ମହାସତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯପି ଵିଭୁଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନ୍ଯମିତୌଜସମ୍ ନଷ୍ଟାର୍କପଵନାକାଶେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଜଗତି ସଂଵୃତେ
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଗତ ଆବୃତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ଆକାଶ ଲୁଚିଗଲା।
ସଂଶୋଷମାତ୍ମନା କୃତ୍ଵା ସମୁଦ୍ରାନପି ଦେହିନଃ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ସଂପ୍ଲାଵ୍ଯ ଚ ତଥା ସ୍ଵପିତ୍ଯେକଃ ସନାତନଃ
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୋଷି, ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦହି ଓ ବିନାଶ କରି, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଏକା ନିଦ୍ରା କରିଛନ୍ତି।
ପୌରାଣଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵପିତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ ଏକାର୍ଣଵଜଲଵ୍ଯାପୀ ଯୋଗୀ ଯୋଗମୁପାଶ୍ରିତଃ
ପୁରାତନ ରୂପ ଧରି, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକା ଏକା ଜଳର ମହାସାଗରରେ ବ୍ୟାପି, ଯୋଗୀ ଯୋଗରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହି ଶୁଇଛନ୍ତି।
ଅନେକାନି ସହସ୍ରାଣି ଯୁଗାନ୍ଯେକାର୍ଣଵାମ୍ଭସି ନ ଚୈନଂ କଶ୍ଚିଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵେଦିତୁମର୍ହତି
ଏକା ମହାସାଗରର ଜଳରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରକାଶ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି।
କଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁଷୋ ନାମ କିଂଯୋଗଃ କଶ୍ଚ ଯୋଗଵାନ୍ ଅସୌ କିଯନ୍ତଂ କାଲଂ ଚ ଏକାର୍ଣଵଵିଧିଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ, ତାଙ୍କର ଯୋଗ କଣ, କିଏ ଯୋଗୀ, ଏବଂ ଭଗବାନ୍ କେତେ ସମୟ ଏକା ମହାସାଗରର ଅବସ୍ଥାକୁ ରଖନ୍ତି?
କରିଷ୍ଯତୀତି ଭଗଵାନ୍ ଇତି କଶ୍ଚିନ୍ ନ ବୁଧ୍ଯତେ
ଭଗବାନ୍ କଣ କରିବେ, କେହି ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି।
ନ ଦ୍ରଷ୍ଟା ନୈଵ ଗମିତା ନ ଜ୍ଞାତା ନୈଵ ପାର୍ଶ୍ଵଗଃ ତସ୍ଯ ନ ଜ୍ଞାଯତେ କିଂଚିତ୍ ତମୃତେ ଦେଵସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ା କେହି ଦେଖିବା, ଯିବା, ଜାଣିବା କିମ୍ବା ପାଶ୍ୱରେ ରହିବା ନାହିଁ; ସେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଛଡ଼ା କିଛି ଜାଣିଯାଏ ନାହିଁ।
ନଭଃ କ୍ଷିତିଂ ପଵନମ୍ ଅପଃ ପ୍ରକାଶକଂ ପ୍ରଜାପତିଂ ଭୁଵନଧରଂ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ ପିତାମହଂ ଶ୍ରୁତିନିଲଯଂ ମହାମୁନିଂ ପ୍ରଶାମ୍ଯ ଭୂଯଃ ଶଯନଂ ହ୍ଯରୋଚଯତ୍
ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଜଳ, ଆଲୋକ, ପ୍ରଜାପତି, ଭୁବନଧାରୀ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ, ପିତାମହ, ବେଦର ଆଶ୍ରୟ ଓ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସେ ପୁନଃ ଶୟନ କଲେ।
ଏଵମେକାର୍ଣଵୀଭୂତେ ଶେତେ ଲୋକେମହାଦ୍ଯୁତିଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସଲିଲେନୋର୍ଵୀଂ ହଂସୋ ନାରାଯଣସ୍ତଦା
ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଏକା ମହାସାଗରରେ ପରିଣତ ହେଲା; ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରାୟଣ, ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଆବୃତ କରି, ହଂସ ରୂପରେ ଶୁଇଥିଲେ।
ମହତୋ ରଜସୋ ମଧ୍ଯେ ମହାର୍ଣଵସରଃସୁ ଵୈ ଵିରଜସ୍କଂ ମହାବାହୁମ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଦ୍ଵିଦୁଃ
ବଡ଼ ଅନ୍ଧକାରର ମଧ୍ୟରେ, ମହାସାଗରର ବିସ୍ତୃତିରେ, ନିର୍ମଳ, ବିଶାଳ ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଆତ୍ମରୂପପ୍ରକାଶେନ ତମସା ସଂଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ ମନଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକମାଧାଯ ଯତ୍ର ତତ୍ସତ୍ଯମାସତ
ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖାଇଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ମନକୁ ଦେଇ, ଯେଉଁଠି ଏହା ଅଛି, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଅଛି, ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ଭୂତଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା ରହସ୍ଯାରଣ୍ଯକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯଚ୍ଚୌପନିଷଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁ ପରମ ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଗୁପ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହିଥିଲେ, ଏହି ଉପନିଷଦ ଶିକ୍ଷା ଭାବେ ମନେ ପକାଯାଏ।
ପୁରୁଷୋ ଯଜ୍ଞ ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଯତ୍ପରଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ଯଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ପୁରୁଷାଖ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ସ ଏଷ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ପୁରୁଷ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ; ଯାହାକୁ ପରମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନାମରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ଯେ ଚ ଯଜ୍ଞକରା ଵିପ୍ରା ଯେ ଚର୍ତ୍ଵିଜ ଇତି ସ୍ମୃତାଃ ଅସ୍ମାଦେଵ ପୁରା ଭୂତା ଯଜ୍ଞେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଥା
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆରମ୍ଭରୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବେ ଶୁଣ, ସେମାନେ କିପରି ଯଜ୍ଞରୁ ଆସିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ଉଦ୍ଗାତାରଂ ଚ ସାମଗମ୍ ହୋତାରମପି ଚାଧ୍ଵର୍ଯୁଂ ବାହୁଭ୍ଯାମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ସାମଗ ଉଚ୍ଚାରକାରୀ, ହୋତା ଏବଂ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁକୁ ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସି ପ୍ରସ୍ତୋତାରଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ତୌ ମିତ୍ରାଵରୁଣୌ ପୃଷ୍ଠାତ୍ ପ୍ରତିପ୍ରସ୍ତାରମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଜାରୀ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୋତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପୃଷ୍ଠରୁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଏବଂ ପ୍ରତିପ୍ରସ୍ତୋତାକୁ ମଧ୍ୟ।
ଉଦରାତ୍ପ୍ରତିହର୍ତାରଂ ପୋତାରଂ ଚୈଵ ପାର୍ଥିଵ ଅଚ୍ଛାଵାକମଥୋରୁଭ୍ଯାଂ ନେଷ୍ଟାରଂ ଚୈଵ ପାର୍ଥିଵ
ପେଟରୁ ପ୍ରତିହର୍ତା ଏବଂ ପୋତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ରାଜା; ଉରୁରୁ ଅଚ୍ଛାବାକ, ଗୁଡ଼ିରୁ ନେଷ୍ଟାକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ପାଣିଭ୍ଯାମଥ ଚାଗ୍ନୀଧ୍ରଂ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ଚ ଜାନୁତଃ ଗ୍ରାଵସ୍ତୁତଂ ତୁ ପାଦାଭ୍ଯାମ୍ ଉନ୍ନେତାରଂ ଚ ଯାଜୁଷମ୍
ହାତରୁ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଏବଂ ଗୁଡ଼ିରୁ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ପାଦରୁ ଗ୍ରାବସ୍ତୁତ ଏବଂ ଯଜୁର୍ବେଦର ଉନ୍ନେତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଏଵମେଵୈଷ ଭଗଵାନ୍ ଷୋଡଶୈଵ ଜଗତ୍ପତିଃ ପ୍ରଵକ୍ତୄନ୍ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାମ୍ ଋତ୍ଵିଜୋ ଽସୃଜଦୁତ୍ତମାନ୍
ଏଭଳି ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ଏହି ଷୋଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଚ୍ଚକଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଚାରକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଦେଷ ଵୈ ଵେଦମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଯଜ୍ଞସଂଜ୍ଞିତଃ ଵେଦାଶ୍ଚୈତନ୍ମଯାଃ ସର୍ଵେ ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦକ୍ରିଯାଃ
ଏହି ପୁରୁଷ, ଯଜ୍ଞ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବେଦରେ ଗଠିତ; ସମସ୍ତ ବେଦ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ ଏବଂ କ୍ରିୟା ତାଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛି।
ସ୍ଵପିତ୍ଯେକାର୍ଣଵେ ଚୈଵ ଯଦାଶ୍ଚର୍ଯମଭୂତ୍ପୁରା ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଦ୍ଯଥା ଵିପ୍ରା ମାର୍କଣ୍ଡେଯକୁତୂହଲମ୍
ଏବେ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକା ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା, ଯାହା ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର କୁତୁହଳ ଜଗାଇଥିଲା।
ଗୀର୍ଣୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷାଵେଵ ମହାମୁନିଃ ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଯୁସ୍ ତସ୍ଯୈଵ ଵରତେଜସା
ଭଗବାନଙ୍କର ଗଭୀରରେ ବଡ଼ ଋଷି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଜୀବନ ରଖିଲେ।
ଅଟଂସ୍ତୀର୍ଥପ୍ରସଙ୍ଗେନ ପୃଥିଵୀଂ ତୀର୍ଥଗୋଚରାମ୍ ଆଶ୍ରମାଣି ଚ ପୁଣ୍ଯାନି ଦେଵତାଯତନାନି ଚ
ସେ ପୃଥିବୀରେ ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ ଦେଖିଲେ।
ଦେଶାନ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚିତ୍ରାଣି ପୁରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ଜପହୋମପରଃ ଶାନ୍ତସ୍ ତପୋ ଘୋରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ସେ ବହୁ ଦେଶ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁରାତନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ; ଜପ ଓ ହୋମରେ ଲଗ୍ନ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଶନୈର୍ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵିନିଃସୃତଃ ସ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ନ ଚାତ୍ମାନଂ ଜାନୀତେ ଦେଵମାଯଯା
ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶନେ ଶନେ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲେ, ଦେବତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଆତ୍ମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାପ୍ଯସ୍ଯ ଵଦନାଦ୍ ଏକାର୍ଣଵମଥୋ ଜଗତ୍ ସର୍ଵତସ୍ତମସାଚ୍ଛନ୍ନଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ
ମୁହଁରୁ ବାହାରି ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକା ଦେଖିଲେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ।
ତସ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନଂ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ସଂଶଯଶ୍ଚାତ୍ମଜୀଵିତେ ଦେଵଦର୍ଶନସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ମନରେ ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଆତ୍ମଜୀବନ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ ହେଲା; ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଅତିଶୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ଚିନ୍ତଯଞ୍ଜଲମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଵିଶଙ୍କିତଃ କିଂ ନୁ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଚିନ୍ତେଯଂ ମୋହଃ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଽନୁଭୂଯତେ
ଅଞ୍ଜଳି ମୁହଁରେ ରଖି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଇ ଭାବିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ଏହା କଣ? ଏହା ଭ୍ରମ ନା କି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଅନୁଭବ କରୁଛି?'
ଵ୍ଯକ୍ତମନ୍ଯତମୋ ଭାଵସ୍ ତେଷାଂ ସଂଭାଵିତୋ ମମ ନ ହୀଦୃଶଂ ଜଗତ୍କ୍ଲେଶମ୍ ଅଯୁକ୍ତଂ ସତ୍ଯମର୍ହତି
ମୁଁ ଭାବିଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ଭବ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଏହି ସଂସାରରେ ଯଥାର୍ଥ ଏବଂ ଅନୁଚିତ, ଏହା କାହାରି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କପଵନେ ନଷ୍ଟପର୍ଵତଭୂତଲେ କତମଃ ସ୍ଯାଦଯଂ ଲୋକ ଇତି ଚିନ୍ତାମଵସ୍ଥିତଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାୟୁରେ ହରାଇଗଲା, ପୃଥିବୀରୁ ପାହାଡ଼ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଏହି ଲୋକ କେମିତି ହେବ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ ରହିଲେ।