ଦଦର୍ଶ ଚାପି ପୁରୁଷଂ ସ୍ଵପନ୍ତଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍ ସଲିଲେ ଽର୍ଧମଥୋ ମଗ୍ନଂ ଜୀମୂତମିଵ ସାଗରେ
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ପୁରୁଷ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼, ଜଳରେ ଅଧା ଶରୀର ଡୁବି ଶୁଇଁଛି, ସାଗରରେ ମେଘ ପରି।
ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜୋଭିର୍ ଗୋଯୁକ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଜାଗ୍ରତମିଵ ଭାସନ୍ତଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ, ଗୋଧାନ ପାଇଁ ଯୋକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ରାତିରେ ଜାଗି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିବା ପରି।
ଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିହାଯାତଃ କୋ ଭଵାନିତି ଵିସ୍ମଯାତ୍ ତଥୈଵ ସ ମୁନିଃ କୁକ୍ଷିଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ବିସ୍ମୟରେ ଭାବିଲେ, 'କିଏ ଏଠାକୁ ଦେବତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି?' ଏବଂ ସେ ମୁନି ପୁନି କୁକ୍ଷିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁନଃ କୁକ୍ଷିଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽତିଵିସ୍ମଯଃ ତଥୈଵ ତୁ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ଵିଜାନନ୍ସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁନି କୁକ୍ଷିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅତି ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ, ତଥାପି ସେ ଏହାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ପରି ଚିହ୍ନିଲେ।
ସ ତଥୈଵ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଯୋ ଧରାମଟତେ ପୁରା ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥଜଲୋପେତାଂ ଵିଵିଧାନ୍ଯାଶ୍ରମାଣି ଚ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ରତୁଭିର୍ଯଜମାନାଶ୍ଚ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣାନ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦେଵକୁକ୍ଷିସ୍ଥାନ୍ ଯାଜକାଞ୍ଛତଶୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବତାର କୁକ୍ଷିରେ ରହୁଥିବା ଶତଶଃ ଦ୍ୱିଜ, ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଯଜମାନ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ।
ସଦ୍ଵୃତ୍ତମାସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ବ୍ରାହ୍ମଣପୂର୍ଵକାଃ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାଶ୍ରମାଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟା ମଯା ତଵ
ସମସ୍ତ ଜାତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେପରି ଶୁଭ୍ର ରୂପେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଚରତଃ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ନ କୁକ୍ଷ୍ଯନ୍ତଃ ସମୀକ୍ଷିତଃ
ଏଭଳି, ଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି, ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ କୁକ୍ଷିରେ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କଦାଚିଦଥ ଵୈ ପୁନର୍ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵିନିଃସୃତଃ ସୁପ୍ତଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଶାଖାଯାଂ ବାଲମେକଂ ନିରୈକ୍ଷତ
ତାପରେ, କେବେ ଏକ ସମୟରେ, ସେ ପୁନି ମୁଁହରୁ ବାହାରିଲେ, ଏବଂ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଶାଖାରେ ଶୁଇଥିବା ଏକ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଥୈଵୈକାର୍ଣଵଜଲେ ନୀହାରେଣାଵୃତାମ୍ବରେ ଅଵ୍ଯଗ୍ରଃ କ୍ରୀଡତେ ଲୋକେ ସର୍ଵଭୂତଵିଵର୍ଜିତେ
ସେଇ ଏକ ଜଳର ସାଗରରେ, ମିଷ୍ଟି ଆକାଶ ତଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶୂନ୍ୟ ଜଗତରେ ଶିଶୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିଲା।
ସ ମୁନିର୍ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଃ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତଃ ବାଲମାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ନାଶକ୍ନୋଦଭିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ସେ ମୁନି ବିସ୍ମୟ ଓ କୌତୁହଳରେ ଭରିଗଲେ, ଆଦିତ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଶୁକୁ ସିଧା ଦେଖିବାକୁ ଶକ୍ତି ହେଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତଥୈକାନ୍ତେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସଲିଲସଂନିଧୌ ପୂର୍ଵଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ମେନେ ଶଙ୍କିତୋ ଦେଵମାଯଯା
ସେ ଜଳ ନିକଟରେ ଏକାଁତରେ ଦଢ଼ି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ, 'ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲି', ଏବଂ ଶଙ୍କା କରିଲେ ଏହା ଦେବତାର ମାୟା।
ଅଗାଧସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଃ ସଵିସ୍ମଯଃ ପ୍ଲଵଂସ୍ତଥାର୍ତିମ୍ ଅଗମଦ୍ ଭଯାତ୍ସଂତ୍ରସ୍ତଲୋଚନଃ
ସେଇ ଗଭୀର ଜଳରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବିସ୍ମୟରେ ଭରି, ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁରେ, ଦୁଃଖରେ ତେଲେ।
ସ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନାହ ସ୍ଵାଗତଂ ବାଲଯୋଗଵାନ୍ ବଭାଷେ ମେଘତୁଲ୍ଯେନ ସ୍ଵରେଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, ଭଗବାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମେଘ ପରି ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ସ୍ୱାଗତମ୍, ବାଲକ, ଯୋଗରେ ଅଭିନିବେଶିତ'।
ମା ଭୈର୍ଵତ୍ସ ନ ଭେତଵ୍ଯମ୍ ଇହୈଵାଯାହି ମେ ଽନ୍ତିକମ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମୁନିସ୍ତ୍ଵାହ ବାଲଂ ତଂ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ
'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବାଲକ, ଏଠାକୁ ଆସ', ଭଗବାନ କହିଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖରେ, ଶିଶୁକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
କୋ ମାଂ ନାମ୍ନା କୀର୍ତଯତି ତପଃ ପରିଭଵନ୍ମମ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଖ୍ଯଂ ଧର୍ଷଯନ୍ନିଵ ମେ ଵଯଃ
'କିଏ ମୋତେ ନାମରେ ଡାକୁଛି, ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ଅବମାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ତପ ଓ ବୟସ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି?'
