ଏକଂ ପଵିତ୍ରମେକୋ ଽର୍ଘ ଏକଃ ପିଣ୍ଡୋ ଵିଧୀଯତେ ଉପତିଷ୍ଠତାମିତ୍ଯେତଦ୍ ଦେଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତିଲୋଦକମ୍
ଏକ ପବିତ୍ର, ଏକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ନିୟମ; 'ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ତିଳ ମିଶା ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଦିତଂ ଵିକିରେଦ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ ଵିସର୍ଗେ ଚାଭିରମ୍ଯତାମ୍ ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦତ୍ରାପି କାର୍ଯଂ ଵେଦଵିଦା ପିତୁଃ
ଖାଇଥିବା ଅଂଶ ବିକିରି କରି, 'ବିଦାୟ ସମୟରେ ଆନନ୍ଦ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ପରି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାକି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵମ୍ ଅନୁମାସଂ ସମାଚରେତ୍ ସୂତକାନ୍ତାଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣାମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ସୂତକ ସମାପ୍ତିର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶଯ୍ୟା ଦେବା ଦରକାର।
କାଞ୍ଚନଂ ପୁରୁଷଂ ତଦ୍ଵତ୍ ଫଲଵସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତାମ୍ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଦାମ୍ପତ୍ଯଂ ନାନାଭରଣଭୂଷଣୈଃ
ସୁନାର ମଣିଷ ମୂର୍ତି, ଫଳ ଓ ପୋଷାକ ସହିତ ସଜାଇ, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଗହଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଦେଯା ଚ କପିଲା ଶୁଭା ଉଦକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଦାତଵ୍ଯୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ଏକ ଶୁଭ କପିଳା ଗାଈ ଦେବା ଓ ବଳଦକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ସହିତ ଏକ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ଯାଵଦବ୍ଦଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତିଲୋଦକପୂର୍ଵକମ୍ ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ ଭଵେତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଳ ଦିଆ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ୍। ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରେତଃ ପାର୍ଵଣଭାଗ୍ଭଵେତ୍ ଵୃଦ୍ଧିପୂର୍ଵେଷୁ ଯୋଗ୍ଯଶ୍ଚ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ପ୍ରେତ ପକ୍ଷ କ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ପରେ ବୃଦ୍ଧି କ୍ରିୟା ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଥାଏ।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦେଵପୂର୍ଵଂ ନିଯୋଜଯେତ୍ ପିତୄନ୍ ନିଵାସଯେତ୍ତତ୍ର ପୃଥକ୍ପ୍ରେତଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବସାଇ ଏବଂ ପ୍ରେତକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇବା ଦରକାର।
ଗନ୍ଧୋଦକତିଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କୁର୍ଯାତ୍ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ଅର୍ଘାର୍ଥଂ ପିତୃପାତ୍ରେଷୁ ପ୍ରେତପାତ୍ରଂ ପ୍ରସେଚଯେତ୍
ଚାରିଟି ପାତ୍ର ସନ୍ଧୁର, ପାଣି ଓ ତିଳ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେତ ପାତ୍ରର ପାଣି ପିତୃ ପାତ୍ରରେ ଢାଳିବା ଦରକାର।
ତଦ୍ଵତ୍ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଚତୁରଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ପିଣ୍ଡପ୍ରଦସ୍ତଥା ଯେ ସମାନା ଇତି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ଵିଭଜେତ୍ତ୍ରିଧା
ଏହିପରି ସଂକଳ୍ପ କରି, ଦାନକର୍ତ୍ତା ଚାରିଟି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷ ଦୁଇଟିର ଅନ୍ତିମଟିକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ଥସ୍ଯ ପୁନଃ କାର୍ଯଂ ନ କଦାଚିଦତୋ ଭଵେତ୍ ତତଃ ପିତୃତ୍ଵମାପନ୍ନଃ ସର୍ଵତସ୍ତୁଷ୍ଟିମାଗତଃ
ଚତୁର୍ଥ ପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ପୁନଃ କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ। ଏହା ପରେ ପିତୃତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳିଥାଏ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଦିମଧ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯମୃତମୁତ୍ତମମ୍ ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ତସ୍ମାନ୍ନ ଦୀଯତେ
ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି ଦେବା ନାହିଁ।
ପିତୃଷ୍ଵେଵ ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପିଣ୍ଡୋ ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସଂକ୍ରାନ୍ତାଵ୍ ଉପରାଗାଦିପର୍ଵସୁ
ଏହି ପିଣ୍ଡ କେବଳ ସେହି ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଦରକାର। ଏହିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପର୍ବରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ।
ତ୍ରିପିଣ୍ଡମାଚରେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟେ ମୃତେ ଽହନି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୃତାହେ ଯଃ ସମାଚରେତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଛାଡି ତିନି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠାରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ କରି ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଏହା କରାଯାଏ—
ସଦୈଵ ପିତୃହା ସ ସ୍ଯାନ୍ ମାତୃଭ୍ରାତୃଵିନାଶକଃ ମୃତାହେ ପାର୍ଵଣଂ କୁର୍ଵନ୍ ନଧୋ ଽଧୋ ଯାତି ମାନଵଃ
ସେ ସଦା ପିତୃହନ, ମା ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ପାର୍ବଣ କ୍ରିୟା କରିଥିବା ମଣିଷ ତଳକୁ ତଳକୁ ଯାଏ।
ସଂପୃକ୍ତେଷ୍ଵାକୁଲୀଭାଵଃ ପ୍ରେତେଷୁ ତୁ ଗତୋ ଭଵେତ୍ ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍
ପ୍ରେତମାନେ ମିଶିଗଲେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସେ। ତେଣୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯାଵଦବ୍ଦଂ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଉଦକୁମ୍ଭଂ ଵିମତ୍ସରଃ ପ୍ରେତାଯାନ୍ନସମାଯୁକ୍ତଂ ସୋ ଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ଇର୍ଷା ନ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେତ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଆମଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଦା କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିଧିଜ୍ଞଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦସ୍ତଦା ତେନାଗ୍ନୌକରଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତେନୈଵ ନିର୍ଵପେତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ବିଧି ଜାଣି ଆମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥାଏ, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ରିଭିଃ ସପିଣ୍ଡୀକରଣେ ଅଶେଷତ୍ରିତଯେ ପିତା ଯଦା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କାଲେନ ତଦା ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍
ସପିଣ୍ଡୀକରଣରେ ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ ହେଲାବେଳେ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ପିତା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମୁକ୍ତୋ ଽପି ଲେପଭାଗିତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୁଶମାର୍ଜନାତ୍ ଲେପଭାଜଶ୍ଚତୁର୍ଥାଦ୍ଯାଃ ପିତ୍ରାଦ୍ଯାଃ ପିଣ୍ଡଭାଗିନଃ ପିଣ୍ଡଦଃ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ସାପିଣ୍ଡ୍ଯଂ ସାପ୍ତପୌରୁଷମ୍
ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୁଶା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧି କରିବାରେ ଅବଶିଷ୍ଟର ଅଂଶ ମିଳିଥାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପିତୃ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଣ୍ଡ ଭାଗୀ ମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ପାନ୍ତି। ସପ୍ତମ ପିତୃ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ସପିଣ୍ଡୀୟ ଏବଂ ସପ୍ତପୌରୁଷ ସମ୍ପର୍କ।
କଥଂ କଵ୍ଯାନି ଦେଯାନି ହଵ୍ଯାନି ଚ ଜନୈରିହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପିତୃଲୋକସ୍ଥାନ୍ ପ୍ରାପକଃ କୋ ଽତ୍ର ଗଦ୍ଯତେ
ମନେ କର, ଏଠାରେ ଲୋକେ ପକାଖାଇବା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଥିବା ଭୋଗ ପିତୃଲୋକକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚେ? ଏହି ଦାନକୁ ପିତୃମାନେ ପାଇବାର ଉପାୟ କିଏ?
