ଏତେ ତପସି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵ୍ରତୈରପି ସୁଦୁଷ୍କରୈଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଏମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ନିର୍ଯାତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଚାହନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ଯଚର୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଵିଧୀଯତେ ଏଵମାହୁଃ ପରେ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵିଦୋ ଜନାଃ
ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ନିର୍ମିତ ହୁଏ; ଏପରି ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ କହନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ତପଃ ଯେ ସ୍ଥିତା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ
ସତ୍ୟ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ବସିଛି, ତପସ୍ୟା ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ବସିଛି; ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ନାସ୍ତି ଯୋଗଂ ଵିନା ସିଦ୍ଧିର୍ ନ ଵା ସିଦ୍ଧିଂ ଵିନା ଯଶଃ ନାସ୍ତି ଲୋକେ ଯଶୋମୂଲଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପରଂ ତପଃ
ଯୋଗ ବିନା ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସିଦ୍ଧି ବିନା କୀର୍ତି ନାହିଁ; ଏ ଲୋକରେ, କୀର୍ତିର ମୂଳ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱଠାରୁ ବଡ଼ ନାହିଁ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ଯୋ ନିଗୃହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ଚ ପଞ୍ଚକମ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସମାଧତ୍ତେ କିମତଃ ପରମଂ ତପଃ
ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପଞ୍ଚ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ—ଏଠାରୁ ଉପରେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା ଅଛି?
ଅଯୋଗେ କେଶଧରଣମ୍ ଅସଂକଲ୍ପଵ୍ରତକ୍ରିଯାଂ ଅବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ଚର୍ଯା ଚ ତ୍ରଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦମ୍ଭସଂଜ୍ଞକମ୍
ଯୋଗ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ, ନିଶ୍ଚୟ ବିନା ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ, ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ବିନା ଚାଳିଚାଳି—ଏ ତିନିଟି ମିଛ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
କ୍ଵ ଦାରାଃ କ୍ଵ ଚ ସଂଯୋଗଃ କ୍ଵ ଚ ଭାଵଵିପର୍ଯଯଃ ନନ୍ଵିଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ମନସା ମାନସୀ ପ୍ରଜା
କେଉଁ ଜନାନୀ, କେଉଁ ସଂଯୋଗ, କେଉଁ ଭାବର ବିପରୀତତା? ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନ ଦ୍ୱାରା ମାନସ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିନଥିଲେ କି?
ଯଦ୍ଯସ୍ତି ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍ ସୃଜଧ୍ଵଂ ମାନସାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ କର୍ମଣା
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ପ୍ରଜାପତିର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାନସ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ମନସା ନିର୍ମିତା ଯୋନିର୍ ଆଧାତଵ୍ଯା ତପସ୍ଵିଭିଃ ନ ଦାରଯୋଗୋ ବୀଜଂ ଵା ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋନିକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ ଯୋଗ, ନ ବୀଜ, କିଛି ନାହିଁ।
ଯଦିଦଂ ଲୁପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରିହ ନିର୍ଭଯୈଃ ଵ୍ଯାହୃତଂ ସଦ୍ଭିରତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅସଦ୍ଭିରିଵ ମେ ମତମ୍
ତୁମେ ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ଏହା ମୋତେ ଲାଗୁଛି, ଭଲ ଲୋକେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନେ ହେଉଛି ମନ୍ଦ ଲୋକେ କହିଥିବା ପରି।
ଵପୁର୍ଦୀପ୍ତାନ୍ତରାତ୍ମାନମ୍ ଏତତ୍କୃତ୍ଵା ମନୋମଯମ୍ ଦାରଯୋଗଂ ଵିନା ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପୁତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମତନୂରୁହମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ, ମନର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି, ଭିତରେ ତପ୍ତ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଯୋଗ ବିନା ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ଏଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମା ମେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ଵନ୍ଯେନାନେନ ଵିଧିନା ଦିଧକ୍ଷନ୍ତମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେବ, ଏହି ଅଜଣା ବିଧିରେ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଊର୍ଵସ୍ତୁ ତପସାଵିଷ୍ଟୋ ନିଵେଶ୍ଯୋରୁଂ ହୁତାଶନେ ମମନ୍ଥୈକେନ ଦର୍ଭେଣ ସୁତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵାରଣିମ୍
ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିବା ଉରୁକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇ ବସାଇଲେ, ଏକ ଦର୍ଭ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ମନ୍ଥନ କଲେ, ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅରଣି ଭାବେ।
ତସ୍ଯୋରୁଂ ସହସା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ହ୍ଯନିନ୍ଧନଃ ଜଗତୋ ଦହନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପୁତ୍ରୋ ଽଗ୍ନିଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ହଠାତ୍ ଭେଦି, ଅଗ୍ନିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଇନ୍ଧନ ବିନା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁଅ, ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଊର୍ଵସ୍ଯୋରୁଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଔର୍ଵୋ ନାମାନ୍ତକୋ ଽନଲଃ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଞ୍ ଜଜ୍ଞେ ପରମକୋପନଃ
