ଯତ୍ସତ୍ଯମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ହ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶଵିଧଂ ତୁ ତତ୍ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ଯଦୃତଂ ତତ୍ତୁ ପରଂ ପଦମନୁସ୍ମର
'ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମା, ଅଷ୍ଟାଦଶ ରୂପରେ; ଯାହା ସତ୍ୟ, ଯାହା ଋତ, ତାହା ପରମ ପଦକୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵ ଯଯୌ ସ ଦିଶମୁତ୍ତରାମ୍ ଗତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମ୍ ଅଗମଜ୍ଜ୍ଞାନତେଜସା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଯାଇ, ଜ୍ଞାନର ତେଜରେ ବ୍ରହ୍ମାର ପଦ ପାଇଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୁଵଂ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମନସା ତମେଵ ଚ ମହାମନାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ମନରେ ଭାବି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ 'ଭୂ' ନାମରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସୋ ଽଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କିଂ କରୋମି ପିତାମହ ପିତାମହସମାଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି, ପିତାମହ?' ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ନାଗତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସଂ ତୁ କୃତଵାନ୍ ଭୁଵଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପାସନା କରି, ମଧ୍ୟଭୂମିରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନପି ଗତେ ପୁତ୍ରେ ତୃତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ମୋକ୍ଷପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁଶଲଂ ଭୂର୍ଭୁଵଂ ନାମତୋ ଵିଭୁମ୍
ସେ ପୁଅ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ପ୍ରଭୁ ତୃତୀୟ ପୁଅଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭୂର୍ଭୁବ ଥିଲା।
ଗୋପତିତ୍ଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତଯୋରେଵାଗମଦ୍ଗତିମ୍ ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽପ୍ଯେତ ଉକ୍ତାଃ ଶଂଭୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ଗୋପାଳକ ଭୂମିକା ଅଧିକାର କରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପଥରେ ଚଲିଗଲେ; ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି ତିନିପୁଅ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁତାଂସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଯାତଃ ସ୍ଵାର୍ଜିତାଂ ଗତିମ୍ ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ କପିଲଶ୍ଚ ଯତୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ତିନିପୁଅଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ସେ ନିଜେ ଉପାର୍ଜିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହିପରି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, କପିଳ ଓ ଯତୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ଯଂ କାଲଂ ତୌ ଗତୌ ମୁକ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମା ତଂ କାଲମେଵ ହି ତତୋ ଘୋରତମଂ ଭୂଯଃ ସଂଶ୍ରିତଃ ପରମଂ ଵ୍ରତମ୍
ଯେ ସମୟରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ସେହି ସମୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ; ତା’ପରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନ ରେମେ ଽଥ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁରେକସ୍ତପଶ୍ଚରନ୍ ଶରୀରାର୍ଧାତ୍ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପାଦିତଵାଞ୍ଛୁଭାମ୍
ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତପସ୍ୟା କରି, ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଶୁଭା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ତପସା ତେଜସା ଚୈଵ ଵର୍ଚସା ନିଯମେନ ଚ ସଦୃଶୀମାତ୍ମନୋ ଦେଵୀଂ ସମର୍ଥାଂ ଲୋକସର୍ଜନେ
ତପସ୍ୟା, ତେଜ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ପରି ଏକ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସଂସାର ସୃଷ୍ଟିରେ ସମର୍ଥ।
ତଯା ସମାହିତସ୍ତତ୍ର ରେମେ ବ୍ରହ୍ମା ତପଶ୍ଚରନ୍ ତତୋ ଜଗାଦ ତ୍ରିପଦାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦପୂଜିତାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ; ତା’ପରେ ସେ ବେଦରେ ପୂଜିତ ତିନିପଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ସୃଜନ୍ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସାଗରାଂଶ୍ଚାସୃଜଦ୍ଵିଭୁଃ ଅପରାଂଶ୍ଚୈଵ ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ଗାଯତ୍ରିସଂଭଵାନ୍
ସେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଓ ସାଗରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରିଟି ବେଦ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ ଅସୃଜଦ୍ଵୈ ପିତାମହଃ ଵିଶ୍ଵେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ଯେଭ୍ଯୋ ଲୋକା ଵିନିଃସୃତାଃ
ପିତାମହ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଅମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାୟକ, ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପ୍ରଥମଂ ତାଵନ୍ ମହାତାପସମାତ୍ମଜମ୍ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରହିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ଧର୍ମଂ ସ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ପୁଅ ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ନାମ ଧର୍ମ।
ଦକ୍ଷଂ ମରୀଚିମତ୍ରିଂ ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍ ଵସିଷ୍ଠଂ ଗୌତମଂ ଚୈଵ ଭୃଗୁମଙ୍ଗିରସଂ ମନୁମ୍
ଦକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ମନୁ।
