ଊଚୁର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଂ ତୁ ଵଚନଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ଋଷିଵଂଶେଷୁ ଭଗଵଂଶ୍ ଛିନ୍ନମୂଲମିଦଂ ପଦମ୍
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମରେ ଭରିତ ଏହି କଥା କହିଲେ — 'ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନଙ୍କର ବଂଶରେ ଏହି ପ୍ରବଳ ଶାଖା ମୂଳରୁ କଟିଯାଇଛି।'
ଏକସ୍ତ୍ଵମନପତ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋତ୍ରଜୋ ଽନ୍ଯୋ ନ ଵର୍ତତେ କୌମାରଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥାଯ କ୍ଲେଶମେଵାନୁଵର୍ତସେ
ତୁମେ ଏକା ଅପତ୍ୟ ହୀନ ଅଛ, ତୁମ ବଂଶର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ; ତୁମେ ଛୋଟବେଳୁ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ନିୟମ ଅନୁସରି କେବଳ କଷ୍ଟରେ ଅଛ।
ବହୂନି ଵିପ୍ର ଗୋତ୍ରାଣି ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ଏକଦେହାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିଵିକ୍ତାନି ଵିନା ପ୍ରଜାଃ
ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କର ଅନେକ ବଂଶ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଏକା ଅଛି, ପ୍ରଜା ବିନା।
ଏଵମୁଚ୍ଛିନ୍ନମୂଲୈଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୈର୍ନୋ ନାସ୍ତି କାରଣମ୍ ଭଵାଂସ୍ତୁ ତପସା ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ପ୍ରଜାପାତସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଏପରି ଭାବରେ ପୁତ୍ରମାନେ ମୂଳରୁ କଟିଯାଇଥିବାରୁ ଆମେ କିଛି କାରଣ ନାହିଁ; ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛ।
ତତ୍ର ଵର୍ତସ୍ଵ ଵଂଶାଯ ଵର୍ଧଯାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ତ୍ଵଯା ଧର୍ମୋ ଽର୍ଜିତସ୍ତେନ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ କୁରୁ ଵୈ ତନୁମ୍
ଏହି ବେଳେ, ବଂଶର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ା; ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ମୁନିଭିର୍ ମୁନିର୍ ମର୍ମସୁ ତାଡିତଃ ଜଗର୍ହେ ତାନୃଷିଗଣାନ୍ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ମନରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଯଥାଯଂ ଵିହିତୋ ଧରୋ ମୁନୀନାଂ ଶାଶ୍ଵତଃ ପୁରା ଆର୍ଷଂ ଵୈ ସେଵତଃ କର୍ମ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶିନଃ
ଯେପରି ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଥା ପୁରାତନ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା — ଋଷିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସେବା କରି, ଜଙ୍ଗଲ ମୂଳ ଫଳ ଖାଇ ରହିବା —
ବ୍ରହ୍ମଯୋନୌ ପ୍ରସୂତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ମଦର୍ଶିନଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସୁଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମପି ଚାଲଯେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା, ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଭଲ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଦ୍ରବ କରିପାରେ।
ଜନାନାଂ ଵୃତ୍ତଯସ୍ତିସ୍ରୋ ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମଵାସିନଃ ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ଵରଂ ଵୃତ୍ତିର୍ ଵନାଶ୍ରମନିଵାସିନାମ୍
ଗୃହାଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଛୁ, ଆମ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଦନ୍ତୋଲୂଖଲିନସ୍ତଥା ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟା ହ୍ଯଶନକାଃ ପଞ୍ଚାତପସହାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେମାନେ ପାଣି ଖାଇ ରହନ୍ତି, ଯେମାନେ ପବନ ଖାଇ ରହନ୍ତି, ଦାନ୍ତରେ ଚିବାଇ ଖାନ୍ତି, ପଥରରେ ଚଟି ଖାନ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚତପସ୍ୟାର କଷ୍ଟ ସହନ କରନ୍ତି—
ଏତେ ତପସି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵ୍ରତୈରପି ସୁଦୁଷ୍କରୈଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଏମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ନିର୍ଯାତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଚାହନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ଯଚର୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଵିଧୀଯତେ ଏଵମାହୁଃ ପରେ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵିଦୋ ଜନାଃ
ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ନିର୍ମିତ ହୁଏ; ଏପରି ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ କହନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ତପଃ ଯେ ସ୍ଥିତା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ
ସତ୍ୟ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ବସିଛି, ତପସ୍ୟା ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ବସିଛି; ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ନାସ୍ତି ଯୋଗଂ ଵିନା ସିଦ୍ଧିର୍ ନ ଵା ସିଦ୍ଧିଂ ଵିନା ଯଶଃ ନାସ୍ତି ଲୋକେ ଯଶୋମୂଲଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପରଂ ତପଃ
ଯୋଗ ବିନା ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସିଦ୍ଧି ବିନା କୀର୍ତି ନାହିଁ; ଏ ଲୋକରେ, କୀର୍ତିର ମୂଳ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱଠାରୁ ବଡ଼ ନାହିଁ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ଯୋ ନିଗୃହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ଚ ପଞ୍ଚକମ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସମାଧତ୍ତେ କିମତଃ ପରମଂ ତପଃ
ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପଞ୍ଚ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିର୍ଯାତିତ୍ୱରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ—ଏଠାରୁ ଉପରେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା ଅଛି?