ନ ହ୍ଯେଷ ଵଃ ସମାଚାରୋ ଦେଵେଷ୍ଵପି ମମୋଚିତଃ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମାପି ହି ଦେଵେଶୋ ଦୀର୍ଘାଯୁରିତି ଭାଷତେ
ଏହି ଆଚରଣ ତୁମେ କରିଛ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁଠି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହିନଥିବା।
କସ୍ତମୋ ଘୋରମାସାଦ୍ଯ ମାମଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ ମାର୍କଣ୍ଡେଯେତି ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମୀକ୍ଷିତୁମର୍ହତି
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କିଏ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଛାଡି ମୋ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? 'ମାର୍କଣ୍ଡେୟ' ଭାବି, କିଏ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁବ?
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତଂ କ୍ରୋଧାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ ତଥୈଵ ଭଗଵାନ୍ଭୂଯୋ ବଭାଷେ ମଧୁସୂଦନଃ
ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ କଥା କହି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନି ଭାଗବତଙ୍କୁ ପୁନି ସେଇ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତେ ଜନକୋ ଵତ୍ସ ହୃଷୀକେଶଃ ପିତା ଗୁରୁଃ ଆଯୁଷ୍ପ୍ରଦାତା ପୌରାଣଃ କିଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ନୋପସର୍ପସି
ମୁଁ ତୋର ପିତା, ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ହୃଷୀକେଶ ତୋର ଗୁରୁ, ପୁରାତନ ଆୟୁ ଦେଇଥିବା; କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ନଜିକ ଆସୁନାହିଁ?
ମାଂ ପୁତ୍ରକାମଃ ପ୍ରଥମଂ ପିତା ତେ ଽଙ୍ଗିରସୋ ମୁନିଃ ପୂର୍ଵମାରାଧଯାମାସ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ପୁତ୍ର ଆଶାରେ, ତୋର ପିତା ଅଙ୍ଗିରାସ ମୁନି ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ଘୋରତପସା ପ୍ରାଵୃଣୋଦମିତୌଜସମ୍ ଉକ୍ତଵାନହମାତ୍ମସ୍ଥଂ ମହର୍ଷିମ୍ ଅମିତୌଜସମ୍
ତାପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୋତେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଇ ପାଇଥିଲେ; ମୁଁ ତୋତେ ଆତ୍ମନିବାସୀ ମହାର୍ଷି, ଅମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି କହିଥିଲି।
କଃ ସମୁତ୍ସହତେ ଚାନ୍ଯୋ ଯୋ ନ ଭୂତାତ୍ମକାତ୍ମଜଃ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେକାର୍ଣଵଗତଂ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଯୋଗଵର୍ତ୍ମନା
ଯେଉଁଠି ଭୂତମାତାର ପୁତ୍ର ନୁହେଁ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କିଏ ଆତ୍ମବଳରେ ଏକା ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଯୋଗପଥରେ ଦେଖିପାରିବ?
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ମୂର୍ଧ୍ନି ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାତପାଃ
ତାପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାତପାସୀ, ଅନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଫୁଲି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଚାଉଁ, ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ନାମଗୋତ୍ରେ ତତଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଲୋକପୂଜିତଃ ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମସ୍କାରମଥାକରୋତ୍
ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କହି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ପରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଇଚ୍ଛେଯଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ମାଯାମ୍ ଇମାଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵାନଘ ଯଦେକାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶେଷେ ତ୍ଵଂ ବାଲରୂପଵାନ୍
ହେ ଅନଗ୍ର, ମୁଁ ଏହି ତୁମର ମାୟାକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; କିପରି ଏକା ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶିଶୁ ରୂପରେ ଅଛ?
କିଂସଂଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ଭଗଵାଂଲ୍ ଲୋକେ ଵିଜ୍ଞାଯସେ ପ୍ରଭୋ ତର୍କଯେ ତ୍ଵାଂ ମହାତ୍ମାନଂ କୋ ହ୍ଯନ୍ଯଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ହତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଲୋକରେ କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ? ମୁଁ ତୁମେ ମହାତ୍ମା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛି; ଅନ୍ୟ କିଏ ଏପରି ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବ?
ଅହଂ ନାରାଯଣୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵଭୂତଵିନାଶନଃ ଅହଂ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାଖ୍ଯୋ ଯଃ ପଦୈରଭିସଂଜ୍ଞିତଃ
ମୁଁ ନାରାୟଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶକ, ମୁଁ ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡୀ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଏହି ନାମରେ ଉପଲବ୍ଧ।
ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଃ ପୁରୁଷୋ ମଖେ ବ୍ରହ୍ମମଯୋ ମଖଃ ଅହମଗ୍ନିର୍ହଵ୍ଯଵାହୋ ଯାଦସାଂ ପତିରଵ୍ଯଯଃ
ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମ ଭରିଥିବା ଯଜ୍ଞ; ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଜଳର ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ।
ଅହମିନ୍ଦ୍ରପଦେ ଶକ୍ରୋ ଵର୍ଷାଣାଂ ପରିଵତ୍ସରଃ ଅହଂ ଯୋଗୀ ଯୁଗାଖ୍ଯସ୍ଯ ଯୁଗାନ୍ତାଵର୍ତ ଏଵ ଚ
ଇନ୍ଦ୍ର ପଦରେ ମୁଁ ଶକ୍ର, ବର୍ଷାରେ ମୁଁ ବର୍ଷ, ଯୁଗରେ ମୁଁ ଯୋଗୀ, ଯୁଗାନ୍ତର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ମୁଁ।