ତତ୍ର ଚାର୍ଥପରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣିନୋ ରଜସା ହତାଃ ସର୍ଵେ ନୈଷ୍କୃତିକାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଜାଯନ୍ତେ ରଵିନନ୍ଦନ
ସେଉଁ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଲାଭ ଉପରେ ଲଗନ ଅଛନ୍ତି, ରାଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ । ସମସ୍ତେ ନିମ୍ନ ଏବଂ ଅପମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମଃ ସ୍ଥିତଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାମ୍ ଅଧର୍ମସ୍ତ୍ରିଭିରୁତ୍ଥିତଃ ଵିପର୍ଯଯାଚ୍ଛନୈର୍ଧର୍ମଃ କ୍ଷଯମେତି କଲୌ ଯୁଗେ
ସେଉଁ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଦୁଇ ପାଦରେ ଦୃଢ଼, ଅଧର୍ମ ତିନି ପାଦରେ ଉତ୍ଥିତ । ବିପରୀତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ହୁଏ କଳି ଯୁଗରେ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଭାଵସ୍ଯ ତତସ୍ ତଥୌତ୍ସୁକ୍ଯଂ ଵିଶୀର୍ଯତେ ଵ୍ରତୋପଵାସାସ୍ତ୍ଯଜ୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗପର୍ଯଯେ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବ ଅଳ୍ପ ହୁଏ, ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ବ୍ରତ ଏବଂ ଉପବାସ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ସମାପ୍ତିରେ ଛାଡ଼ାଯାଏ ।
ତଥା ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଅପି ସଂଧ୍ଯଯା ସହ ସଂଖ୍ଯାତଂ କ୍ରୂରଂ କଲିଯୁଗଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଭଳି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ, ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା ସହିତ ଗଣନା କରାଯାଏ । ଏହି କଳି ଯୁଗକୁ କଠୋର ଯୁଗ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।
ଯତ୍ରାଧର୍ମଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଃ ପାଦଵିଗ୍ରହଃ କାମିନସ୍ତପସା ହୀନା ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ
ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ପୁରା ଚାରିପାଖ ଦେଖାଯାଏ, ଧର୍ମ କେବଳ ଏକ ପାଦରେ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ, ଲୋକମାନେ ତପସ୍ୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଚାହିଦାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
ନୈଵାତିସାତ୍ତ୍ଵିକଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନ ସାଧୁର୍ନ ଚ ସତ୍ଯଵାକ୍ ନାସ୍ତିକା ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତା ଵା ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ
ସେଠି କେହି ବହୁତ ପବିତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ନିତ୍ୟ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଅଟୁଟ ନୁହଁନ୍ତି; ନା ଅନ୍ୟାସ୍ତିକ ଅଛନ୍ତି, ନା ବ୍ରହ୍ମ ଭକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ।
ଅହଂକାରଗୃହୀତାଶ୍ଚ ପ୍ରକ୍ଷୀଣସ୍ନେହବନ୍ଧନାଃ ଵିପ୍ରାଃ ଶୂଦ୍ରସମାଚାରାଃ ସନ୍ତି ସର୍ଵେ କଲୌ ଯୁଗେ
କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅହଂକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସ୍ନେହ ଓ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କମିଯାଇଛି, ସମସ୍ତେ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଵିପର୍ଯାସଃ କଲୌ ସମ୍ପରିଵର୍ତତେ ଵର୍ଣାନାଂ ଚୈଵ ସଂଦେହୋ ଯୁଗାନ୍ତେ ରଵିନନ୍ଦନ
ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ, କଳିଯୁଗରେ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିପରୀତ ହୋଇଯାଏ, ଯୁଗର ଶେଷରେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୀଂ ଯୁଗାଖ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵନିର୍ମିତାମ୍ ଏଵଂ ସହସ୍ରପର୍ଯନ୍ତଂ ତଦହର୍ବ୍ରାହ୍ମମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ଯୁଗ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷରେ ଗଠିତ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ହଜାର ଏମିତି ଚକ୍ର ହେଲେ, ସେହି ଦିନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ କୁହାଯାଏ।
