ପିପୀଲିକାମନୁନଯନ୍ ପରିତଃ କୀଟକାମୁକଃ ପଞ୍ଚବାଣାଭିତପ୍ତାଙ୍ଗଃ ସଗଦ୍ଗଦମୁଵାଚ ହ
କୀଟକାମୁକ ପିପିଲିକାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାଞ୍ଚବାଣର ତାପରେ ଦେହ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ଗଳଗଳା କଥାରେ କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୀ ଲୋକେ କାମିନୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ମଧ୍ଯକ୍ଷାମାତିଜଘନା ବୃହଦ୍ଵକ୍ଷୋ ଽଭିଗାମିନୀ
ତୁମେ ପରି ଆଗ୍ରହଣୀ କାମିନୀ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ ନାହିଁ; ମଧ୍ୟରେ ସାରା, ତୁମର ଜଘନ ବଡ଼, ଚେଷ୍ଟା ଉତ୍ତଳ, ଏବଂ ତୁମେ ଆଗକୁ ଆସୁଛ।
ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ମଞ୍ଜୂକ୍ତା ଚାରୁହାସିନୀ ସୁଲକ୍ଷ୍ଯନେତ୍ରରସନା ଗୁଡଶର୍କରଵତ୍ସଲା
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭ, ମନୋହର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ହସ, ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜିଭା, ଗୁଡ଼ ଓ ଚିନି ପରି ମିଠା ଜିନିଷ ପ୍ରିୟ।
ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମଯି ଭୁକ୍ତେ ତ୍ଵଂ ସ୍ନାସି ସ୍ନାତେ ତଥା ମଯି ପ୍ରୋଷିତେ ସତି ଦୀନା ତ୍ଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଽପି ଭଯଚଞ୍ଚଲା
ମୁଁ ଖାଇଲେ ତୁମେ ଖାଉଛ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କଲେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରୁଛ; ମୁଁ ଦୂରେ ରହିଲେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛ।
କିମର୍ଥଂ ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ସରୋଷଵଦନା ସ୍ଥିତା ସା ତମାହ ସକୋପା ତୁ କିମ୍ ଆଲପସି ମାଂ ଶଠ
କାହିଁକି ତୁମେ ରାଗିତ ମୁହଁ ନେଇ ଦଉଡ଼ିଛ, କହିବା? ସେ କୋପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ମୁଁ ଠକିତା, କାହିଁକି ମୋତେ କଥା କହୁଛ?’
ତ୍ଵଯା ମୋଦକଚୂର୍ଣଂ ତୁ ମାଂ ଵିହାଯ ଵିନେଷ୍ଯତା ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସମତିକ୍ରାନ୍ତେ ଦିନେ ଽନ୍ଯସ୍ଯାଃ ସମନ୍ମଥ
ତୁମେ ମୋତେ ମୋଦକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିଲା, ତାପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଦିନଟିଏ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ସହିତ ଅତିବାହିତ କଲା, ମନରେ ଆଗ୍ରହ ରହି।
ତ୍ଵତ୍ସାଦୃଶ୍ଯାନ୍ମଯା ଦତ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯୈ ଵରଵର୍ଣିନି ତଦେକମପରାଧଂ ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ଭାମିନି
ତାହା ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; ଏହି ଏକ ଅପରାଧକୁ ମୁଁ ମାନ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଚମକୁଥିବା ମହିଳା।
ନୈତଦେଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁନଃ କ୍ଵାପୀହ ସୁଵ୍ରତେ ସ୍ପୃଶାମି ପାଦୌ ସତ୍ଯେନ ପ୍ରସୀଦ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ମେ
ମୁଁ ଏହିପରି କାମ କେଉଁଠି ଆଉ କରିବି ନାହିଁ, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ରବତୀ; ମୁଁ ତୁମର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଦୟା କର, ମୁଁ ନମନ କରୁଛି।
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ପ୍ରସନ୍ନାଭଵତ୍ତତଃ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅର୍ପଯାମାସ ମୋହନାଯ ପିପୀଲିକା
ସେ କଥା ଶୁଣି, ପିପିଲିକା ଖୁସି ହେଲେ, ତାପରେ ସେ ନିଜକୁ ମୋହନ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ଽପ୍ଯଶେଷଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗମତ୍ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵରୁତଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅବାଜ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଚକ୍ରପାଣିଙ୍କର କୃପାରେ ମିଳିଥିଲା।
