ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ତେଜୋଭିର୍ ଭାଭିଃ ସ୍ଵାଭିସ୍ତମୋନୁଦଃ ବଭାସେ ସର୍ଵଧର୍ମସ୍ଥଃ ସହସ୍ରାଂଶୁରିଵାଂଶୁଭିଃ
ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଶଂଭୁର୍ନାରାଯଣୋ ଽଵ୍ଯଯଃ ଆଜଗାମ ମହାତେଜା ଯୋଗାଚାର୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି, ଶମ୍ଭୁ, ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମହାଯଶସ୍ୱୀ, ଆସିଲେ।
ସାଂଖ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ହି ମତିମାନ୍ କପିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵରଃ ଉଭାଵପି ମହାତ୍ମାନୌ ସ୍ତୁଵନ୍ତୌ କ୍ଷେତ୍ରତତ୍ପରୌ
ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କପିଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲଗ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତାଵୂଚତୁସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମମିତୌଜସମ୍ ପରାଵରଵିଶେଷଜ୍ଞୌ ପୂଜିତୌ ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଆସି, ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନର ଅନ୍ତର ଜଣା, ମହାର୍ଷିମାନେ ସମ୍ମାନିତ, ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଦୃଢବନ୍ଧଶ୍ଚ ଵିଶାଲୋ ଜଗଦାସ୍ଥିତଃ ଗ୍ରାମଣୀଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ ନିବିଡ଼, ବିଶାଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନେତା, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ।
ତଯୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାହୃତଯୋଗଵିତ୍ ତ୍ରୀନିମାନ୍ କୃତଵାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ଯଥେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶ୍ରୁତିଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ଯୋଗର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମବେଦରେ କହାଯାଇଛି।
ପୁତ୍ରଂ ଚ ଶଂଭଵେ ଚୈକଂ ସମୁତ୍ପାଦିତଵାନୃଷିଃ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵାଗ୍ଯତସ୍ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମା ତାମସମଵ୍ଯଯମ୍
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏକ ଋଷି; ତାଙ୍କ ସମ୍ନାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିରବ ରହି, ତାମସ ଅବିନାଶୀରେ ନିଜ ଭାଷା ଦମନ କଲେ।
ସୋତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ମାନସଃ ସୁତଃ କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଵ ସାହାଯ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ କଣ କରିବା ଆପଣଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ? ମହାଋଷି କହୁନ୍ତୁ।'
ଯ ଏଷ କପିଲୋ ବ୍ରହ୍ମ ନାରାଯଣମଯସ୍ତଥା ଵଦତେ ଭଵତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
'ଏହା କପିଳ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ନାରାୟଣର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ; ସେ ଆପଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହୁଛନ୍ତି—ହେ ମହାମତୀ, ଏହା କରନ୍ତୁ।'
ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ତଦର୍ଥଂ ତୁ ତଦା ଭୂଯଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ ଶୁଶ୍ରୂଷୁରସ୍ମି ଯୁଵଯୋଃ କିଂ କରୋମି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ତାହା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଉଠି, 'ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; କଣ କରିବି?' ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଯତ୍ସତ୍ଯମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ହ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଦଶଵିଧଂ ତୁ ତତ୍ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ଯଦୃତଂ ତତ୍ତୁ ପରଂ ପଦମନୁସ୍ମର
'ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମା, ଅଷ୍ଟାଦଶ ରୂପରେ; ଯାହା ସତ୍ୟ, ଯାହା ଋତ, ତାହା ପରମ ପଦକୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵ ଯଯୌ ସ ଦିଶମୁତ୍ତରାମ୍ ଗତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମ୍ ଅଗମଜ୍ଜ୍ଞାନତେଜସା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଯାଇ, ଜ୍ଞାନର ତେଜରେ ବ୍ରହ୍ମାର ପଦ ପାଇଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୁଵଂ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମନସା ତମେଵ ଚ ମହାମନାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ମନରେ ଭାବି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ 'ଭୂ' ନାମରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସୋ ଽଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କିଂ କରୋମି ପିତାମହ ପିତାମହସମାଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି, ପିତାମହ?' ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ନାଗତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସଂ ତୁ କୃତଵାନ୍ ଭୁଵଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଗତଃ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପାସନା କରି, ମଧ୍ୟଭୂମିରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନପି ଗତେ ପୁତ୍ରେ ତୃତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ମୋକ୍ଷପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁଶଲଂ ଭୂର୍ଭୁଵଂ ନାମତୋ ଵିଭୁମ୍
