ତତ୍ର କଶ୍ଚୋଦ୍ଭଵସ୍ତୁଭ୍ଯଂ କେନ ଵାସି ନ ଯୋଜିତଃ କଃ ସ୍ରଷ୍ଟା କଶ୍ଚ ତେ ଗୋପ୍ତା କେନ ନାମ୍ନା ଵିଧୀଯସେ
ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତି କିଏ, କିଏ ତୁମକୁ ଏଠି ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି? କିଏ ତୁମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିଏ ତୁମର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ କିଏ ନାମରେ ତୁମେ ପରିଚିତ?
ଏକ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଲୋକୈର୍ ଅଵିଚିନ୍ତ୍ଯଃ ସହସ୍ରଦୃକ୍ ତତ୍ସଂଯୋଗେନ ଭଵତୋଃ କର୍ମ ନାମାଵଗଚ୍ଛତାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ 'ଏକ' ଭାବରେ ଡାକନ୍ତି, ସେ ଅପରିମେୟ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି; ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ବୁଝିପାରିବ।
ନାଵଯୋଃ ପରମଂ ଲୋକେ କିଂଚିଦସ୍ତି ମହାମତେ ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଛାଦ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ତମସା ରଜସାଥ ଵୈ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଜଗତରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଛଡ଼ା କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାହିଁ; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାର ଓ ରଜସରେ ଢାକି ଯାଇଛି।
ରଜସ୍ତମୋମଯାଵାଵାମ୍ ଋଷୀଣାମ୍ ଅଵଲଙ୍ଘିତୌ ଛାଦ୍ଯମାନୌ ଧର୍ମଶୀଲୌ ଦୁସ୍ତରୌ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ରଜସ ଓ ତମସର ମିଶ୍ରଣ, ଋଷିମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନାହିଁ; ଆମେ ଧର୍ମପରାୟଣ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ଏବଂ ଆମେ ଲୁଚି ରହିଛୁ।
ଆଵାଭ୍ଯାମୁହ୍ଯତେ ଲୋକୋ ଦୁଷ୍କରାଭ୍ଯାଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଆଵାମର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵର୍ଗପରିଗ୍ରହଃ
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ଆମେ କାରଣ, ଆମେ କାମନା, ଆମେ ଯଜ୍ଞ, ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ।
ସୁଖଂ ଯତ୍ର ମୁଦା ଯୁକ୍ତଂ ଯତ୍ର ଶ୍ରୀଃ କୀର୍ତିରେଵ ଚ ଯେଷାଂ ଯତ୍କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଚୈଵ ତତ୍ତଦାଵାଂ ଵିଚିନ୍ତଯ
ଯେଉଁଠି ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଏକାଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଯାହା କାମନା କରାଯାଏ, ତାହା ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଚିନ୍ତା କରୁ।
ଯତ୍ନାଦ୍ ଯୋଗଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଯୋଗଃ ପୂର୍ଵଂ ମଯାର୍ଜିତଃ ତଂ ସମାଧାଯ ଗୁଣଵତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ମି ସମାଶ୍ରିତଃ
ଉଦ୍ୟମ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଯୋଗ ଲାଭ କରିଥିଲି; ସେଥିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।
ଯଃ ପରୋ ଯୋଗମତିମାନ୍ ଯୋଗାଖ୍ଯଃ ସତ୍ତ୍ଵମେଵ ଚ ରଜସସ୍ତମସଶ୍ଚୈଵ ଯଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ
ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିପୁଣ, ଯୋଗ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେ ରଜସ ଓ ତମସର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ତତୋ ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ସାତ୍ତ୍ଵିକାନୀତରାଣି ଚ ସ ଏଵ ହି ଯୁଵାଂ ନାଂଶେ ଵଶୀ ଦେଵୋ ହନିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ସେ ଦେବତା ନିଜର ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅବଶ କରିବେ।
ସ୍ଵପନ୍ନେଵ ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ ବାହୁଂ ନାରାଯଣୋ ବ୍ରହ୍ମା କୃତଵାନାତ୍ମମାଯଯା
ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁ ବାହୁ ବହୁ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ।
କୃଷ୍ଯମାଣୌ ତତସ୍ତସ୍ଯ ବାହୁନା ବାହୁଶାଲିନଃ ଚେରତୁସ୍ତୌ ଵିଗଲିତୌ ଶକୁନାଵିଵ ପୀଵରୌ
ପରେ, ସେ ବାହୁଶାଳୀଙ୍କର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଜଣ ଢିଲା ହୋଇ, ଦୁଇଟି ମୋଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ।
ତତସ୍ତାଵାହତୁର୍ଗତ୍ଵା ତଦା ଦେଵଂ ସନାତନମ୍ ପଦ୍ମନାଭଂ ହୃଷୀକେଶଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ
ତାପରେ ଦୁଇଜଣ ଚାଲିଗଲେ ସନାତନ ଦେବତା, ପଦ୍ମନାଭ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ, ଏବଂ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ।
ଜାନୀଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଶ୍ଵଯୋନିଂ ତ୍ଵାମେକଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ ତ୍ଵମାଵାଂ ପାହି ହେତ୍ଵର୍ଥମ୍ ଇଦଂ ନୌ ବୁଦ୍ଧିକାରଣମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଜାଣିଛି, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ; ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ—ଏହି ଆମର ଆସିବାର କାରଣ।
ଅମୋଘଦର୍ଶନଃ ସ ତ୍ଵଂ ଯତସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଦ୍ଵଃ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ତତସ୍ତ୍ଵାମାଗତାଵାଵାମ୍ ଅଭିତଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ, ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏହି କାରଣରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ।
ତଦିଚ୍ଛାମୋ ଵରଂ ଦେଵ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽଦ୍ଭୁତମ୍ ଅରିଂଦମ ଅମୋଘଦର୍ଶନୋ ଽସି ତ୍ଵଂ ନମସ୍ତେ ସମିତିଂଜଯ
ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଏକ ଵର ଚାହୁଁ; ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁ, ସଂଘରେ ଜିତିଥିବା।
କିମର୍ଥଂ ହି ଦ୍ରୁତଂ ବ୍ରୂତଂ ଵରଂ ହ୍ଯସୁରସତ୍ତମୌ ଦତ୍ତାଯୁଷ୍କୌ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ରହୋ ଜୀଵିତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥଃ
କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶୀଘ୍ର କହ, ହେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନବ ଜୀବନ ପାଇଥିବା, ଏବେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ପୁନି ଜୀବନ ଚାହୁଛ?