ତତୋ ଽହନି ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଜୀଵିନାମ୍ ଶରୀରନିର୍ଵୃତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲୋକସଂହାରବୁଦ୍ଧିତଃ
ସେହି ଦିନ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦେହର ବିଲୟ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱର ନାଶ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଦେଵତାନାଂ ଚ ସର୍ଵାସାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ମହୀପତେ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପକ୍ଷିଣାମ୍
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ବିଲୟ ହୁଏ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମପ୍ସରସାଂ ଭୁଜଂଗାନାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ ପର୍ଵତାନାଂ ନଦୀନାଂ ଚ ପଶୂନାଂ ଚୈଵ ସତ୍ତମ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନାଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ କୃମିଣାଂ ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ପଶୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜୀବ, ଅମାନବ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଜୀବ ଓ କୀଟମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ।
ମହାଭୂତପତିଃ ପଞ୍ଚ ହୃତ୍ଵା ଭୂତାନି ଭୂତକୃତ୍ ଜଗତ୍ସଂହରଣାର୍ଥାଯ କୁରୁତେ ଵୈଶସଂ ମହତ୍
ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ନାଥ ପାଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ଉପସାରି, ବିଶ୍ୱର ବିଲୟ ପାଇଁ ବଡ଼ ନାଶ ଆଣିଦିଅନ୍ତି।
ଭୂତ୍ଵା ସୂର୍ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଚାଦଦାନୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣଜାଲମ୍ ଭୂତ୍ଵା ଵହ୍ନିର୍ନିର୍ଦହନ୍ସର୍ଵଲୋକାନ୍ ଭୂତ୍ଵା ମେଘୋ ଭୂଯ ଉଗ୍ରୋ ଽପ୍ଯଵର୍ଷତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ବାୟୁ ହୋଇ ପ୍ରାଣମାନେ ଉପସାରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜଳାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମେଘ ହୋଇ ପୁନି ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ଭୂତ୍ଵା ନାରାଯଣୋ ଯୋଗୀ ସତ୍ତ୍ଵମୂର୍ତିର୍ଵିଭାଵସୁଃ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଭିଃ ସଂଶୋଷଯତି ସାଗରାନ୍
ନାରାୟଣ ଯୋଗୀ ରୂପେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂର୍ତି ହୋଇ, ତୀବ୍ର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅନ୍ତି।
ତତଃ ପୀତ୍ଵାର୍ଣଵାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ନଦୀଃ କୂପାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ସଲିଲଂ ସର୍ଵମାଦାଯ ରଶ୍ମିଭିଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସାଗର, ନଦୀ ଓ କୂଆମାନେ ପିଇ ନେଇ, ପର୍ବତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜଳ କିରଣରେ ଉପସାରି ନେଇଥାଏ।
ଭିତ୍ତ୍ଵା ଗଭସ୍ତିଭିଶ୍ଚୈଵ ମହୀଂ ଗତ୍ଵା ରସାତଲାତ୍ ପାତାଲଜଲମାଦାଯ ପିବତେ ରସମୁତ୍ତମମ୍
କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ରସାତଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ପାତାଳର ଜଳ ଉପସାରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ପିଇନ୍ତି।
ମୂତ୍ରାସୃକ୍କ୍ଲେଦମ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ଯଦସ୍ତି ପ୍ରାଣିଷୁ ଧ୍ରୁଵମ୍ ତତ୍ସର୍ଵମରଵିନ୍ଦାକ୍ଷ ଆଦତ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଅମଳ ନୟନୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଥିବା ମୁତ୍ର, ରକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ତରଳ ଯାହା ଅଛି, ସେ ସବୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଉପସାରି ନେଇଥାଏ।
ଵାଯୁଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଧୁନ୍ଵାନୋ ଽଖିଲଂ ଜଗତ୍ ପ୍ରାଣାପାନସମାନାଦ୍ଯାନ୍ ଵାଯୂନ୍ ଆକର୍ଷତେ ହରିଃ
