କେ ପ୍ରଜାପତଯସ୍ତାଵଦ୍ ଆସନ୍ପୂର୍ଵଂ ମହାମୁନେ କଥଂ ନିର୍ମିତଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଚିତ୍ରଂ ଲୋକଂ ସନାତନମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ପୂର୍ବେ କେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ? ସେମାନେ କିପରି ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ?
କଥମେକାର୍ଣଵେ ଶୂନ୍ଯେ ନଷ୍ଟସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ ଦଗ୍ଧେ ଦେଵାସୁରନରେ ପ୍ରନଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଏକମାତ୍ର ଶୂନ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲାବେଳେ, ଦେବତା, ଦାନବ, ମଣିଷ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, କିପରି ଘଟିଲା?
ନଷ୍ଟାନିଲାନଲେ ଲୋକେ ନଷ୍ଟାକାଶମହୀତଲେ କେଵଲଂ ଗହ୍ଵରୀଭୂତେ ମହାଭୂତଵିପର୍ଯଯେ
ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ମିଶିଗଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲା, ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଉଲଟାପାଲଟି ହେଇଥିଲାବେଳେ—
ଵିଭୁର୍ମହାଭୂତପତିର୍ ମହାତେଜା ମହାକୃତିଃ ଆସ୍ତେ ସୁରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଧିମାସ୍ଥାଯ ଯୋଗଵିତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଅପାର ତେଜ ଓ ବିଶାଳ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ଭଗବାନ୍ ନିୟମରେ ବସିଥିଲେ କି?
ଶୃଣୁଯାଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେତଦଶେଷତଃ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଯଶୋ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା ଆପଣ, ନାରାୟଣଙ୍କର ଯଶସ୍ୱୀ ଗୁଣକୁ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚୋପଵିଷ୍ଟାନାଂ ଭଗଵନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ଭଗବାନ୍, ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବସିଛୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ନାରାଯଣସ୍ଯ ଯଶସଃ ଶ୍ରଵଣେ ଯା ତଵ ସ୍ପୃହା ତଦ୍ଵଂଶ୍ଯାନ୍ଵଯଭୂତସ୍ଯ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ରଵିକୁଲର୍ଷଭ
ନାରାୟଣଙ୍କର ଯଶ ଶୁଣିବା ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କର ଆଗ୍ରହ ଉଚିତ, ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆପଣ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶର ଅଂଶ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵାଦିପୁରାଣେଷୁ ଵେଦେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ସୁମହାତ୍ମନାମ୍
ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯଥା ଚ ତପସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିସମଦ୍ଯୁତିଃ ପରାଶରସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗୁରୁର୍ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଯେପରି ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଗୁରୁ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ—
ତତ୍ତେ ଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାଶ୍ରୁତି ଯଦ୍ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ମଯା ଶକ୍ଯମ୍ ଋଷିମାତ୍ରେଣ ସତ୍ତମାଃ
ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଯେପରି ମୁଁ ଜାଣିପାରିଛି।
କଃ ସମୁତ୍ସହତେ ଜ୍ଞାତୁଂ ପରଂ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍ ଵିଶ୍ଵାଯନଶ୍ଚ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ନ ଵେଦଯତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ନାରାୟଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ଭଳି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ତତ୍କର୍ମ ଵିଶ୍ଵଵେଦାନାଂ ତଦ୍ରହସ୍ଯଂ ମହର୍ଷୀଣାମ୍ ତମୀଶଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦର୍ଶିନାମ୍ ତଦଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦାଂ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନରକଂ ଚ ଵିକର୍ମିଣାମ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ରହସ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ସତ୍ୟ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଚିନ୍ତନ ଓ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନରକ—
ଅଧିଦୈଵଂ ଚ ଯଦ୍ଦୈଵମ୍ ଅଧିଯଜ୍ଞଂ ସୁସଂଜ୍ଞିତମ୍ ତଦ୍ଭୂତମଧିଭୂତଂ ଚ ତତ୍ପରଂ ପରମର୍ଷୀଣାମ୍
ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁପରିଚିତ ପରମ ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ପରମ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ—
ସ ଯଜ୍ଞୋ ଵେଦନିର୍ଦିଷ୍ଟସ୍ ତତ୍ତପଃ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ଯଃ କର୍ତା କାରକୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ମନଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏଵ ଚ
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେଇ କର୍ତ୍ତା, କାରଣ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ—
ପ୍ରଣଵଃ ପୁରୁଷଃ ଶାସ୍ତା ଏକଶ୍ଚେତି ଵିଭାଵ୍ଯତେ ପ୍ରାଣଃ ପଞ୍ଚଵିଧଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵ ଅକ୍ଷର ଏଵ ଚ
ଓଁକାର, ପୁରୁଷ, ଶିକ୍ଷକ—ସେ ଏକ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାନ୍ତି; ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣ, ଧ୍ରୁବ ଓ ଅକ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ସେଇ।
କାଲଃ ପାକଶ୍ଚ ପକ୍ତା ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯ ଏଵ ଚ ଉଚ୍ଯତେ ଵିଵିଧୈର୍ଦେଵୈଃ ସ ଏଵାଯଂ ନ ତତ୍ପରମ୍
କାଳ, ପାକ, ପାକକାରୀ, ଦର୍ଶକ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ନାମରେ ଡାକନ୍ତି, ସେଇ ଏହି, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵଂ କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ ସୋ ଽସ୍ମାନ୍କାରଯତେ ସର୍ଵାନ୍ ସୋ ଽତ୍ଯେତି ଵ୍ଯାକୁଲୀକୃତାନ୍
ସେଇ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବର୍ତନ କରନ୍ତି । ସେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ।
