ଵପୁର୍ଦୀପ୍ତାନ୍ତରାତ୍ମାନମ୍ ଏତତ୍କୃତ୍ଵା ମନୋମଯମ୍ ଦାରଯୋଗଂ ଵିନା ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପୁତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମତନୂରୁହମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ, ମନର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି, ଭିତରେ ତପ୍ତ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଯୋଗ ବିନା ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ଏଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମା ମେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ଵନ୍ଯେନାନେନ ଵିଧିନା ଦିଧକ୍ଷନ୍ତମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେବ, ଏହି ଅଜଣା ବିଧିରେ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଊର୍ଵସ୍ତୁ ତପସାଵିଷ୍ଟୋ ନିଵେଶ୍ଯୋରୁଂ ହୁତାଶନେ ମମନ୍ଥୈକେନ ଦର୍ଭେଣ ସୁତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵାରଣିମ୍
ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିବା ଉରୁକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇ ବସାଇଲେ, ଏକ ଦର୍ଭ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ମନ୍ଥନ କଲେ, ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅରଣି ଭାବେ।
ତସ୍ଯୋରୁଂ ସହସା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ହ୍ଯନିନ୍ଧନଃ ଜଗତୋ ଦହନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପୁତ୍ରୋ ଽଗ୍ନିଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ହଠାତ୍ ଭେଦି, ଅଗ୍ନିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଇନ୍ଧନ ବିନା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁଅ, ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଊର୍ଵସ୍ଯୋରୁଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଔର୍ଵୋ ନାମାନ୍ତକୋ ଽନଲଃ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଞ୍ ଜଜ୍ଞେ ପରମକୋପନଃ
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଉରୁକୁ ଫାଟି ଯିବା ସହ, ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଔର୍ବ ଓ ଅନ୍ତକ କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରଶ୍ଚୋଵାଚ ପିତରଂ କ୍ଷୀଣଯା ଗିରା କ୍ଷୁଧା ମେ ବାଧତେ ତାତ ଜଗଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଯଜସ୍ଵ ମାମ୍
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—'ପିତା, ମୋତେ ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ମୋତେ ଜଗତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଦିଅ।'
ତ୍ରିଦିଵାରୋହିଭିର୍ଜ୍ଵାଲୈର୍ ଜୃମ୍ଭମାଣୋ ଦିଶୋ ଦଶ ନିର୍ଦହନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଵଵୃଧେ ସୋ ଽନ୍ତକୋ ଽନଲଃ
ତାଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା ତିନି ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସହ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦହୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଜଳାଉଥିଲେ, ସେ ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମୂର୍ଵଂ ସଭାଜଯନ୍ ଉଵାଚ ଵାର୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରୋ ଜଗତଶ୍ଚ ଦଯାଂ କୁରୁ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି ଔର୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—'ତୁମ ପୁଅକୁ ରୋକ; ଜଗତ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଅସ୍ଯାପତ୍ଯସ୍ଯ ତେ ଵିପ୍ର କରିଷ୍ଯେ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ତଥ୍ଯମେତଦ୍ଵଚଃ ପୁତ୍ର ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂ ଵର
'ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଇବି। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଯନ୍ମେ ଽଦ୍ଯ ଭଗଵାଞ୍ଛିଶୋଃ ମତିମେତାଂ ଦଦାତୀହ ପରମାନୁଗ୍ରହାଯ ଵୈ
'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ଆଜି ଭଗବାନ୍ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା।'
ପ୍ରଭାତକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କାଙ୍କ୍ଷିତଵ୍ଯେ ସମାଗମେ ଭଗଵଂସ୍ତର୍ପିତଃ ପୁତ୍ରଃ କୈର୍ହଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁଖମ୍
'ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ସମୟ ପ୍ରଭାତରେ ଆସିବ, ଭଗବାନ୍, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ହବି ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବେ, ତୁମ ପୁଅ ସେଥିରେ ସୁଖ ପାଇବେ।'
କୁତ୍ର ଚାସ୍ଯ ନିଵାସଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୋଜନଂ ଵା କିମାତ୍ମକମ୍ ଵିଧାସ୍ଯତୀହ ଭଗଵାନ୍ ଵୀର୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ମହୌଜସଃ
'ତାଙ୍କର ନିବାସ କେଉଁଠି ହେବ, ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ କଣ ହେବ? ଭଗବାନ୍ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।'
ଵଡଵାମୁଖେ ଽସ୍ଯ ଵସତିଃ ସମୁଦ୍ରେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମ ଯୋନିର୍ଜଲଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ଯ ପୀତଵତଃ ସୁଖମ୍
'ସମୁଦ୍ରର ଭିତରେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ନିବାସ ହେବ। ମୋ ଗର୍ଭ ହେଉଛି ଜଳ, ମୁଁ ଯିଏ ପିଏ ସେ ସୁଖ ପାଇବ।'
ଯତ୍ରାହମାସ ନିଯତଂ ପିବନ୍ଵାରିମଯଂ ହଵିଃ ତଦ୍ଧଵିସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିସୃଜାମ୍ଯାଲଯଂ ଚ ତତ୍
'ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସଦା ଜଳକୁ ହବି ଭାବେ ପିଇଥିଲି, ସେଇ ହବିକୁ ଏବେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଦେଉଛି, ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ନିବାସ।'
ତତୋ ଯୁଗାନ୍ତେ ଭୂତାନାମ୍ ଏଷ ଚାହଂ ଚ ପୁତ୍ରକ ସହିତୌ ଵିଚରିଷ୍ଯାଵୋ ନିଷ୍ପୁତ୍ରାଣାମୃଣାପହଃ
