ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ବଭ୍ରମୁଶ୍ ଚାଲ୍ପଚେତନାଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଭ୍ରାଜମାନଂ ତମ୍ ଉଦ୍ଯାନେ ସ୍ତ୍ରୀଭିରନ୍ଵିତମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ଯୋଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏଠାଉଠି ଘୁରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଏକ ଉଦ୍ୟାନରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଏକଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅନେକ ଜଣୀଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିଲେ ।
କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ ମହାବଲପରାକ୍ରମମ୍ ପଞ୍ଚାଲାନ୍ଵଯସମ୍ଭୂତଂ ପ୍ରଭୂତବଲଵାହନମ୍
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ନାନା ପ୍ରକାର ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ବହୁତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିଲା, ପଞ୍ଚାଳ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିଲା ।
ରାଜ୍ଯକାମୋ ଽଭଵଚ୍ଚୈକସ୍ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଜଲୌକସାମ୍ ପିତୃଵର୍ତୀ ଚ ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃତ୍ ପିତୃଵତ୍ସଲଃ
ସେଇ ଜଳଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଆକାଂକ୍ଷୀ ହେଲେ । ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ମମତା କରୁଥିଲେ ।
ଅପରୌ ମନ୍ତ୍ରିଣୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଭୂତବଲଵାହନୌ ମନ୍ତ୍ରିତ୍ଵେ ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚେଚ୍ଛାମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ମର୍ତ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେ ବହୁତ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଯେ ତୁ ନିଷ୍କାମାସ୍ ତେ ବଭୂଵୁର୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵିଭ୍ରାଜପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵେକୋ ଽଭୂଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ଆଶା ରହିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ, ବିଭ୍ରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ରୌ ତଥା ଚୋଭୌ କଣ୍ଡରୀକସୁବାଲକୌ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ଽଭିଷିକ୍ତଃ ସନ୍ ପୁରୋହିତଵିପଶ୍ଚିତା
ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କଣ୍ଡରୀକ ଓ ସୁବାଳକ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତ ଉପଦେଷ୍ଟା ଥିଲେ।
ପଞ୍ଚାଲରାଜୋ ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ ଯୋଗଵିତ୍ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ରୁତଵେତ୍ତାଭଵତ୍ତଦା
ପଞ୍ଚାଳରାଜା ବହୁତ ସାହସୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣିପାକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗରେ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅବାଜକୁ ବୁଝିବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଽଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଦେଵଲସ୍ଯାତ୍ମଜା ଶୁଭା ସଂନତିର୍ନାମ ଵିଖ୍ଯାତା କପିଲା ଯାଭଵତ୍ପୁରା
ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ଜଣେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାର୍ୟା ଥିଲେ, ଦେବଳଙ୍କର ଜଣେ ଜନ୍ମଜାତ କନ୍ୟା, ସମ୍ନତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କପିଳା ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା।
ପିତୃକାର୍ଯେ ନିଯୁକ୍ତତ୍ଵାଦ୍ ଅଭଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ ତଯା ଚକାର ସହିତଃ ସ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜନନ୍ଦନଃ
ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିବାରୁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
କଦାଚିଦୁଦ୍ଯାନଗତସ୍ ତଯା ସହ ସ ପାର୍ଥିଵଃ ଦଦର୍ଶ କୀଟମିଥୁନମ୍ ଅନଙ୍ଗକଲହାକୁଲମ୍