ଯସ୍ମିନ୍ନ କଶ୍ଚିନ୍ମୃତଵାନ୍ ଦେଵ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଭୋ ଵଧମ୍ ତମିଚ୍ଛାଵୋ ଵଧଶ୍ଚୈଵ ତ୍ଵତ୍ତୋ ନୋ ଽସ୍ତୁ ମହାଵ୍ରତ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛୁ; ହେ ମହାବ୍ରତୀ, ଆମ ପାଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ ଦିଅ।
ବାଢଂ ଯୁଵାଂ ତୁ ପ୍ରଵରୌ ଭଵିଷ୍ଯତ୍କାଲସଂଭଵେ ଭଵିଷ୍ଯତୋ ନ ସଂଦେହଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵାମ୍
ଠିକ୍ ଅଛି, ଆପଣମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହୁଛି।
ଵରଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ମହାସୁରାଭ୍ଯାଂ ସନାତନୋ ଵିଶ୍ଵଵରଃ ସୁରୋତ୍ତମଃ ରଜସ୍ତମୋଵର୍ଗଭଵାଯନୌ ଯମୌ ମମନ୍ଥ ତାଵୂରୁତଲେନ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ
ତାଁଠାରେ ଦୁଇ ମହାଅସୁରଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସନାତନ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ରଜସ ଓ ତମସ ଗୁଣରୁ ଜନ୍ମିତ ଯମ ଓ ଯମୀଙ୍କୁ ନିଜ ଉରୁଦ୍ୱାରା ମଥନ କଲେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚ ତସ୍ମିନ୍କମଲେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ମହାତେଜାସ୍ ତପୋ ଘୋରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସେ ମାନେ କମଳରେ ବସି, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ତେଜୋଭିର୍ ଭାଭିଃ ସ୍ଵାଭିସ୍ତମୋନୁଦଃ ବଭାସେ ସର୍ଵଧର୍ମସ୍ଥଃ ସହସ୍ରାଂଶୁରିଵାଂଶୁଭିଃ
ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଶଂଭୁର୍ନାରାଯଣୋ ଽଵ୍ଯଯଃ ଆଜଗାମ ମହାତେଜା ଯୋଗାଚାର୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି, ଶମ୍ଭୁ, ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମହାଯଶସ୍ୱୀ, ଆସିଲେ।
ସାଂଖ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ହି ମତିମାନ୍ କପିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵରଃ ଉଭାଵପି ମହାତ୍ମାନୌ ସ୍ତୁଵନ୍ତୌ କ୍ଷେତ୍ରତତ୍ପରୌ
ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କପିଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲଗ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତାଵୂଚତୁସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମମିତୌଜସମ୍ ପରାଵରଵିଶେଷଜ୍ଞୌ ପୂଜିତୌ ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଆସି, ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନର ଅନ୍ତର ଜଣା, ମହାର୍ଷିମାନେ ସମ୍ମାନିତ, ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଦୃଢବନ୍ଧଶ୍ଚ ଵିଶାଲୋ ଜଗଦାସ୍ଥିତଃ ଗ୍ରାମଣୀଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ ନିବିଡ଼, ବିଶାଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନେତା, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ।
ତଯୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାହୃତଯୋଗଵିତ୍ ତ୍ରୀନିମାନ୍ କୃତଵାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ଯଥେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶ୍ରୁତିଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ଯୋଗର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମବେଦରେ କହାଯାଇଛି।
ପୁତ୍ରଂ ଚ ଶଂଭଵେ ଚୈକଂ ସମୁତ୍ପାଦିତଵାନୃଷିଃ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵାଗ୍ଯତସ୍ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମା ତାମସମଵ୍ଯଯମ୍
ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏକ ଋଷି; ତାଙ୍କ ସମ୍ନାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିରବ ରହି, ତାମସ ଅବିନାଶୀରେ ନିଜ ଭାଷା ଦମନ କଲେ।
ସୋତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ମାନସଃ ସୁତଃ କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଵ ସାହାଯ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମେ କଣ କରିବା ଆପଣଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ? ମହାଋଷି କହୁନ୍ତୁ।'
ଯ ଏଷ କପିଲୋ ବ୍ରହ୍ମ ନାରାଯଣମଯସ୍ତଥା ଵଦତେ ଭଵତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
'ଏହା କପିଳ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ନାରାୟଣର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ; ସେ ଆପଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହୁଛନ୍ତି—ହେ ମହାମତୀ, ଏହା କରନ୍ତୁ।'
ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ତଦର୍ଥଂ ତୁ ତଦା ଭୂଯଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ ଶୁଶ୍ରୂଷୁରସ୍ମି ଯୁଵଯୋଃ କିଂ କରୋମି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ତାହା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ଉଠି, 'ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; କଣ କରିବି?' ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।