ବଳବାନ୍ ବାୟୁ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ହଲାଇ, ହରି ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାୟୁମାନେ ଉପସାରି ନେଇଥାଏ।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଭୂତାନ୍ଯେଵ ଚ ଯାନି ତୁ ଗନ୍ଧୋ ଘ୍ରାଣଂ ଶରୀରଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ସଂଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ଭୂତମାନେ, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଗୁଣ — ଗନ୍ଧ, ଘ୍ରାଣ, ଦେହ — ସବୁ ଉପସାରି ନେଇଯାଏ।
ଜିହ୍ଵା ରସଶ୍ଚ ସ୍ନେହଶ୍ଚ ସଂଶ୍ରିତାଃ ସଲିଲେ ଗୁଣାଃ ରୂପଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିପାକଶ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିରେଵାଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ
ଜିଭା, ରସ ଓ ତରଳତା, ଜଳରେ ଥିବା ଗୁଣ; ରୂପ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ପକ୍କା ହେବା, ଆଲୋକରେ ଥିବା ଗୁଣ; ସବୁ ଉପସାରି ନେଇଯାଏ।
ସ୍ପର୍ଶଃ ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ଚେଷ୍ଟା ଚ ପଵନେ ସଂଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଚ ଖାନ୍ଯେଵ ଗଗନେ ସଂଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ
ସ୍ପର୍ଶ, ପ୍ରାଣ ଓ ଚଳନ, ବାୟୁରେ ଥିବା ଗୁଣ; ଶବ୍ଦ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଖ, ଆକାଶରେ ଥିବା ଗୁଣ; ସବୁ ଉପସାରି ନେଇଯାଏ।
ଲୋକମାଯା ଭଗଵତା ମୁହୂର୍ତେନ ଵିନାଶିତା ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଶ୍ଚେତି ଯଃ ଶ୍ରୁତଃ
ଭଗବାନ୍ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମାୟା, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି।
ତଂ ଵରେଣ୍ଯଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ହୃଷୀକେଶମୁପାଶ୍ରିତଃ ତତୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମେଷ୍ଠୀ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରାଯାଇଥିଲା; ତାପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ରଶ୍ମି ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲା।
ଵାଯୁନାକ୍ରମ୍ଯମାଣାସୁ ଦ୍ରୁମଶାଖାସୁ ଚାଶ୍ରିତଃ ତେଷାଂ ସଂଘର୍ଷଣୋଦ୍ଭୂତଃ ପାଵକଃ ଶତଧା ଜ୍ଵଲନ୍
ପବନ ଦ୍ୱାରା ଗଛର ଶାଖାଗୁଡିକୁ ଆଘାତ କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଘସାଘସିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଶତଧା ଜ୍ୱଳିଲା।
ଅଦହଚ୍ଚ ତଦା ସର୍ଵଂ ଵୃତଃ ସଂଵର୍ତକୋ ଽନଲଃ ସପର୍ଵତଦ୍ରୁମାନ୍ଗୁଲ୍ମାଂଲ୍ ଲତାଵଲ୍ଲୀସ୍ତୃଣାନି ଚ
ତାପରେ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଘେରି ରଖି, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା, ବେଳ, ତୃଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ ଜଳାଇଦେଲା।
ଭସ୍ମୀକୃତ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵାଂଲ୍ ଲୋକାଂଲ୍ଲୋକଗୁରୁର୍ହରିଃ ଭୂଯୋ ନିର୍ଵାପଯାମାସ ଯୁଗାନ୍ତେନ ଚ କର୍ମଣା
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବା ପରେ, ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ ହରି, ଯୁଗାନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେଗୁଡିକୁ ପୁନଃ ନିର୍ବାପିତ କଲେ।
ସହସ୍ରଵୃଷ୍ଟିଃ ଶତଧା ଭୂତ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ମହାବଲଃ ଦିଵ୍ଯତୋଯେନ ହଵିଷା ତର୍ପଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ହଜାର ଭାଗରେ ବର୍ଷା ହେଇ, ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମେଦିନୀକୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୀରନିକାଯେନ ସ୍ଵାଦୁନା ପରମାମ୍ଭସା ଶିଵେନ ପୁଣ୍ଯେନ ମହୀ ନିର୍ଵାଣମଗମତ୍ପରମ୍
ଏହା ପରେ, ଶୁଧ୍ଧ, ମଧୁର, ଶିବ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦୁଧ ଭଳି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।
ତେନ ରୋଧେନ ସଂଛନ୍ନା ପଯସାଂ ଵର୍ଷତୋ ଧରା ଏକାର୍ଣଵଜଲୀଭୂତା ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତା
ଏହି ପାଣିର ବନ୍ଧରେ ଭୂମି ଆବୃତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିନା, ଏକ ମହାସାଗରରେ ପରିଣତ ହେଲା।