ଏକଦିନ ରାଜା ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଭାର୍ୟା ଥିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଜୋଡ଼ା କୀଟକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମ ଝଗଡାରେ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ।
ପିପୀଲିକାମନୁନଯନ୍ ପରିତଃ କୀଟକାମୁକଃ ପଞ୍ଚବାଣାଭିତପ୍ତାଙ୍ଗଃ ସଗଦ୍ଗଦମୁଵାଚ ହ
କୀଟକାମୁକ ପିପିଲିକାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାଞ୍ଚବାଣର ତାପରେ ଦେହ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ଗଳଗଳା କଥାରେ କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୀ ଲୋକେ କାମିନୀ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ମଧ୍ଯକ୍ଷାମାତିଜଘନା ବୃହଦ୍ଵକ୍ଷୋ ଽଭିଗାମିନୀ
ତୁମେ ପରି ଆଗ୍ରହଣୀ କାମିନୀ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ ନାହିଁ; ମଧ୍ୟରେ ସାରା, ତୁମର ଜଘନ ବଡ଼, ଚେଷ୍ଟା ଉତ୍ତଳ, ଏବଂ ତୁମେ ଆଗକୁ ଆସୁଛ।
ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ମଞ୍ଜୂକ୍ତା ଚାରୁହାସିନୀ ସୁଲକ୍ଷ୍ଯନେତ୍ରରସନା ଗୁଡଶର୍କରଵତ୍ସଲା
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭ, ମନୋହର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ହସ, ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜିଭା, ଗୁଡ଼ ଓ ଚିନି ପରି ମିଠା ଜିନିଷ ପ୍ରିୟ।
ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମଯି ଭୁକ୍ତେ ତ୍ଵଂ ସ୍ନାସି ସ୍ନାତେ ତଥା ମଯି ପ୍ରୋଷିତେ ସତି ଦୀନା ତ୍ଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଽପି ଭଯଚଞ୍ଚଲା
ମୁଁ ଖାଇଲେ ତୁମେ ଖାଉଛ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କଲେ ତୁମେ ସ୍ନାନ କରୁଛ; ମୁଁ ଦୂରେ ରହିଲେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛ।
କିମର୍ଥଂ ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ସରୋଷଵଦନା ସ୍ଥିତା ସା ତମାହ ସକୋପା ତୁ କିମ୍ ଆଲପସି ମାଂ ଶଠ
କାହିଁକି ତୁମେ ରାଗିତ ମୁହଁ ନେଇ ଦଉଡ଼ିଛ, କହିବା? ସେ କୋପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ମୁଁ ଠକିତା, କାହିଁକି ମୋତେ କଥା କହୁଛ?’
ତ୍ଵଯା ମୋଦକଚୂର୍ଣଂ ତୁ ମାଂ ଵିହାଯ ଵିନେଷ୍ଯତା ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସମତିକ୍ରାନ୍ତେ ଦିନେ ଽନ୍ଯସ୍ଯାଃ ସମନ୍ମଥ
ତୁମେ ମୋତେ ମୋଦକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିଲା, ତାପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଦିନଟିଏ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ସହିତ ଅତିବାହିତ କଲା, ମନରେ ଆଗ୍ରହ ରହି।
ତ୍ଵତ୍ସାଦୃଶ୍ଯାନ୍ମଯା ଦତ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯୈ ଵରଵର୍ଣିନି ତଦେକମପରାଧଂ ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ଭାମିନି
ତାହା ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; ଏହି ଏକ ଅପରାଧକୁ ମୁଁ ମାନ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଚମକୁଥିବା ମହିଳା।
ନୈତଦେଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁନଃ କ୍ଵାପୀହ ସୁଵ୍ରତେ ସ୍ପୃଶାମି ପାଦୌ ସତ୍ଯେନ ପ୍ରସୀଦ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ମେ
ମୁଁ ଏହିପରି କାମ କେଉଁଠି ଆଉ କରିବି ନାହିଁ, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ରବତୀ; ମୁଁ ତୁମର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଦୟା କର, ମୁଁ ନମନ କରୁଛି।
ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ପ୍ରସନ୍ନାଭଵତ୍ତତଃ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅର୍ପଯାମାସ ମୋହନାଯ ପିପୀଲିକା
ସେ କଥା ଶୁଣି, ପିପିଲିକା ଖୁସି ହେଲେ, ତାପରେ ସେ ନିଜକୁ ମୋହନ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ଽପ୍ଯଶେଷଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗମତ୍ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵରୁତଜ୍ଞତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରସାଦାଚ୍ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅବାଜ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଚକ୍ରପାଣିଙ୍କର କୃପାରେ ମିଳିଥିଲା।