କଥଂ ସତ୍ତ୍ଵରୁତଜ୍ଞୋ ଽଭୂଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ଧରାତଲେ ତଚ୍ଚାଭଵତ୍କସ୍ଯ କୁଲେ ଚକ୍ରଵାକଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅବାଜ ବୁଝିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ? କେଉଁ ବଂଶରେ ଚାରିଟି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁରେ ଜାତାସ୍ ତେ ଚ ଚକ୍ରାହ୍ଵଯାସ୍ତଦା ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦାଯାଦା ଵିପ୍ରା ଜାତିସ୍ମରାଃ ପୁରା
ସେଇ ସହରରେ, ସେମାନେ 'ଚକ୍ର' ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ମନେରଖିଥିବା ପୁରୁଣା ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଧୃତିମାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଚ ଵିଦ୍ଯାଚଣ୍ଡସ୍ ତପୋତ୍ସୁକଃ ନାମତଃ କର୍ମତଶ୍ଚୈତେ ସୁଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସୁତାଃ
ସେମାନେ ଧୃଡ଼, ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିବାରେ କ୍ଷମ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ୟାରେ ଆଗ୍ରହୀ; ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଏକ ବହୁତ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ।
ତପସେ ବୁଦ୍ଧିରଭଵତ୍ ତଦା ତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଊଚୁସ୍ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—‘ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇବା’, ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦରିଦ୍ରୋ ମହାତପାଃ ଉଵାଚ ଦୀନଯା ଵାଚା କିମେତଦିତି ପୁତ୍ରକାଃ
ତାପରେ ସେ କଥା ଶୁଣି ସୁଦରିଦ୍ର, ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ, ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— 'ଏହା କଣ, ମୋ ପିଲାମାନେ?'
ଅଧର୍ମ ଏଷ ଇତି ଵଃ ପିତା ତାନ୍ ଅଭ୍ଯଵାରଯତ୍ ଵୃଦ୍ଧଂ ପିତରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦରିଦ୍ରଂ ଵନଵାସିନଃ
‘ଏହା ଅଧର୍ମ’ ବୋଲି ତୁମର ପିତା ନିଷେଧ କଲେ; ତେବେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ଦରିଦ୍ର ପିଲାମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବସିବାକୁ ଗଲେ।
କୋ ନୁ ଧର୍ମୋ ଽତ୍ର ଭଵିତା ମତ୍ତ୍ଯାଗାଦ୍ଗତିରେଵ ଵା ଊଚୁସ୍ତେ କଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିସ୍ ତଵ ତାତ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
‘ଏଠି ଧର୍ମ କଣ? ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କିଛି ଦାନ୍ତି ଅଛି କି? ଆପଣ କଣ ଜୀବିକା ଭାବିଛନ୍ତି, ପିତା, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।’
ଵିତ୍ତମେତତ୍ପୁରୋ ରାଜ୍ଞଃ ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ପୁଷ୍କଲମ୍ ଧନଂ ଗ୍ରାମସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଭାତେ ପଠତସ୍ତଵ
‘ଏଠି ରହିଥିବା ଧନ ରାଜାଙ୍କର; ସେ ତୁମକୁ ପ୍ରଭାତରେ ପାଠ କରିବାକୁ ଦେଖି ବହୁ ଧନ, ହଜାର ଗ୍ରାମ ଦେବେ।’
ଯେ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲେଷୁ ଦାଶାସ୍ତଥା ଦାଶପୁରେ ମୃଗାଶ୍ଚ କାଲଞ୍ଜରେ ସପ୍ତ ଚ ଚକ୍ରଵାକା ଯେ ମାନସେ ତେ ଵଯମତ୍ର ସିଦ୍ଧାଃ
‘କୁରୁଜଙ୍ଗଳରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦାଶପୁରରେ ଦାସମାନେ, କାଳଞ୍ଜରରେ ମୃଗମାନେ, ମାନସାରେ ସାତି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ— ଆମେ ଏଠି ସଫଳ ହୋଇଛୁ।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ ତେ ଵନଂ ତପସେ ପୁନଃ ଵୃଦ୍ଧୋ ଽପି ରାଜଭଵନଂ ଜଗାମାତ୍ମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଏପରି କହି ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ସେମାନେ ପୁନି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ବୃଦ୍ଧ ପିତା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ରାଜଭବନକୁ ଗଲେ।