'ତାପରେ, ଯୁଗ ଶେଷରେ, ପୁଅ, ମୁଁ ଓ ଏହି ଅଗ୍ନି ଏକାସାଥି ଘୁରିବୁ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାମାନଙ୍କ ଋଣ ଦୂର କରିବୁ।'
ଏଷୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଅନ୍ତକାଲେ ତୁ ସଲିଲାଶୀ ମଯା କୃତଃ ଦହନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଦେଵାସୁରରକ୍ଷସାମ୍
'ଏହି ଅଗ୍ନି, ଶେଷ କାଳରେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜଳପାନୀ ହୋଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସମେତ, ସବୁକୁ ଦହିବା ପାଇଁ।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ସୋ ଽଗ୍ନିଃ ସଂଵୃତଜ୍ଵାଲମଣ୍ଡଲଃ ପ୍ରଵିଵେଶାର୍ଣଵମୁଖଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ପିତରି ପ୍ରଭାମ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଗୁନିର ଜ୍ୱାଳା ଘେରି ରହିଥିଲା। ସେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଦେଇ, ସମୁଦ୍ରର ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରତିଯାତସ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଯେ ଚ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ ଔର୍ଵସ୍ଯାଗ୍ନେଃ ପ୍ରଭାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଗତିମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଔର୍ବଙ୍କ ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ତନ୍ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରଣତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହେ ଶିର ନମାଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଭଗଵନ୍ନଦ୍ଭୁତମିଦଂ ସଂଵୃତ୍ତଂ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍ ତପସା ତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିତୁଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ
'ଭଗବନ୍, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଘଟିଛି। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଅହଂ ତୁ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଚୈଵ ମହାଵ୍ରତ ଭୃତ୍ଯ ଇତ୍ଯଵଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସାଧ୍ଯୋ ଯଦିହ କର୍ମଣା
'ମହାବ୍ରତୀ, ମୁଁ ଏହିଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ସମ୍ଭବ, ତେବେ ତୁମ ପୁଅ ଓ ତୁମର ଦାସ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ।'
ତନ୍ମାଂ ପଶ୍ଯ ସମାପନ୍ନଂ ତଵୈଵାରାଧନେ ରତମ୍ ଯଦି ସୀଦେନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵୈଵ ସ୍ଯାତ୍ପରାଜଯଃ
'ମୁଁ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପୂଜାରେ ଲାଗିଛି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ମୁଁ ବିଫଳ ହେଉଛି, ତେବେ ହାର କେବଳ ମୋର ହେଉ।'
ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଯସ୍ଯ ତେ ଽହଂ ଗୁରୁଃ ସ୍ଥିତଃ ନାସ୍ତି ମେ ତପସାନେନ ଭଯମଦ୍ଯେହ ସୁଵ୍ରତ
'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ଆପଣ, ମୋ ଗୁରୁ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ସୁବ୍ରତ, ଆଜି ମୋତେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।'
ତାମେଵ ମାଯାଂ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ମମ ପୁତ୍ରେଣ ନିର୍ମିତାମ୍ ନିରିନ୍ଧନାମଗ୍ନିମଯୀଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷାଂ ପାଵକୈରପି
'ମୋ ପୁଅ ତିଆରି କରିଥିବା, ଏହି ଅଗ୍ନିରୂପ, ଜଳାଣା ବିନା, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ଏହି ମାୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଏଷା ତେ ସ୍ଵସ୍ଯ ଵଂଶସ୍ଯ ଵଶଗାରିଵିନିଗ୍ରହେ ସଂରକ୍ଷତ୍ଯାତ୍ମପକ୍ଷଂ ଚ ଵିପକ୍ଷଂ ଚ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି
'ଏହା ତୁମ ବଂଶକୁ ବଶ କିମ୍ବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଏହା ତୁମ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବ।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତାଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ହୃଷ୍ଟଃ କୃତାର୍ଥୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ
'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ସେ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ନେଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ନିଜ କାମ ସାର୍ଥକ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଏଷା ଦୁର୍ଵିଷହା ମାଯା ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦା ଔର୍ଵେଣ ନିର୍ମିତା ପୂର୍ଵଂ ପାଵକେନୋର୍ଵସୂନୁନା
ଏହି ମାୟା, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ, ପୂର୍ବେ ଉର୍ବାଙ୍କ ପୁଅ ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତେ ଦୈତ୍ଯେ ନିର୍ଵୀର୍ଯୈଷା ନ ସଂଶଯଃ ଶାପୋ ହ୍ଯସ୍ଯାଃ ପୁରା ଦତ୍ତଃ ସୃଷ୍ଟା ଯେନୈଵ ତେଜସା
କିନ୍ତୁ, ସେଇ ଦାନବ ହରାଇଗଲାପରେ, ଏହି ଶକ୍ତି ନିର୍ବଳ ହୋଇଗଲା—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାରଣ, ଏହା ତିଆରି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜେ ଏହାକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଷା ପ୍ରତିହନ୍ତଵ୍ଯା କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ସୁଖୀ ଦୀଯତାଂ ମେ ସଖା ଶକ୍ର ତୋଯଯୋନିର୍ନିଶାକରଃ
'ଯଦି ଏହାକୁ ରୋକିବା ଦରକାର ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ସୁଖୀ ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ସହଚର ଭାବରେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦିଅ।'
ତେନାହଂ ସହ ସଂଗମ୍ଯ ଯାଦୋଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ ମାଯାମେତାଂ ହନିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
'ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସି, ତୁମ କୃପାରେ ଏହି ମାୟାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'