ଅଥୈଵାଦ୍ଭୁତମିତ୍ଯେତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ପୈତାମହର୍ଷଯଃ ତ୍ରଯୋଦଶଗୁଣଂ ଧର୍ମମ୍ ଆଲଭନ୍ତ ମହର୍ଷଯଃ
ଏମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନେ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ତେରଟି ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁଃ କାଲା ଅନାଯୁଃ ସିଂହିକା ମୁନିଃ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧାଥ ସୁରତା ଵିନତା କଦ୍ରୁରେଵ ଚ
ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳା, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ମୁନି, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧା, ସୁରତା, ବିନତା ଓ କଦ୍ରୁ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାପତ୍ଯମେତା ଵୈ କନ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ପାର୍ଥିଵ ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତପସା ନିର୍ମିତଃ କିଲ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଦକ୍ଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ କଶ୍ୟପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ତସ୍ମୈ କନ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ଯା ଦକ୍ଷସ୍ତାଃ ପ୍ରଦଦୌ ତଦା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ସୋମାଯ ତଦା ଵୈ ଦତ୍ତଵାନୃଷିଃ
ସେଥିପାଇଁ ଦକ୍ଷ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏବଂ ଋଷି ସେ ସମୟରେ ସୋମଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଦେଇଥିଲେ।
ରୋହିଣ୍ଯାଦୀନି ସର୍ଵାଣି ପୁଣ୍ଯାନି ରଵିନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମରୁତ୍ଵତୀ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେଶା ଚ ମତା ଶୁଭା
ରୋହିଣୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟନନ୍ଦନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମରୁତ୍ବତୀ, ସାଧ୍ୟା ଓ ଶୁଭ ଵିଶ୍ୱେଶା ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ।
ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତାଃ ପୁରା ଏତାଃ ପଞ୍ଚ ଵରିଷ୍ଠା ଵୈ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଯ ପାର୍ଥିଵ
ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ପାଞ୍ଚଟି, ହେ ରାଜନ୍, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଦତ୍ତା ଭଦ୍ରାଯ ଧର୍ମାଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦୃଷ୍ଟକର୍ମଣା ଯା ତୁ ରୂପଵତୀ ପତ୍ନୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାମରୂପିଣୀ
ଯିଏ ଶୁଭ ଓ ଧର୍ମମୟ, ସେଇ ରୂପବତୀ ଜଣେ ଜୀବନ ସାଥୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ।
ସୁରଭିଃ ସା ହିତା ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତା ତତସ୍ତାମଗମଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ମୈଥୁନଂ ଲୋକପୂଜିତଃ
ସେ ଜଣେ ସୁରଭି ନାମକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଉପକାରୀ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ଲୋକସର୍ଜନହେତୁଜ୍ଞୋ ଗଵାମର୍ଥାଯ ସତ୍ତମଃ ଜଜ୍ଞିରେ ଚ ସୁତାସ୍ତସ୍ଯାଂ ଵିପୁଲା ଧୂମସଂନିଭାଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଗାଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତାଳେ ସୁରଭିଙ୍କୁ ଏକାଧିକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେମାନେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଧୂମା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନକ୍ତସଂଧ୍ଯାଭ୍ରସଂକାଶାଃ ପ୍ରାଦହଂସ୍ତିଗ୍ମତେଜସଃ ତେ ରୁଦନ୍ତୋ ଦ୍ରଵନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ହଯନ୍ତଃ ପିତାମହମ୍
ସେମାନେ ରାତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧକାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ଵି ଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ। ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କରୁଥିଲେ।
ରୋଦନାଦ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରା ଇତି ତତଃ ସ୍ମୃତାଃ ନିରୃତିଶ୍ଚୈଵ ଶଂଭୁର୍ଵୈ ତୃତୀଯଶ୍ଚାପରାଜିତଃ
ସେମାନଙ୍କ କାନ୍ଦିବା ଓ ଦୌଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ 'ରୁଦ୍ର' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିରୃତି, ଶମ୍ଭୁ ଓ ଅପରାଜିତ ତୃତୀୟ ଥିଲେ।
ମୃଗଵ୍ଯାଧଃ କପର୍ଦୀ ଚ ଦହନୋ ଽଥେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଵୈ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ କପାଲୀ ଚାପି ପିଙ୍ଗଲଃ
ମୃଗବ୍ୟାଧ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ଦହନ, ଈଶ୍ୱର, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ଭଗବାନ କପାଳୀ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିଲେ।
ସେନାନୀଶ୍ଚ ମହାତେଜା ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵେକାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ତସ୍ଯାମେଵ ସୁରଭ୍ଯାଂ ଚ ଗାଵୋ ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରାଶ୍ଚ ଵୈ
ସେନାନୀମାନେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେଇ ସୁରଭିଠାରୁ ଗାଁମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞର ନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ପ୍ରକୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ତଥା ମାଯାଃ ସୁରଭ୍ଯାଃ ପଶଵୋ ଽକ୍ଷରାଃ ଅଜାଶ୍ଚୈଵ ତୁ ହଂସାଶ୍ଚ ତଥୈଵାମୃତମୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ସୁରଭିଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାୟାଶକ୍ତି, ଅମର ପଶୁମାନେ, ଛାଗ ଓ ହଂସମାନେ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।