ଯଦି ମର୍ତ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ହୂଯତେ ଯଦି ଵାନଲେ ଶୁଭାଶୁଭାତ୍ମକୈଃ ପ୍ରେତୈର୍ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଭୁଜ୍ଯତେ କଥମ୍
ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ମଣିଷ ଏହା ଖାଏ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଏ, ତେବେ ଶୁଭାଶୁଭ ଦେଇଥିବା ପିତୃମାନେ କିପରି ଏହା ଭୋଗ କରନ୍ତି?
ଵସୂନ୍ଵଦନ୍ତି ଚ ପିତୄନ୍ ରୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହାନ୍ ପ୍ରପିତାମହାଂସ୍ତଥାଦିତ୍ଯାନ୍ ଇତ୍ଯେଵଂ ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ
ବେଦରେ କହାଯାଇଛି — ଵସୁମାନେ ପିତୃ, ରୁଦ୍ରମାନେ ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତୃ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ନାମ ଗୋତ୍ରଂ ପିତୄଣାଂ ତୁ ପ୍ରାପକଂ ହଵ୍ଯକଵ୍ଯଯୋଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଉପଯୋଜ୍ଯାତିଭକ୍ତିତଃ
ପିତୃମାନେଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ପାଇଁ ଉପାୟ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଅତି ଭକ୍ତିରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଦଯସ୍ତେଷାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ନାମଗୋତ୍ରକାଲଦେଶା ଭଵାନ୍ତରଗତାନପି
ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବରେ ରହନ୍ତି; ନାମ, ଗୋତ୍ର, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି।
ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରୀଣଯନ୍ତ୍ଯେତେ ତଦାହାରତ୍ଵମାଗତାନ୍ ଦେଵୋ ଯଦି ପିତା ଜାତଃ ଶୁଭକର୍ମାନୁଯୋଗତଃ
ଏହି ଭୋଗ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଆହାର ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯଦି ପିତା ଶୁଭ କର୍ମରେ ଦେବତା ହୋଇଯାନ୍ତି,
ତସ୍ଯାନ୍ନମମୃତଂ ଭୂତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯତ୍ଵେ ଽପ୍ଯନୁଗଚ୍ଛତି ଦୈତ୍ଯତ୍ଵେ ଭୋଗରୂପେଣ ପଶୁତ୍ଵେ ଚ ତୃଣଂ ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆହାର ଅମୃତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଦେବତା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଏ; ଦୈତ୍ୟ ଭାବରେ ଏହା ଭୋଗ ହୋଇଯାଏ, ପଶୁ ଭାବରେ ତୁଳସୀ ହୋଇଯାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନଂ ଵାଯୁରୂପେଣ ସର୍ପତ୍ଵେ ଽପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତି ପାନଂ ଭଵତି ଯକ୍ଷତ୍ଵେ ରାକ୍ଷସତ୍ଵେ ତଥାମିଷମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଆହାର ବାୟୁ ଭାବରେ ସର୍ପ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚେ; ଯକ୍ଷ ଭାବରେ ପାନୀୟ ହୋଇଯାଏ, ରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ମାଂସ ହୋଇଯାଏ।
ଦନୁଜତ୍ଵେ ତଥା ମାଯା ପ୍ରେତତ୍ଵେ ରୁଧିରୋଦକମ୍ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ଽନ୍ନପାନାନି ନାନାଭୋଗରସଂ ଭଵେତ୍
ଦାନବ ଭାବରେ ଏହା ମାୟା ହୋଇଯାଏ; ପ୍ରେତ ଭାବରେ ରକ୍ତ ଓ ଜଳ ହୋଇଯାଏ; ମଣିଷ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ, ଭିନ୍ନ ଭୋଗ ରସ ହୋଇଯାଏ।
ରତିଶକ୍ତିଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାନ୍ତା ଭୋଜ୍ଯଂ ଭୋଜନଶକ୍ତିତା ଦାନଶକ୍ତିଃ ସଵିଭଵା ରୂପମାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ
ରତି ହେଉଛି ଭୋଗର ଶକ୍ତି, ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରିୟା, ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଭୋଜନର ଶକ୍ତି, ଦାନ ହେଉଛି ଧନ ସହିତ ଦେବାର ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।