ସ୍ଵପିତ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଚୈଵ ଯଦାଶ୍ଚର୍ଯମଭୂତ୍ପୁରା ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଦ୍ଯଥା ଵିପ୍ରା ମାର୍କଣ୍ଡେଯକୁତୂହଲମ୍
ଏବେ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକା ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା, ଯାହା ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର କୁତୁହଳ ଜଗାଇଥିଲା।
ଗୀର୍ଣୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷାଵେଵ ମହାମୁନିଃ ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଯୁସ୍ ତସ୍ଯୈଵ ଵରତେଜସା
ଭଗବାନଙ୍କର ଗଭୀରରେ ବଡ଼ ଋଷି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଜୀବନ ରଖିଲେ।
ଅଟଂସ୍ତୀର୍ଥପ୍ରସଙ୍ଗେନ ପୃଥିଵୀଂ ତୀର୍ଥଗୋଚରାମ୍ ଆଶ୍ରମାଣି ଚ ପୁଣ୍ଯାନି ଦେଵତାଯତନାନି ଚ
ସେ ପୃଥିବୀରେ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ ଦେଖିଲେ।
ଦେଶାନ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚିତ୍ରାଣି ପୁରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ଜପହୋମପରଃ ଶାନ୍ତସ୍ ତପୋ ଘୋରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ସେ ବହୁ ଦେଶ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁରାତନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ; ଜପ ଓ ହୋମରେ ଲଗ୍ନ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଶନୈର୍ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵିନିଃସୃତଃ ସ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ନ ଚାତ୍ମାନଂ ଜାନୀତେ ଦେଵମାଯଯା
ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶନେ ଶନେ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲେ, ଦେବତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଆତ୍ମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାପ୍ଯସ୍ଯ ଵଦନାଦ୍ ଏକାର୍ଣଵମଥୋ ଜଗତ୍ ସର୍ଵତସ୍ତମସାଚ୍ଛନ୍ନଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ମୁହଁରୁ ବାହାରି ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକା ଦେଖିଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ।
ତସ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନଂ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ସଂଶଯଶ୍ଚାତ୍ମଜୀଵିତେ ଦେଵଦର୍ଶନସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ମନରେ ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଆତ୍ମଜୀବନ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ ହେଲା; ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଅତିଶୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ଚିନ୍ତଯଞ୍ଜଲମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଵିଶଙ୍କିତଃ କିଂ ନୁ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଚିନ୍ତେଯଂ ମୋହଃ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଽନୁଭୂଯତେ
ଅଞ୍ଜଳି ମୁହଁରେ ରଖି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଇ ଭାବିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ଏହା କଣ? ଏହା ଭ୍ରମ ନା କି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଅନୁଭବ କରୁଛି?'
ଵ୍ଯକ୍ତମନ୍ଯତମୋ ଭାଵସ୍ ତେଷାଂ ସଂଭାଵିତୋ ମମ ନ ହୀଦୃଶଂ ଜଗତ୍କ୍ଲେଶମ୍ ଅଯୁକ୍ତଂ ସତ୍ଯମର୍ହତି
ମୁଁ ଭାବିଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ଭବ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଯଥାର୍ଥ ଏବଂ ଅନୁଚିତ, ଏହା କାହାରି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କପଵନେ ନଷ୍ଟପର୍ଵତଭୂତଲେ କତମଃ ସ୍ଯାଦଯଂ ଲୋକ ଇତି ଚିନ୍ତାମଵସ୍ଥିତଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାୟୁରେ ହରାଇଗଲା, ପୃଥିବୀରୁ ପାହାଡ଼ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଏହି ଲୋକ କେମିତି ହେବ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ ରହିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚାପି ପୁରୁଷଂ ସ୍ଵପନ୍ତଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍ ସଲିଲେ ଽର୍ଧମଥୋ ମଗ୍ନଂ ଜୀମୂତମିଵ ସାଗରେ
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ପୁରୁଷ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼, ଜଳରେ ଅଧା ଶରୀର ଡୁବି ଶୁଇଁଛି, ସାଗରରେ ମେଘ ପରି।
ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ତେଜୋଭିର୍ ଗୋଯୁକ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଜାଗ୍ରତମିଵ ଭାସନ୍ତଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲେ, ଗୋଧାନ ପାଇଁ ଯୋକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ରାତିରେ ଜାଗି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିବା ପରି।
ଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିହାଯାତଃ କୋ ଭଵାନିତି ଵିସ୍ମଯାତ୍ ତଥୈଵ ସ ମୁନିଃ କୁକ୍ଷିଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ବିସ୍ମୟରେ ଭାବିଲେ, 'କିଏ ଏଠାକୁ ଦେବତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି?' ଏବଂ ସେ ମୁନି ପୁନି କୁକ୍ଷିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁନଃ କୁକ୍ଷିଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽତିଵିସ୍ମଯଃ ତଥୈଵ ତୁ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ଵିଜାନନ୍ସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁନି କୁକ୍ଷିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅତି ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ, ତଥାପି ସେ ଏହାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ପରି ଚିହ୍ନିଲେ।
ସ ତଥୈଵ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଯୋ ଧରାମଟତେ ପୁରା ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥଜଲୋପେତାଂ ଵିଵିଧାନ୍ଯାଶ୍ରମାଣି ଚ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ରତୁଭିର୍ଯଜମାନାଶ୍ଚ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣାନ୍ ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦେଵକୁକ୍ଷିସ୍ଥାନ୍ ଯାଜକାଞ୍ଛତଶୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବତାର କୁକ୍ଷିରେ ରହୁଥିବା ଶତଶଃ ଦ୍ୱିଜ, ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଯଜମାନ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ।