ସେ ପୁଅ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ପ୍ରଭୁ ତୃତୀୟ ପୁଅଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଭୂର୍ଭୁବ ଥିଲା।
ଗୋପତିତ୍ଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତଯୋରେଵାଗମଦ୍ଗତିମ୍ ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽପ୍ଯେତ ଉକ୍ତାଃ ଶଂଭୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ଗୋପାଳକ ଭୂମିକା ଅଧିକାର କରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପଥରେ ଚଲିଗଲେ; ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି ତିନିପୁଅ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁତାଂସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଯାତଃ ସ୍ଵାର୍ଜିତାଂ ଗତିମ୍ ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ କପିଲଶ୍ଚ ଯତୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ତିନିପୁଅଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ସେ ନିଜେ ଉପାର୍ଜିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହିପରି ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, କପିଳ ଓ ଯତୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ।
ଯଂ କାଲଂ ତୌ ଗତୌ ମୁକ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମା ତଂ କାଲମେଵ ହି ତତୋ ଘୋରତମଂ ଭୂଯଃ ସଂଶ୍ରିତଃ ପରମଂ ଵ୍ରତମ୍
ଯେ ସମୟରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ସେହି ସମୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ; ତା’ପରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନ ରେମେ ଽଥ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁରେକସ୍ତପଶ୍ଚରନ୍ ଶରୀରାର୍ଧାତ୍ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପାଦିତଵାଞ୍ଛୁଭାମ୍
ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତପସ୍ୟା କରି, ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଶୁଭା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ତପସା ତେଜସା ଚୈଵ ଵର୍ଚସା ନିଯମେନ ଚ ସଦୃଶୀମାତ୍ମନୋ ଦେଵୀଂ ସମର୍ଥାଂ ଲୋକସର୍ଜନେ
ତପସ୍ୟା, ତେଜ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ପରି ଏକ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସଂସାର ସୃଷ୍ଟିରେ ସମର୍ଥ।
ତଯା ସମାହିତସ୍ତତ୍ର ରେମେ ବ୍ରହ୍ମା ତପଶ୍ଚରନ୍ ତତୋ ଜଗାଦ ତ୍ରିପଦାଂ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦପୂଜିତାମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ; ତା’ପରେ ସେ ବେଦରେ ପୂଜିତ ତିନିପଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ସୃଜନ୍ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସାଗରାଂଶ୍ଚାସୃଜଦ୍ଵିଭୁଃ ଅପରାଂଶ୍ଚୈଵ ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ଗାଯତ୍ରିସଂଭଵାନ୍
ସେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଓ ସାଗରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାରିଟି ବେଦ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ ଅସୃଜଦ୍ଵୈ ପିତାମହଃ ଵିଶ୍ଵେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ଯେଭ୍ଯୋ ଲୋକା ଵିନିଃସୃତାଃ
ପିତାମହ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଅମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାୟକ, ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପ୍ରଥମଂ ତାଵନ୍ ମହାତାପସମାତ୍ମଜମ୍ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରହିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ଧର୍ମଂ ସ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ପୁଅ ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ନାମ ଧର୍ମ।
ଦକ୍ଷଂ ମରୀଚିମତ୍ରିଂ ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍ ଵସିଷ୍ଠଂ ଗୌତମଂ ଚୈଵ ଭୃଗୁମଙ୍ଗିରସଂ ମନୁମ୍
ଦକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ମନୁ।
ଅଥୈଵାଦ୍ଭୁତମିତ୍ଯେତେ ଜ୍ଞେଯାଃ ପୈତାମହର୍ଷଯଃ ତ୍ରଯୋଦଶଗୁଣଂ ଧର୍ମମ୍ ଆଲଭନ୍ତ ମହର୍ଷଯଃ
ଏମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନେ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ତେରଟି ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁଃ କାଲା ଅନାଯୁଃ ସିଂହିକା ମୁନିଃ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧାଥ ସୁରତା ଵିନତା କଦ୍ରୁରେଵ ଚ
ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳା, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ମୁନି, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧା, ସୁରତା, ବିନତା ଓ କଦ୍ରୁ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାପତ୍ଯମେତା ଵୈ କନ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ପାର୍ଥିଵ ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତପସା ନିର୍ମିତଃ କିଲ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଦକ୍ଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ କଶ୍ୟପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ତସ୍ମୈ କନ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ଯା ଦକ୍ଷସ୍ତାଃ ପ୍ରଦଦୌ ତଦା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ସୋମାଯ ତଦା ଵୈ ଦତ୍ତଵାନୃଷିଃ
ସେଥିପାଇଁ ଦକ୍ଷ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏବଂ ଋଷି ସେ ସମୟରେ ସୋମଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଦେଇଥିଲେ।