ଚତୁଷ୍ପଦାନି ସତ୍ତ୍ଵାନି ତଥା ଗାଵସ୍ତୁ ସୌରଭାଃ ସୁପର୍ଣାନ୍ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ଵିନତା ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଚାରିପାଏଁ ଥିବା ପଶୁମାନେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗୋମାନେ; ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଏବଂ ବିନତା ଏମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ମହୀଧରାନ୍ସର୍ଵନାଗାନ୍ ଦେଵୀ କଦ୍ରୂର୍ଵ୍ଯଜାଯତ ଏଵଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସମଗମନ୍ ଵିଶ୍ଵେ ଲୋକାଃ ପରଂତପ
ଦେବୀ କଦ୍ରୁ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକର ବୃଦ୍ଧି ହେଲା, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ତଦା ଵୈ ପୌଷ୍କରୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ପୌଷ୍କରସ୍ତେ ମଯା ଦ୍ଵୈପାଯନେରିତଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ପୌଷ୍କର ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଘଟିଲା; ଏହି ପୌଷ୍କରଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଘଟଣାକୁ ମୁଁ, ଦ୍ୱୈପାୟନ, ତୁମକୁ କହିଲି।
ପୁରାଣଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚୈଵ ମଯା ଵିଷ୍ଣୁର୍ହରିଃ ପ୍ରଭୁଃ କଥିତସ୍ତେ ଽନୁପୂର୍ଵେଣ ସଂସ୍ତୁତଃ ପରମର୍ଷିଭିଃ
ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ବିଷ୍ଣୁ, ହରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ କ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଯେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚେଦମଗ୍ର୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାତ୍ ପୁରାଣଂ ସଦା ନରଃ ପର୍ଵସୁ ଗୌରଵେଣ ଅଵାପ୍ଯ ଲୋକାନ୍ସ ହି ଵୀତରାଗଃ ପରତ୍ର ଚ ସ୍ଵର୍ଗଫଲାନି ଭୁଙ୍କ୍ତେ
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣକୁ ସଦା ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ରାଗରହିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ଏବଂ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଚକ୍ଷୁଷା ମନସା ଵାଚା କର୍ମଣା ଚ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ପ୍ରସାଦଯତି ଯଃ କୃଷ୍ଣଂ ତଂ କୃଷ୍ଣୋ ଽନୁପ୍ରସୀଦତି
ଯେ କେହି ଚକ୍ଷୁ, ମନ, ବାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପ୍ରକାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେଠି କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ରାଜା ଚ ଲଭତେ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଧନଶ୍ଚୋତ୍ତମଂ ଧନମ୍ କ୍ଷୀଣାଯୁର୍ଲଭତେ ଚାଯୁଃ ପୁତ୍ରକାମଃ ସୁତଂ ତଥା
ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଦରିଦ୍ର ଉତ୍ତମ ଧନ ପାଆନ୍ତି, କ୍ଷୀଣ ଆୟୁ ଥିବା ଲୋକ ଆୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି, ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ପିତା ପୁଅ ପାଆନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞା ଵେଦାସ୍ତଥା କାମାସ୍ ତପାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଵିଧଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋ ଧନାନି ଚ
ଯଜ୍ଞ, ବେଦ, ଇଚ୍ଛା, ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା ଲାଭ ହୁଏ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ନାନା ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯତ୍କାମଯତେ କିଂଚିତ୍ ତତ୍ତଲ୍ଲୋକେଶ୍ଵରାଦ୍ ଭଵେତ୍ ସର୍ଵଂ ଵିହାଯ ଯ ଇମଂ ପଠେତ୍ପୌଷ୍କରକଂ ହରେଃ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେଉଁଠି ସେଇ ଲୋକନାଥଙ୍କଠାରୁ ମିଳିପାରିବ। ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପୌଷ୍କରକ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢିବେ, ସେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଏହି ଫଳ ପାଇବେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ ତସ୍ଯ ହ୍ଯଶୁଭଂ ଭଵେତ୍ ଏଷ ପୌଷ୍କରକୋ ନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ କୀର୍ତିତସ୍ତେ ମହାଭାଗ ଵ୍ଯାସଶ୍ରୁତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଅଶୁଭ ଘଟେନି। ଏହି ପୌଷ୍କରକ ନାମକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅବତାର ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏହି କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶ୍ରବଣରୁ ଶୁଣି ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲି।
ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ହରିତ୍ଵଂ ଚ କୃତେ ଯୁଗେ ଵୈକୁଣ୍ଠତ୍ଵଂ ଚ ଦେଵେଷୁ କୃଷ୍ଣତ୍ଵଂ ମାନୁଷେଷୁ ଚ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟତା, କୃତଯୁଗରେ ହରି ରୂପ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଭାବେ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ଥିବା କଥା ଶୁଣ।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ହି ତସ୍ଯୈଷା କର୍ମଣାଂ ଗହନା ଗତିଃ ସଂପ୍ରତ୍ଯତୀତାନ୍ଭଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାତଥମ୍
ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର। ଏବେ ହେ ରାଜା, ଯାହା ଘଟିଛି, ଘଟୁଛି ଏବଂ ଆଗକୁ ଘଟିବ, ସେ ସବୁ କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯନନ୍ତାତ୍ମା ପ୍ରଭଵୋ ଽଵ୍ଯଯ ଏଵ ଚ
ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପୀ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ।
ଏଷ ନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀତ୍ସନାତନଃ ବ୍ରହ୍ମା ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ ଧର୍ମଃ ଶକ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଏହି ନାରାୟଣ ହରି ଭାବେ ଚିରକାଳ ଅଛନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ର ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି।
ଅଦିତେରପି ପୁତ୍ରତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଯାତି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଏଷ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ଖ୍ଯାତ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାଵରଜୋ ଵିଭୁଃ
