ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ଦେଵଦାନଵସଂକୁଲମ୍ ଜଗତସ୍ତ୍ରାସଜନନଂ ଯୁଗସଂଵର୍ତକୋପମମ୍
ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଜଗତରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଯୁଗାନ୍ତର ବିନାଶ ପରି।
ହସ୍ତମୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ପରିଘୈର୍ ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈଃ ଦାନଵାଃ ସମରେ ଜଘ୍ନୁର୍ ଦେଵାନିନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍
ହାତରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଉଥିବା ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଓ ପାହାଡ଼ ଫିଙ୍ଗାଯାଉଥିବା, ଦାନବମାନେ ସମରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ରଣୀ ଦେବମାନେକୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ବଲିଭିର୍ ଦାନଵୈର୍ଜିତକାଶିଭିଃ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନା ଦେଵା ଜଗ୍ମୁରାର୍ତିଂ ପରାଂ ମୃଧେ
ଦାନବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜୟୀ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଉଦାସ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲେ।
ତେ ଽସ୍ତ୍ରଶୂଲପ୍ରମଥିତାଃ ପରିଘୈର୍ଭିନ୍ନମସ୍ତକାଃ ଭିନ୍ନୋରସ୍କା ଦିତିସୁତୈର୍ ଵେମୂ ରକ୍ତଂ ଵ୍ରଣୈର୍ବହୁ
ଅସ୍ତ୍ର, ଶୂଳ ଓ ଲୋହା ଗଦାରେ ଦେବମାନେ ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଛାତି ଫାଟିଗଲା, ଅନେକ ଘାଉରୁ ରକ୍ତ ବହିବା ସହିତ ଦେବମାନେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ଵେଷ୍ଟିତାଃ ଶରଜାଲୈଶ୍ଚ ନିର୍ଯତ୍ନାଶ୍ଚାସୁରୈଃ କୃତାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଦାନଵୀଂ ମାଯାଂ ନ ଶେକୁସ୍ତେ ଵିଚେଷ୍ଟିତୁମ୍
ଅସୁରମାନେ ତୀରବର୍ଷା କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଦାନବମାନଙ୍କର ମାୟାରେ ଫସି ଦେବମାନେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅସ୍ତଂ ଗତମିଵାଭାତି ନିଷ୍ପ୍ରାଣସଦୃଶାକୃତି ବଲଂ ସୁରାଣାମସୁରୈର୍ ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନାଯୁଧଂ କୃତମ୍
ଅସୁରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ନିର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ କରିଦେଲେ, ତାହା ଦେଖି ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବମାନଙ୍କର ଆକୃତି ନିର୍ଜୀବ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଦୈତ୍ଯଚାପଚ୍ଯୁତାନ୍ ଘୋରାଂଶ୍ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଵଜ୍ରେଣ ତାଞ୍ଛରାନ୍ ଶକ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯବଲଂ ଘୋରଂ ଵିଵେଶ ବହୁଲୋଚନଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ଦାନବମାନଙ୍କର ଧନୁରୁ ନିସ୍କ୍ରିତ ଭୟଙ୍କର ତୀରଗୁଡିକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଦୈତ୍ଯପ୍ରମୁଖାନ୍ହତ୍ଵା ତଦ୍ଦାନଵବଲଂ ମହତ୍ ତାମସେନାସ୍ତ୍ରଜାଲେନ ତମୋଭୂତମଥାକରୋତ୍
ସେ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଓ ବଡ଼ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ତାମସ ଅସ୍ତ୍ରର ଜାଳ ଦ୍ୱାରା ସେନାକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ବଢ଼େଇଦେଲେ।
ତେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାଵବୁଧ୍ଯନ୍ତ ଦେଵାନାଂ ଵାହନାନି ଚ ଘୋରେଣ ତମସାଵିଷ୍ଟାଃ ପୁରୁହୂତସ୍ଯ ତେଜସା
ପୁରୁହୂତ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଆଉ ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେବମାନଙ୍କର ଯାନଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମାଯାପାଶୈର୍ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଯତ୍ନଵନ୍ତଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ଵପୂଂଷି ଦୈତ୍ଯସିଂହାନାଂ ତମୋଭୂତାନ୍ଯପାତଯନ୍
ମାୟାର ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉଦ୍ୟମ କରି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଦାନବନାୟକମାନଙ୍କର ଶରୀରକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ଅପଧ୍ଵସ୍ତା ଵିସଂଜ୍ଞାଶ୍ଚ ତମସା ନୀଲଵର୍ଚସା ପେତୁସ୍ତେ ଦାନଵଗଣାଶ୍ ଛିନ୍ନପକ୍ଷା ଇଵାଦ୍ରଯଃ
ଦାନବମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଅବାସ୍ତବ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତେଜ ନିଲା ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଗଲା, ସେମାନେ କାଟା ପରିବା ଅପର୍ବତ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ତଦ୍ଘନୀଭୂତଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧକାର ଇଵାର୍ଣଵେ ଦାନଵଂ ଦେଵକଦନଂ ତମୋଭୂତମିଵାଭଵତ୍
ସେ ଦାନବନାୟକ ଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ରାତିର ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଦେବମାନଙ୍କର ନାଶକ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଗଲା।
ତଦାସୃଜନ୍ମହାମାଯାଂ ମଯସ୍ତାଂ ତାମସୀଂ ଦହନ୍ ଯୁଗାନ୍ତୋଦ୍ଯୋତଜନନୀଂ ସୃଷ୍ଟାମୌର୍ଵେଣ ଵହ୍ନିନା
ତାପରେ ମୟା ଏକ ବଡ଼ ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାମସ ଓ ଦହନଶୀଳ, ଯୁଗାନ୍ତରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ସା ଦଦାହ ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ ମାଯା ମଯଵିକଲ୍ପିତା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚାଦିତ୍ଯଵପୁଷଃ ସଦ୍ଯ ଉତ୍ତସ୍ଥୁରାହଵେ
ମୟା ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ମାୟା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା; ଦାନବମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆକୃତି ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଗଲେ।
ମାଯାମୌର୍ଵୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦହ୍ଯମାନା ଦିଵୌକସଃ ଭେଜିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଵିଷଯଂ ଶୀତାଂଶୁସଲିଲପ୍ରଦମ୍
ଔର୍ବ ମାୟାରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଦେବମାନେ ଶୀତ ଓ ଜଳ ଦେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରର ଲୋକକୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ତେ ଦହ୍ଯମାନା ହ୍ଯୌର୍ଵେଣ ଵହ୍ନିନା ନଷ୍ଟଚେତସଃ ଶଶଂସୁର୍ଵଜ୍ରିଣଂ ଦେଵାଃ ସଂତପ୍ତାଃ ଶରଣୈଷିଣଃ
ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଦେବମାନେ ମନ ହରାଇ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଏବଂ ଶରଣ ଚାହୁଥିବା ବେଳେ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ସଂତତେ ମାଯଯା ସୈନ୍ଯେ ହନ୍ଯମାନେ ଚ ଦାନଵୈଃ ଚୋଦିତୋ ଦେଵରାଜେନ ଵରୁଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେନା ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଏବଂ ମାୟାରେ ଆବୃତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍ତେଜନାରେ ଵରୁଣ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପୁରା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଜଃ ଶକ୍ର ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍ ଊର୍ଵଃ ସପୂର୍ଵତେଜସ୍ଵୀ ସଦୃଶୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗୁଣୈଃ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏକ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ ଔର୍ବ ଋଷି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବର ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।
ତଂ ତପନ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ତପସା ଜଗଦଵ୍ଯଯମ୍ ଉପତସ୍ଥୁର୍ମୁନିଗଣା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସହ
ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଏବଂ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆସି ମିଶିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚୈଵ ଦାନଵୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ ଋଷିଂ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସୁଃ ପୁରା ପରମତେଜସମ୍
