଯା ଯେ ଚ ରାଜାନୋ ବଭୂଵୁଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ସୋମ କିପରି ପିତୃମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ? ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସୋମଙ୍କର ବଂଶରେ କେଉଁ ରାଜାମାନେ କୀର୍ତିଶାଳୀ ହେଇଥିଲେ?
ଆଦିଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵମ୍ ଅତ୍ରିଃ ସର୍ଗଵିଧୌ ପୁରା ଅନୁତ୍ତମଂ ନାମ ତପଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତପ୍ତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଅତ୍ରି ଏକ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା 'ଅନୁତ୍ତମ' ନାମରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ କରିଥିଲେ।
ଯଦାନନ୍ଦକରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଜଗତ୍କ୍ଲେଶଵିନାଶନମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵର୍କରୁଦ୍ରାଣାମ୍ ଅଭ୍ଯନ୍ତରମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଜଗତର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏବଂ ଅତିନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ୱରୂପ।
ଶାନ୍ତିକୃଚ୍ ଛାନ୍ତମନସସ୍ ତଦନ୍ତର୍ନଯନେ ସ୍ଥିତମ୍ ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତପସା ଵିପ୍ରାଃ ପରମାନନ୍ଦକାରକମ୍
ଏହା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଶାନ୍ତ ମନ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ବସିଥାଏ, ଏହାର ମହିମା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ଯସ୍ମାଦୁମାପତିଃ ସାର୍ଧମ୍ ଉମଯା ତମଧିଷ୍ଠିତଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାଷ୍ଟମାଂଶେନ ତସ୍ମାତ୍ସୋମୋ ଽଭଵଚ୍ଛିଶୁଃ
ଯେହেতୁ ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଉମା ସହିତ ଏହାକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଏକ ଅଂଶରୁ ସୋମ ଶିଶୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଧଃ ସୁସ୍ରାଵ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଧାମ ତଚ୍ଚାମ୍ବୁସମ୍ଭଵମ୍ ଦୀପଯନ୍ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନଯା ସଚରାଚରମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଠୁ ନିମ୍ନକୁ ଏକ ଆଲୋକ ବହିଗଲା, ଯାହା ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ଜ୍ୟୋତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।