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଉରୁକୁ ଫାଟି ଯିବା ସହ, ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଔର୍ବ ଓ ଅନ୍ତକ କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରଶ୍ଚୋଵାଚ ପିତରଂ କ୍ଷୀଣଯା ଗିରା କ୍ଷୁଧା ମେ ବାଧତେ ତାତ ଜଗଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଯଜସ୍ଵ ମାମ୍
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—'ପିତା, ମୋତେ ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ମୋତେ ଜଗତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଦିଅ।'
ତ୍ରିଦିଵାରୋହିଭିର୍ଜ୍ଵାଲୈର୍ ଜୃମ୍ଭମାଣୋ ଦିଶୋ ଦଶ ନିର୍ଦହନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଵଵୃଧେ ସୋ ଽନ୍ତକୋ ଽନଲଃ
ତାଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା ତିନି ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସହ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦହୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଜଳାଉଥିଲେ, ସେ ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମୂର୍ଵଂ ସଭାଜଯନ୍ ଉଵାଚ ଵାର୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରୋ ଜଗତଶ୍ଚ ଦଯାଂ କୁରୁ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି ଔର୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—'ତୁମ ପୁଅକୁ ରୋକ; ଜଗତ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଅସ୍ଯାପତ୍ଯସ୍ଯ ତେ ଵିପ୍ର କରିଷ୍ଯେ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ତଥ୍ଯମେତଦ୍ଵଚଃ ପୁତ୍ର ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂ ଵର
'ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଇବି। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଯନ୍ମେ ଽଦ୍ଯ ଭଗଵାଞ୍ଛିଶୋଃ ମତିମେତାଂ ଦଦାତୀହ ପରମାନୁଗ୍ରହାଯ ଵୈ
'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ଆଜି ଭଗବାନ୍ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା।'
ପ୍ରଭାତକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କାଙ୍କ୍ଷିତଵ୍ଯେ ସମାଗମେ ଭଗଵଂସ୍ତର୍ପିତଃ ପୁତ୍ରଃ କୈର୍ହଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁଖମ୍
'ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ସମୟ ପ୍ରଭାତରେ ଆସିବ, ଭଗବାନ୍, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ହବି ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବେ, ତୁମ ପୁଅ ସେଥିରେ ସୁଖ ପାଇବେ।'
କୁତ୍ର ଚାସ୍ଯ ନିଵାସଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୋଜନଂ ଵା କିମାତ୍ମକମ୍ ଵିଧାସ୍ଯତୀହ ଭଗଵାନ୍ ଵୀର୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ମହୌଜସଃ
'ତାଙ୍କର ନିବାସ କେଉଁଠି ହେବ, ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ କଣ ହେବ? ଭଗବାନ୍ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।'
ଵଡଵାମୁଖେ ଽସ୍ଯ ଵସତିଃ ସମୁଦ୍ରେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମ ଯୋନିର୍ଜଲଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ଯ ପୀତଵତଃ ସୁଖମ୍
'ସମୁଦ୍ରର ଭିତରେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ନିବାସ ହେବ। ମୋ ଗର୍ଭ ହେଉଛି ଜଳ, ମୁଁ ଯିଏ ପିଏ ସେ ସୁଖ ପାଇବ।'
ଯତ୍ରାହମାସ ନିଯତଂ ପିବନ୍ଵାରିମଯଂ ହଵିଃ ତଦ୍ଧଵିସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିସୃଜାମ୍ଯାଲଯଂ ଚ ତତ୍
'ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସଦା ଜଳକୁ ହବି ଭାବେ ପିଇଥିଲି, ସେଇ ହବିକୁ ଏବେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଦେଉଛି, ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ନିବାସ।'
ତତୋ ଯୁଗାନ୍ତେ ଭୂତାନାମ୍ ଏଷ ଚାହଂ ଚ ପୁତ୍ରକ ସହିତୌ ଵିଚରିଷ୍ଯାଵୋ ନିଷ୍ପୁତ୍ରାଣାମୃଣାପହଃ
'ତାପରେ, ଯୁଗ ଶେଷରେ, ପୁଅ, ମୁଁ ଓ ଏହି ଅଗ୍ନି ଏକାସାଥି ଘୁରିବୁ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାମାନଙ୍କ ଋଣ ଦୂର କରିବୁ।'
ଏଷୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଅନ୍ତକାଲେ ତୁ ସଲିଲାଶୀ ମଯା କୃତଃ ଦହନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଦେଵାସୁରରକ୍ଷସାମ୍
'ଏହି ଅଗ୍ନି, ଶେଷ କାଳରେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜଳପାନୀ ହୋଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସମେତ, ସବୁକୁ ଦହିବା ପାଇଁ।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ସୋ ଽଗ୍ନିଃ ସଂଵୃତଜ୍ଵାଲମଣ୍ଡଲଃ ପ୍ରଵିଵେଶାର୍ଣଵମୁଖଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ପିତରି ପ୍ରଭାମ୍
ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଗୁନିର ଜ୍ୱାଳା ଘେରି ରହିଥିଲା। ସେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଦେଇ, ସମୁଦ୍ରର ମୁଖକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରତିଯାତସ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଯେ ଚ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ ଔର୍ଵସ୍ଯାଗ୍ନେଃ ପ୍ରଭାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଗତିମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଔର୍ବଙ୍କ ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ତନ୍ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରଣତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହେ ଶିର ନମାଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଭଗଵନ୍ନଦ୍ଭୁତମିଦଂ ସଂଵୃତ୍ତଂ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍ ତପସା ତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିତୁଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ
'ଭଗବନ୍, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଘଟିଛି। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।'