ଅନଘୋ ନାମ ଵୈଭ୍ରାଜଃ ପାଞ୍ଚାଲାଧିପତିଃ ପୁରା ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଦେଵଦେଵେଶଂ ହରିଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ପୂର୍ବେ ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଅନଘ ଭୈଭ୍ରାଜ ନାମରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ଦେବଦେବ ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଆରାଧଯାମାସ ଵିଭୁଂ ତୀଵ୍ରଵ୍ରତପରାଯଣଃ ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଉପାସନା କଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ହୃଦଯେନେପ୍ସିତଂ ନୃପ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦେଵେନ ଵଵ୍ରେ ସ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
‘ଭଲ ରାଜା, ତୁମ ହୃଦୟ ଚାହେଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।’ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏପରି କହି ରାଜା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦେହି ଦେଵେଶ ମହାବଲପରାକ୍ରମମ୍ ପାରଗଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧାର୍ମିକଂ ଯୋଗିନାଂ ପରମ୍
‘ମୋତେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧାର୍ମିକ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦିଅ, ଦେବଦେବ।’
ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵରୁତଜ୍ଞଂ ମେ ଦେହି ଯୋଗିନମାତ୍ମଜମ୍ ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତମାହ ପରମେଶ୍ଵରଃ
‘ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିପାରିବା ଏକ ଯୋଗୀ ପୁଅ ଦିଅ।’ ‘ଏହିପରି ହେବ’ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାତ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ତତଃ ସ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭୂଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେଖିବା ସମୟରେ ସେ ଏଠିଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନୁକମ୍ପୀ ଚ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵବଲାଧିକଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵରୁତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଠାରୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଅହସତ୍ତେନ ଯୋଗାତ୍ମା ସ ପିପୀଲିକରାଗତଃ ଯତ୍ର ତତ୍କୀଟମିଥୁନଂ ରମମାଣମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏକ ଦିନ, ସେ ଯୋଗୀ ଆତ୍ମା ପିପିଲିକା ରୂପକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଯେଉଁଠି ଏକ କୀଟ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଥିଲେ।
ତତଃ ସା ସଂନତିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ହସନ୍ତଂ ସୁଵିସ୍ମିତା କିମପ୍ଯାଶଙ୍କ୍ଯ ମନସା ତମପୃଚ୍ଛନ୍ନରେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ, ସେହି ପିପିଲିକା ତାଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ଦେଖି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ମନରେ କିଛି ଶଙ୍କା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅକସ୍ମାଦତିହାସସ୍ତେ କିମର୍ଥମଭଵନ୍ନୃପ ହାସ୍ଯହେତୁଂ ନ ଜାନାମି ଯଦକାଲେ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
‘ରାଜା, ଏହି ହସା ହଠାତ୍ କାହିଁକି ହେଲା? ମୁଁ ହସିବାର କାରଣ ଜାଣି ନାହିଁ, ଏପରି ସମୟରେ ଆପଣ କାହିଁକି କଲେ?’