ଯଜାମହେ ତମେଵାଦ୍ଯଂ ତମେଵେଚ୍ଛାମ ନିର୍ଵୃତାଃ ଯୋ ଵକ୍ତା ଯଚ୍ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚାହଂ ତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ
ଆମେ ସେଇ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ଆମେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଚାହୁଁଛୁ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛୁ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି କଥା କହିବା ଜଣେ, କହିବା ଯୋଗ୍ୟ କଥା ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହୁଛି, ସେ ହେଉଛି ।
ଶ୍ରୂଯତେ ଯଚ୍ଚ ଵୈ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ପରିଜଲ୍ପ୍ଯତେ ଯାଃ କଥାଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ତନ୍ତେ ଶ୍ରୁତଯୋ ଵାଥ ତତ୍ପରାଃ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵପତିର୍ଯଶ୍ଚ ସ ତୁ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯାହା କି ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କଥା ଆଲୋଚିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଉପାଖ୍ୟାନଗୁଡିକ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଯିଏ ନାରାୟଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ଯଦମୃତମକ୍ଷରଂ ପରଂ ଯଦ୍ ଯଦ୍ଭୂତଂ ପରମମିଦଂ ଚ ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତ୍ ଯତ୍କିଂଚିଚ୍ ଚରମଚରଂ ଯଦସ୍ତି ଚାନ୍ଯତ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୁରୁଷଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ପୁରାଣଃ
ଯାହା ସତ୍ୟ, ଯାହା ଅମୃତ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯାହା ଅତୀତ, ଏଠାରେ ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତ, ଯାହା ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି—ସେ ସମସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ପୁରୁଣା ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ।
ଚତ୍ଵାର୍ଯାହୁଃ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସଂଧ୍ଯା ଦ୍ଵିଗୁଣା ରଵିନନ୍ଦନ
କହାଯାଏ କୃତ ଯୁଗ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷର, ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଛି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ।
ଯତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଧର୍ମଃ ପାଦଵିଗ୍ରହଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ସନ୍ତୋ ଜାଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ମାନଵାଃ
ସେଉଁ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଚାରି ପାଦରେ ଦୃଢ଼, ଅଧର୍ମ ଦୁର୍ବଳ । ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲଗନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସଜନମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।
ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଥିତା ଧର୍ମପରା ରାଜଵୃତ୍ତୌ ସ୍ଥିତା ନୃପାଃ କୃଷ୍ଯାମଭିରତା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଵଃ ସ୍ଥିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ରାଜାମାନେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ବୈଶ୍ୟମାନେ କୃଷିରେ ଲଗନ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି ।
ତଦା ସତ୍ଯଂ ଚ ଶୌଚଂ ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ଵିଵର୍ଧତେ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଖ୍ଯାଯତେ ଚ ଵୈ
ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ସଜନମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ ।
ଏତତ୍କାର୍ତଯୁଗଂ ଵୃତ୍ତଂ ସର୍ଵେଷାମପି ପାର୍ଥିଵ ପ୍ରାଣିନାଂ ଧର୍ମସଙ୍ଗାନାମ୍ ଅପି ଵୈ ନୀଚଜନ୍ମନାମ୍
ଏହା ହେଉଛି କୃତ ଯୁଗର ଆଚରଣ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଧର୍ମରେ ଲଗନ ଲୋକମାନେ ଏବଂ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ।
ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯୁଗମିହୋଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସଂଧ୍ଯା ଦ୍ଵିଗୁଣା ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ତିନି ହଜାର ବର୍ଷକୁ ତ୍ରେତା ଯୁଗ କୁହାଯାଏ । ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଛି ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମଧର୍ମଃ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଭିର୍ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଯତ୍ର ସତ୍ଯଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରେତାଧର୍ମୋ ଵିଧୀଯତେ
ସେଉଁ ଯୁଗରେ ଅଧର୍ମ ଦୁଇ ପାଦରେ ଦୃଢ଼, ଧର୍ମ ତିନି ପାଦରେ ଦୃଢ଼ । ସତ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ରହିଛି, ଏବଂ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ନୀତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।
ତ୍ରେତାଯାଂ ଵିକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ଵର୍ଣାସ୍ତ୍ଵେତେ ନ ସଂଶଯଃ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଵୈକୃତ୍ଯାଦ୍ ଯାନ୍ତି ଦୌର୍ବଲ୍ଯମାଶ୍ରମାଃ
ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଏହି ଚାରି ଜାତିରେ ପରିବର୍ତନ ଆସେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ । ଚାରି ଜାତିର ବିକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରମଗୁଡିକ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ ।
ଏଷା ତ୍ରେତାଯୁଗଗତିର୍ ଵିଚିତ୍ରା ଦେଵନିର୍ମିତା ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ତୁ ଯା ଚେଷ୍ଟା ତାମପି ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
ଏହା ହେଉଛି ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ତ୍ରେତା ଯୁଗର ବିଭିନ୍ନ ଚାଳ । ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଆଚରଣ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ।
ଦ୍ଵାପରଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ରଵିନନ୍ଦନ ତସ୍ଯ ତାଵଚ୍ଛତୀ ସଂଧ୍ଯା ଦ୍ଵିଗୁଣା ଯୁଗମୁଚ୍ଯତେ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର । ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଛି, ଏହାକୁ ଏକ ଯୁଗ କୁହାଯାଏ ।