ତୀର୍ଥଂ ତୁ ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଶାଲଗ୍ରାମଂ ତଥୈଵ ଚ ସୋମପାନଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଵୈଶ୍ଵାନରାଲଯମ୍
ପୁଷ୍କର ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସୋମପାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ବୈଶ୍ୱାନର ନିବାସ ଅଛି।
ତୀର୍ଥଂ ସାରସ୍ଵତଂ ନାମ ସ୍ଵାମିତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ ମଲଂଦରା ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା କୌଶିକୀ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ତଥା
ସାରସ୍ବତ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ସ୍ୱାମିତୀର୍ଥ ଅଛି। ମଲଂଦରା, କୌଶିକୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵୈଦର୍ଭା ଵାଥ ଵୈରା ଚ ପଯୋଷ୍ଣୀ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖା ପରା କାଵେରୀ ଚୋତ୍ତରା ପୁଣ୍ଯା ତଥା ଜାଲଂଧରୋ ଗିରିଃ
ବୈଦର୍ଭା କିମ୍ବା ବୈରା, ପୂର୍ବଦିଗରେ ବହୁଥିବା ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଉତ୍ତର କାବେରୀ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଜାଲନ୍ଧର ପାହାଡ଼।
ଏତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧତୀର୍ଥେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ ଲୋହଦଣ୍ଡଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଲୋହଦଣ୍ଡ ଓ ଚିତ୍ରକୂଟ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯଯୋଗଶ୍ଚ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ ତଥା ନଦୀତଟଂ ଶୁଭମ୍ କୁବ୍ଜାଭ୍ରଂ ତୁ ତଥା ତୀର୍ଥମ୍ ଉର୍ଵଶୀପୁଲିନଂ ତଥା
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଗଙ୍ଗାର ଯୋଗ, ଶୁଭ ନଦୀତଟ, କୁବ୍ଜାଭ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଉର୍ବଶୀ ପୁଲିନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସଂସାରମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଋଣମୋଚନମ୍ ଏତେଷୁ ପିତୃତୀର୍ଥେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧମ୍ ଆନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ସଂସାର ମୋଚନ ତୀର୍ଥ ଓ ଋଣ ମୋଚନ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି ପିତୃତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ଅଟ୍ଟହାସଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ଗୌତମେଶ୍ଵରମେଵ ଚ ତଥା ଵସିଷ୍ଠତୀର୍ଥଂ ନୁ ହାରୀତଂ ତୁ ତତଃ ପରମ୍
ଅଟ୍ଟହାସ ତୀର୍ଥ, ଗୌତମେଶ୍ୱର ଓ ବସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ତାପରେ ହାରୀତ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତଂ କୁଶାଵର୍ତଂ ହଯତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ ପିଣ୍ଡାରକଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରଂ ତଥୈଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ, କୁଶାବର୍ତ, ହୟତୀର୍ଥ ଓ ପିଣ୍ଡାରକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଘଣ୍ଟେଶ୍ଵରଂ ବିଲ୍ଵକଂ ଚ ନୀଲପର୍ଵତମେଵ ଚ ତଥା ଚ ଧରଣୀତୀର୍ଥଂ ରାମତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ଘଣ୍ଟେଶ୍ୱର, ବିଲ୍ବକ ଓ ନୀଳପର୍ବତ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଧରଣୀତୀର୍ଥ ଓ ରାମତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଅଶ୍ଵତୀର୍ଥଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନଯୋଃ ତୀର୍ଥଂ ଵେଦଶିରୋ ନାମ ତଥୈଵୌଘଵତୀ ନଦୀ
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ ଅଛି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ। ବେଦଶିରସ ତୀର୍ଥ ଓ ଅଘବତୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତୀର୍ଥଂ ଵସୁପ୍ରଦଂ ନାମ ଛାଗଲାଣ୍ଡଂ ତଥୈଵ ଚ ଏତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତାରଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍
ବସୁପ୍ରଦ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ଛାଗଲାଣ୍ଡ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିବା ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପାନ୍ତି।
ତଥାଚ ବଦରୀତୀର୍ଥଂ ଗଣତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ ଜଯନ୍ତଂ ଵିଜଯଂ ଚୈଵ ଶକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ବଦରୀ ତୀର୍ଥ, ଗଣ ତୀର୍ଥ, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ ଓ ଶକ୍ର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଶ୍ରୀପତେଶ୍ଚ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ରୈଵତକଂ ତଥା ତଥୈଵ ଶାରଦାତୀର୍ଥଂ ଭଦ୍ରକାଲେଶ୍ଵରଂ ତଥା
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପତିଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ରୈବତକ ତୀର୍ଥ, ଶାରଦା ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵୈକୁଣ୍ଠତୀର୍ଥଂ ଚ ପରଂ ଭୀମେଶ୍ଵରମଥାପି ଵା ଏତେଷୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତାରଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଉଚ୍ଚତମ ବୈକୁଣ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭୀମେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିବା ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେଖା ପାଇଁ।
ତୀର୍ଥଂ ମାତୃଗୃହଂ ନାମ କରଵୀରପୁରଂ ତଥା କୁଶେଶଯଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଗୌରୀଶିଖରମେଵ ଚ