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରସାଦଜଂ ହ୍ଯସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ ଅଦିତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରକାରଣମ୍ ଵଧାର୍ଥଂ ସୁରଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍
ସେଇ ସମର୍ଥଙ୍କ କୃପାରୁ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ହେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦାୟତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ ପାଇବା ପାଇଁ।
ପ୍ରଧାନାତ୍ମା ପୁରା ହ୍ଯେଷ ବ୍ରହ୍ମାଣମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ସୋ ଽସୃଜତ୍ପୂର୍ଵପୁରୁଷଃ ପୁରାକଲ୍ପେ ପ୍ରଜାପତୀନ୍
ଏହି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଅସୃଜନ୍ମାନଵାଂସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଵଂଶାନନୁତ୍ତମାନ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଽଭଵନ୍ମହାତ୍ମଭ୍ଯୋ ବହୁଧା ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ସେଠାରେ ସେ ମାନବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବଂଶଜମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ବହୁ ରୂପରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଏତଦାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମାନୁକୀର୍ତନମ୍ କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ
ଏବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଛି।
ଵୃତେ ଵୃତ୍ରଵଧେ ତତ୍ର ଵର୍ତମାନେ କୃତେ ଯୁଗେ ଆସୀତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମସ୍ତାରକାମଯଃ
ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ହେବା ପରେ, ସେଇ କୃତଯୁଗରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକାମୟ ନାମକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଯତ୍ର ତେ ଦାନଵା ଘୋରାଃ ସର୍ଵେ ସଙ୍ଗ୍ରାମଦୁର୍ଜଯାଃ ଘ୍ନନ୍ତି ଦେଵଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍
ସେଠାରେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵିମୁଖାଃ କ୍ଷୀଣପ୍ରହରଣା ରଣେ ତ୍ରାତାରଂ ମନସା ଜଗ୍ମୁର୍ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଯିବା, ଅସ୍ତ୍ର ଶେଷ ହେବା ଓ ଭୟଭୀତ ହେବା ପରେ, ମନରେ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ମେଘା ନିର୍ଵାଣାଙ୍ଗାରଵର୍ଚସଃ ସାର୍କଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଗଣଂ ଛାଦଯନ୍ତୋ ନଭସ୍ତଲମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ନିର୍ବାପିତ ଅଗ୍ନିର ଚମକ ଭଳି ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ଚଣ୍ଡା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୋପେତା ଘୋରନିର୍ହ୍ରାଦକାରିଣଃ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵେଗାଭିହତାଃ ପ୍ରଵଵୁଃ ସହ ମାରୁତାଃ
ଭୟଙ୍କର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଝୁଡ଼ି ସହିତ, ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ପରସ୍ପର ଝଟକାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେମାନେ ବାୟୁ ସହିତ ଝଡ଼ ଦେଲେ।
ଦୀପ୍ତତୋଯାଶନିପନୈର୍ ଵଜ୍ରଵେଗାନଲାନିଲୈଃ ରଵୈଃ ସୁଘୋରୈରୁତ୍ପାତୈର୍ ଦହ୍ଯମାନମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ଦହୁଁଥିବା ପାଣି, ବଜ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ଦ୍ରୁତ ଚାପ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅପଶକୁନ ସହିତ, ଆକାଶ ଦହୁଁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତତ ଉଲ୍କାସହସ୍ରାଣି ନିପେତୁଃ ଖଗତାନ୍ଯପି ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ଵିମାନାନି ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯୁତ୍ପତନ୍ତି ଚ
ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କା ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା, ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଉଲ୍କା ମଧ୍ୟ। ଦିବ୍ୟ ବିମାନମାନେ ତଳକୁ ଓ ଉପରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଯୁଗାନ୍ତପର୍ଯାଯେ ଲୋକାନାଂ ଯଦ୍ଭଯଂ ଭଵେତ୍ ଅରୂପଵନ୍ତି ରୂପାଣି ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାତଲକ୍ଷଣେ
ଚାରି ଯୁଗର ଶେଷ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଆକୃତି ନିଜ ରୂପ ହରାଇ ଯାଏ, ଏହି ଅପଶକୁନ ଆସିବାର ଚିହ୍ନ ଅଟୁଟ ରହେ।
ଜାତଂ ଚ ନିଷ୍ପ୍ରଭଂ ସର୍ଵଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ ତିମିରୌଘପରିକ୍ଷିପ୍ତା ନ ରେଜୁଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଦଶ
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନିର୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧୂସର ଦେଖାଯାଏ, କିଛି ବୁଝିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ, ଦଶଦିଗ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଥାଏ, ଏବଂ କୌଣସି ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵିଵେଶ ରୂପିଣୀ କାଲୀ କାଲମେଘାଵଗୁଣ୍ଠିତା ଦ୍ଯୌର୍ନ ଭାତ୍ଯଭିଭୂତାର୍କା ଘୋରେଣ ତମସାଵୃତା
ସେତେବେଳେ କାଳୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାଳମେଘରେ ଢାକି ଆସିଲେ; ଆକାଶ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଇଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ଭୟାନକ ଅନ୍ଧାର ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଗଲା।
ତାନ୍ଘନୌଘାନ୍ସ ତିମିରାନ୍ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାକ୍ଷିପ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁଃ ଵପୁଃ ସଂଦର୍ଶଯାମାସ ଦିଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଵପୁର୍ହରିଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ଦୁଇ ହାତରେ ସେଇ ଘନ ଅନ୍ଧାରକୁ ଧରି, ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ — କୃଷ୍ଣ ଅବତାର ହରିଙ୍କୁ — ପ୍ରକାଶ କଲେ।