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦାନବ ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଏକ ସମୟରେ ସେ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କୁ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ରଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଊଚୁର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଂ ତୁ ଵଚନଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ଋଷିଵଂଶେଷୁ ଭଗଵଂଶ୍ ଛିନ୍ନମୂଲମିଦଂ ପଦମ୍
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମରେ ଭରିତ ଏହି କଥା କହିଲେ — 'ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନଙ୍କର ବଂଶରେ ଏହି ପ୍ରବଳ ଶାଖା ମୂଳରୁ କଟିଯାଇଛି।'
ଏକସ୍ତ୍ଵମନପତ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋତ୍ରଜୋ ଽନ୍ଯୋ ନ ଵର୍ତତେ କୌମାରଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥାଯ କ୍ଲେଶମେଵାନୁଵର୍ତସେ
ତୁମେ ଏକା ଅପତ୍ୟ ହୀନ ଅଛ, ତୁମ ବଂଶର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ; ତୁମେ ଛୋଟବେଳୁ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ନିୟମ ଅନୁସରି କେବଳ କଷ୍ଟରେ ଅଛ।
ବହୂନି ଵିପ୍ର ଗୋତ୍ରାଣି ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ଏକଦେହାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିଵିକ୍ତାନି ଵିନା ପ୍ରଜାଃ
ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କର ଅନେକ ବଂଶ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଏକା ଅଛି, ପ୍ରଜା ବିନା।
ଏଵମୁଚ୍ଛିନ୍ନମୂଲୈଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୈର୍ନୋ ନାସ୍ତି କାରଣମ୍ ଭଵାଂସ୍ତୁ ତପସା ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ପ୍ରଜାପାତସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଏପରି ଭାବରେ ପୁତ୍ରମାନେ ମୂଳରୁ କଟିଯାଇଥିବାରୁ ଆମେ କିଛି କାରଣ ନାହିଁ; ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛ।
ତତ୍ର ଵର୍ତସ୍ଵ ଵଂଶାଯ ଵର୍ଧଯାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ତ୍ଵଯା ଧର୍ମୋ ଽର୍ଜିତସ୍ତେନ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ କୁରୁ ଵୈ ତନୁମ୍
ଏହି ବେଳେ, ବଂଶର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ା; ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ମୁନିଭିର୍ ମୁନିର୍ ମର୍ମସୁ ତାଡିତଃ ଜଗର୍ହେ ତାନୃଷିଗଣାନ୍ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ମନରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଯଥାଯଂ ଵିହିତୋ ଧରୋ ମୁନୀନାଂ ଶାଶ୍ଵତଃ ପୁରା ଆର୍ଷଂ ଵୈ ସେଵତଃ କର୍ମ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶିନଃ
ଯେପରି ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଥା ପୁରାତନ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା — ଋଷିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସେବା କରି, ଜଙ୍ଗଲ ମୂଳ ଫଳ ଖାଇ ରହିବା —
ବ୍ରହ୍ମଯୋନୌ ପ୍ରସୂତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ମଦର୍ଶିନଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସୁଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମପି ଚାଲଯେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା, ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଭଲ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ନିର୍ଯାତିତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଦ୍ରବ କରିପାରେ।
ଜନାନାଂ ଵୃତ୍ତଯସ୍ତିସ୍ରୋ ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମଵାସିନଃ ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ଵରଂ ଵୃତ୍ତିର୍ ଵନାଶ୍ରମନିଵାସିନାମ୍
ଗୃହାଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ଜୀବନ ଶୈଳୀ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଛୁ, ଆମ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଦନ୍ତୋଲୂଖଲିନସ୍ତଥା ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟା ହ୍ଯଶନକାଃ ପଞ୍ଚାତପସହାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେମାନେ ପାଣି ଖାଇ ରହନ୍ତି, ଯେମାନେ ପବନ ଖାଇ ରହନ୍ତି, ଦାନ୍ତରେ ଚିବାଇ ଖାନ୍ତି, ପଥରରେ ଚଟି ଖାନ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚତପସ୍ୟାର କଷ୍ଟ ସହନ କରନ୍ତି—