କଥଂ ସତ୍ତ୍ଵରୁତଜ୍ଞୋ ଽଭୂଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତୋ ଧରାତଲେ ତଚ୍ଚାଭଵତ୍କସ୍ଯ କୁଲେ ଚକ୍ରଵାକଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅବାଜ ବୁଝିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ? କେଉଁ ବଂଶରେ ଚାରିଟି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁରେ ଜାତାସ୍ ତେ ଚ ଚକ୍ରାହ୍ଵଯାସ୍ତଦା ଵୃଦ୍ଧଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଦାଯାଦା ଵିପ୍ରା ଜାତିସ୍ମରାଃ ପୁରା
ସେଇ ସହରରେ, ସେମାନେ 'ଚକ୍ର' ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ମନେରଖିଥିବା ପୁରୁଣା ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଧୃତିମାଂସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଚ ଵିଦ୍ଯାଚଣ୍ଡସ୍ ତପୋତ୍ସୁକଃ ନାମତଃ କର୍ମତଶ୍ଚୈତେ ସୁଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସୁତାଃ
ସେମାନେ ଧୃଡ଼, ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିବାରେ କ୍ଷମ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ୟାରେ ଆଗ୍ରହୀ; ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଏକ ବହୁତ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ।
ତପସେ ବୁଦ୍ଧିରଭଵତ୍ ତଦା ତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ ଯାସ୍ଯାମଃ ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଊଚୁସ୍ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—‘ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇବା’, ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଦରିଦ୍ରୋ ମହାତପାଃ ଉଵାଚ ଦୀନଯା ଵାଚା କିମେତଦିତି ପୁତ୍ରକାଃ
ତାପରେ ସେ କଥା ଶୁଣି ସୁଦରିଦ୍ର, ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ, ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— 'ଏହା କଣ, ମୋ ପିଲାମାନେ?'
ଅଧର୍ମ ଏଷ ଇତି ଵଃ ପିତା ତାନ୍ ଅଭ୍ଯଵାରଯତ୍ ଵୃଦ୍ଧଂ ପିତରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦରିଦ୍ରଂ ଵନଵାସିନଃ
‘ଏହା ଅଧର୍ମ’ ବୋଲି ତୁମର ପିତା ନିଷେଧ କଲେ; ତେବେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ଦରିଦ୍ର ପିଲାମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବସିବାକୁ ଗଲେ।
କୋ ନୁ ଧର୍ମୋ ଽତ୍ର ଭଵିତା ମତ୍ତ୍ଯାଗାଦ୍ଗତିରେଵ ଵା ଊଚୁସ୍ତେ କଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିସ୍ ତଵ ତାତ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
‘ଏଠି ଧର୍ମ କଣ? ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କିଛି ଦାନ୍ତି ଅଛି କି? ଆପଣ କଣ ଜୀବିକା ଭାବିଛନ୍ତି, ପିତା, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।’
ଵିତ୍ତମେତତ୍ପୁରୋ ରାଜ୍ଞଃ ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ପୁଷ୍କଲମ୍ ଧନଂ ଗ୍ରାମସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଭାତେ ପଠତସ୍ତଵ
‘ଏଠି ରହିଥିବା ଧନ ରାଜାଙ୍କର; ସେ ତୁମକୁ ପ୍ରଭାତରେ ପାଠ କରିବାକୁ ଦେଖି ବହୁ ଧନ, ହଜାର ଗ୍ରାମ ଦେବେ।’
ଯେ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲେଷୁ ଦାଶାସ୍ତଥା ଦାଶପୁରେ ମୃଗାଶ୍ଚ କାଲଞ୍ଜରେ ସପ୍ତ ଚ ଚକ୍ରଵାକା ଯେ ମାନସେ ତେ ଵଯମତ୍ର ସିଦ୍ଧାଃ
‘କୁରୁଜଙ୍ଗଳରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦାଶପୁରରେ ଦାସମାନେ, କାଳଞ୍ଜରରେ ମୃଗମାନେ, ମାନସାରେ ସାତି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ— ଆମେ ଏଠି ସଫଳ ହୋଇଛୁ।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ ତେ ଵନଂ ତପସେ ପୁନଃ ଵୃଦ୍ଧୋ ଽପି ରାଜଭଵନଂ ଜଗାମାତ୍ମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଏପରି କହି ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ସେମାନେ ପୁନି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ବୃଦ୍ଧ ପିତା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ରାଜଭବନକୁ ଗଲେ।