ମାତୃଗୃହ ନାମକ ତୀର୍ଥ, କରବୀରପୁର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଶେଶୟ ଏବଂ ଗୌରୀ ଶିଖର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ନକୁଲେଶସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ଚ କର୍ଦମାଲଂ ତଥୈଵ ଚ ଦିଣ୍ଡିପୁଣ୍ଯକରଂ ତଦ୍ଵତ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକପୁରଂ ତଥା
ନକୁଳେଶ ତୀର୍ଥ, କର୍ଦମାଳ ତୀର୍ଥ, ଦିଣ୍ଡିପୁଣ୍ୟକର ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରୀକପୁର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସପ୍ତଗୋଦାଵରୀତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରମ୍ ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତଫଲମୀପ୍ସୁଭିଃ
ସାତି ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସର୍ବତୀର୍ଥେଶ୍ୱର ଅଛି। ଅନନ୍ତ ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ସଂଗ୍ରହୋ ମଯା ଵାଗୀଶୋ ଽପି ନ ଶକ୍ନୋତି ଵିସ୍ତରାତ୍ କିମ୍ ଉ ମାନୁଷଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥଗୁଡିକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇଛି; ବାଣୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେଇପାରିବେନି, ତେଣୁ ମାନବ ତାହା କିପରି କହିପାରିବ।
ସତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଦଯା ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଗେହେ ଽପି ତୀର୍ଥଂ ତୁ ସମୁଦାହୃତମ୍
ସତ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ, ଦୟା ଏକ ତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ। ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଘର ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷିତ।
ଏତତ୍ତୀର୍ଥେଷୁ ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍କୋଟିଗୁଣମିଷ୍ଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତଃକାଲୋ ମୁହୂର୍ତାଂସ୍ ତ୍ରୀନ୍ ସଂଗଵସ୍ ତାଵଦେଵ ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଅପରାହ୍ଣସ୍ତତଃ ପରମ୍
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, ସଂଗବ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି, ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ଆସେ।
ସାଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଚ୍ ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ନ କାରଯେତ୍ ରାକ୍ଷସୀ ନାମ ସା ଵେଲା ଗର୍ହିତା ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ସାୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାକୁ ରାକ୍ଷସୀ ବେଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିନ୍ଦିତ।
ଅହ୍ନୋ ମୁହୂର୍ତା ଵିଖ୍ଯାତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସର୍ଵଦା ତତ୍ରାଷ୍ଟମୋ ମୁହୂର୍ତୋ ଯଃ ସ କାଲଃ କୁତପଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏକ ଦିନରେ ସଦା ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଏହାର ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ କୁଟପ ସମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମାନ୍ ମନ୍ଦୀଭଵତି ଭାସ୍କରଃ ତସ୍ମାଦନନ୍ତଫଲଦସ୍ ତଦାରମ୍ଭୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ବିଶେଷ ଗୁଣ ରଖିଛି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନଃ ଖଡ୍ଗପାତ୍ରଂ ଚ ତଥା ନେପାଲକମ୍ବଲଃ ରୂପ୍ଯଂ ଦର୍ଭାସ୍ତିଲା ଗାଵୋ ଦୌହିତ୍ରଶ୍ଚାଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ତଳୱାର ପାତ୍ର, ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ, ଚାନ୍ଦି, ଦର୍ଭା ଘାସ, କଳା ତିଳ, ଗାଈ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଦୌହିତ୍ର—ଏହି ଆଠଟିକୁ କୁଟପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପାପଂ କୁତ୍ସିତମିତ୍ଯାହୁସ୍ ତସ୍ଯ ସଂତାପକାରିଣଃ ଅଷ୍ଟାଵ୍ ଏତେ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କୁତପା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏହି ଆଠଟିକୁ ପାପ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହିଗୁଡିକୁ କୁଟପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତାତ୍କୁତପାଦ୍ ଯନ୍ମୁହୂର୍ତଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ମୁହୂର୍ତପଞ୍ଚକଂ ଚୈତତ୍ ସ୍ଵଧାଭଵନମିଷ୍ଯତେ
କୁଟପ ସମୟ ପରେ ଚାରି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୋଗ କରି ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ସମୟକୁ ପିତୃଉପଚାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଦେହସମୁଦ୍ଭୂତାଃ କୁଶାଃ କୃଷ୍ଣାସ୍ତିଲାସ୍ତଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାଯାଲମ୍ ଏତତ୍ପ୍ରାହୁର୍ଦିଵୌକସଃ
କୁଶ ଘାସ ଏବଂ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତିଲୋଦକାଞ୍ଜଲିର୍ଦେଯୋ ଜଲସ୍ଥୈସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ ସଦର୍ଭହସ୍ତେନୈକେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ତୀର୍ଥରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ ଦେବା ଉଚିତ; ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଶେଷ ଗୁଣ ରଖିଥାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧସାଧନକାଲେ ତୁ ପାଣିନୈକେନ ଦୀଯତେ ତର୍ପଣଂ ତୂଭଯେନୈଵ ଵିଧିରେଷ ସଦା ସ୍ମୃତଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ସଦା ନିୟମ।