ସଦ୍ଵୃତ୍ତମାସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ବ୍ରାହ୍ମଣପୂର୍ଵକାଃ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାଶ୍ରମାଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟା ମଯା ତଵ
ସମସ୍ତ ଜାତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ, ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେପରି ଶୁଭ୍ର ରୂପେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା।
ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଚରତଃ ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାଂ ନ କୁକ୍ଷ୍ଯନ୍ତଃ ସମୀକ୍ଷିତଃ
ଏଭଳି, ଶତ ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି, ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ କୁକ୍ଷିରେ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କଦାଚିଦଥ ଵୈ ପୁନର୍ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵିନିଃସୃତଃ ସୁପ୍ତଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଶାଖାଯାଂ ବାଲମେକଂ ନିରୈକ୍ଷତ
ତାପରେ, କେବେ ଏକ ସମୟରେ, ସେ ପୁନି ମୁଁହରୁ ବାହାରିଲେ, ଏବଂ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଶାଖାରେ ଶୁଇଥିବା ଏକ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଥୈଵୈକାର୍ଣଵଜଲେ ନୀହାରେଣାଵୃତାମ୍ବରେ ଅଵ୍ଯଗ୍ରଃ କ୍ରୀଡତେ ଲୋକେ ସର୍ଵଭୂତଵିଵର୍ଜିତେ
ସେଇ ଏକ ଜଳର ସାଗରରେ, ମିଷ୍ଟି ଆକାଶ ତଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶୂନ୍ୟ ଜଗତରେ ଶିଶୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିଲା।
ସ ମୁନିର୍ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଃ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତଃ ବାଲମାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ନାଶକ୍ନୋଦଭିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ସେ ମୁନି ବିସ୍ମୟ ଓ କୌତୁହଳରେ ଭରିଗଲେ, ଆଦିତ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଶୁକୁ ସିଧା ଦେଖିବାକୁ ଶକ୍ତି ହେଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତଥୈକାନ୍ତେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସଲିଲସଂନିଧୌ ପୂର୍ଵଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ମେନେ ଶଙ୍କିତୋ ଦେଵମାଯଯା
ସେ ଜଳ ନିକଟରେ ଏକାଁତରେ ଦଢ଼ି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ, 'ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲି', ଏବଂ ଶଙ୍କା କରିଲେ ଏହା ଦେବତାର ମାୟା।
ଅଗାଧସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଃ ସଵିସ୍ମଯଃ ପ୍ଲଵଂସ୍ତଥାର୍ତିମ୍ ଅଗମଦ୍ ଭଯାତ୍ସଂତ୍ରସ୍ତଲୋଚନଃ
ସେଇ ଗଭୀର ଜଳରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବିସ୍ମୟରେ ଭରି, ଭୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁରେ, ଦୁଃଖରେ ତେଲେ।
ସ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନାହ ସ୍ଵାଗତଂ ବାଲଯୋଗଵାନ୍ ବଭାଷେ ମେଘତୁଲ୍ଯେନ ସ୍ଵରେଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, ଭଗବାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମେଘ ପରି ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ସ୍ୱାଗତମ୍, ବାଲକ, ଯୋଗରେ ଅଭିନିବେଶିତ'।
ମା ଭୈର୍ଵତ୍ସ ନ ଭେତଵ୍ଯମ୍ ଇହୈଵାଯାହି ମେ ଽନ୍ତିକମ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମୁନିସ୍ତ୍ଵାହ ବାଲଂ ତଂ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ
'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ବାଲକ, ଏଠାକୁ ଆସ', ଭଗବାନ କହିଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖରେ, ଶିଶୁକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
କୋ ମାଂ ନାମ୍ନା କୀର୍ତଯତି ତପଃ ପରିଭଵନ୍ମମ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଖ୍ଯଂ ଧର୍ଷଯନ୍ନିଵ ମେ ଵଯଃ
'କିଏ ମୋତେ ନାମରେ ଡାକୁଛି, ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ଅବମାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ତପ ଓ ବୟସ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି?'
ନ ହ୍ଯେଷ ଵଃ ସମାଚାରୋ ଦେଵେଷ୍ଵପି ମମୋଚିତଃ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମାପି ହି ଦେଵେଶୋ ଦୀର୍ଘାଯୁରିତି ଭାଷତେ
ଏହି ଆଚରଣ ତୁମେ କରିଛ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁଠି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏପରି ଭାବରେ କଥା କହିନଥିବା।
କସ୍ତମୋ ଘୋରମାସାଦ୍ଯ ମାମଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ ମାର୍କଣ୍ଡେଯେତି ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମୀକ୍ଷିତୁମର୍ହତି
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କିଏ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଛାଡି ମୋ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ? 'ମାର୍କଣ୍ଡେୟ' ଭାବି, କିଏ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁବ?
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତଂ କ୍ରୋଧାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ ତଥୈଵ ଭଗଵାନ୍ଭୂଯୋ ବଭାଷେ ମଧୁସୂଦନଃ
ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ କଥା କହି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନି ଭାଗବତଙ୍କୁ ପୁନି ସେଇ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତେ ଜନକୋ ଵତ୍ସ ହୃଷୀକେଶଃ ପିତା ଗୁରୁଃ ଆଯୁଷ୍ପ୍ରଦାତା ପୌରାଣଃ କିଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ନୋପସର୍ପସି
ମୁଁ ତୋର ପିତା, ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ହୃଷୀକେଶ ତୋର ଗୁରୁ, ପୁରାତନ ଆୟୁ ଦେଇଥିବା; କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ନଜିକ ଆସୁନାହିଁ?