ଅଯୋଗେ କେଶଧରଣମ୍ ଅସଂକଲ୍ପଵ୍ରତକ୍ରିଯାଂ ଅବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ଚର୍ଯା ଚ ତ୍ରଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦମ୍ଭସଂଜ୍ଞକମ୍
ଯୋଗ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ, ନିଶ୍ଚୟ ବିନା ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ, ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ବିନା ଚାଳିଚାଳି—ଏ ତିନିଟି ମିଛ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
କ୍ଵ ଦାରାଃ କ୍ଵ ଚ ସଂଯୋଗଃ କ୍ଵ ଚ ଭାଵଵିପର୍ଯଯଃ ନନ୍ଵିଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ମନସା ମାନସୀ ପ୍ରଜା
କେଉଁ ଜନାନୀ, କେଉଁ ସଂଯୋଗ, କେଉଁ ଭାବର ବିପରୀତତା? ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନ ଦ୍ୱାରା ମାନସ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିନଥିଲେ କି?
ଯଦ୍ଯସ୍ତି ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍ ସୃଜଧ୍ଵଂ ମାନସାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ କର୍ମଣା
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ପ୍ରଜାପତିର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାନସ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ମନସା ନିର୍ମିତା ଯୋନିର୍ ଆଧାତଵ୍ଯା ତପସ୍ଵିଭିଃ ନ ଦାରଯୋଗୋ ବୀଜଂ ଵା ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋନିକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ ଯୋଗ, ନ ବୀଜ, କିଛି ନାହିଁ।
ଯଦିଦଂ ଲୁପ୍ତଧର୍ମାର୍ଥଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରିହ ନିର୍ଭଯୈଃ ଵ୍ଯାହୃତଂ ସଦ୍ଭିରତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅସଦ୍ଭିରିଵ ମେ ମତମ୍
ତୁମେ ଏଠାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ଏହା ମୋତେ ଲାଗୁଛି, ଭଲ ଲୋକେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନେ ହେଉଛି ମନ୍ଦ ଲୋକେ କହିଥିବା ପରି।
ଵପୁର୍ଦୀପ୍ତାନ୍ତରାତ୍ମାନମ୍ ଏତତ୍କୃତ୍ଵା ମନୋମଯମ୍ ଦାରଯୋଗଂ ଵିନା ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପୁତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମତନୂରୁହମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ, ମନର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି, ଭିତରେ ତପ୍ତ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଯୋଗ ବିନା ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ଏଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମା ମେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି ଵନ୍ଯେନାନେନ ଵିଧିନା ଦିଧକ୍ଷନ୍ତମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେବ, ଏହି ଅଜଣା ବିଧିରେ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଊର୍ଵସ୍ତୁ ତପସାଵିଷ୍ଟୋ ନିଵେଶ୍ଯୋରୁଂ ହୁତାଶନେ ମମନ୍ଥୈକେନ ଦର୍ଭେଣ ସୁତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵାରଣିମ୍
ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିବା ଉରୁକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇ ବସାଇଲେ, ଏକ ଦର୍ଭ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ମନ୍ଥନ କଲେ, ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଅରଣି ଭାବେ।
ତସ୍ଯୋରୁଂ ସହସା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ହ୍ଯନିନ୍ଧନଃ ଜଗତୋ ଦହନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପୁତ୍ରୋ ଽଗ୍ନିଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ହଠାତ୍ ଭେଦି, ଅଗ୍ନିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଇନ୍ଧନ ବିନା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁଅ, ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଊର୍ଵସ୍ଯୋରୁଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଔର୍ଵୋ ନାମାନ୍ତକୋ ଽନଲଃ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀଞ୍ ଜଜ୍ଞେ ପରମକୋପନଃ
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଉରୁକୁ ଫାଟି ଯିବା ସହ, ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଔର୍ବ ଓ ଅନ୍ତକ କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରଶ୍ଚୋଵାଚ ପିତରଂ କ୍ଷୀଣଯା ଗିରା କ୍ଷୁଧା ମେ ବାଧତେ ତାତ ଜଗଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଯଜସ୍ଵ ମାମ୍
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—'ପିତା, ମୋତେ ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ମୋତେ ଜଗତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଦିଅ।'
ତ୍ରିଦିଵାରୋହିଭିର୍ଜ୍ଵାଲୈର୍ ଜୃମ୍ଭମାଣୋ ଦିଶୋ ଦଶ ନିର୍ଦହନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଵଵୃଧେ ସୋ ଽନ୍ତକୋ ଽନଲଃ
ତାଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା ତିନି ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସହ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦହୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଜଳାଉଥିଲେ, ସେ ତିବ୍ର ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମୂର୍ଵଂ ସଭାଜଯନ୍ ଉଵାଚ ଵାର୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରୋ ଜଗତଶ୍ଚ ଦଯାଂ କୁରୁ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି ଔର୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ—'ତୁମ ପୁଅକୁ ରୋକ; ଜଗତ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଅସ୍ଯାପତ୍ଯସ୍ଯ ତେ ଵିପ୍ର କରିଷ୍ଯେ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ତଥ୍ଯମେତଦ୍ଵଚଃ ପୁତ୍ର ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂ ଵର
'ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାନ ଦେଇବି। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଧନ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ଯନ୍ମେ ଽଦ୍ଯ ଭଗଵାଞ୍ଛିଶୋଃ ମତିମେତାଂ ଦଦାତୀହ ପରମାନୁଗ୍ରହାଯ ଵୈ
'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, କାରଣ ଆଜି ଭଗବାନ୍ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା।'