ଦାନପ୍ରଧାନଃ ଶୂଦ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ଦାନେନ ସର୍ଵକାମାପ୍ତିର୍ ଅସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ଯତଃ
ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ଦାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟମତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଦୁକ୍ତଂ ଚକ୍ରପାଣିନା ମୃତେ ପୁତ୍ରୈର୍ଯଥା କାର୍ଯମ୍ ଆଶୌଚଂ ଚ ପିତର୍ଯପି
ଏବେ ମୁଁ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି; ମୃତ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅମାନେ କଣ କରିବେ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୌଚ କିପରି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।
ଦଶାହଂ ଶାଵମାଶୌଚଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଵିଧୀଯତେ କ୍ଷତ୍ରିଯେଷୁ ଦଶ ଦ୍ଵେ ଚ ପକ୍ଷଂ ଵୈଶ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମୃତ ଦେହର ଶୌଚ ଦଶ ଦିନ ରହିଥାଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପକ୍ଷ।
ଶୂଦ୍ରେଷୁ ମାସମାଶୌଚଂ ସପିଣ୍ଡେଷୁ ଵିଧୀଯତେ ନୈଶଂ ଵାକୃତଚୂଡସ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ପରତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସପିଣ୍ଡମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶୌଚ ଏକ ମାସ ରହିଥାଏ; ଯାହାଙ୍କର ଚୁଡ଼ା କାଟିବା ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଶୌଚ ରହିଥାଏ।
ଜନନେ ଽପ୍ଯେଵମେଵ ସ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସର୍ଵଦା ତଥାସ୍ଥିସଂଚଯାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶୋ ଵିଧୀଯତେ
ଜନ୍ମ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ ପରେ ଦେହକୁ ଛୁଇଁବା ନିୟମ ଅଛି।
ପ୍ରେତାଯ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ସମାଚରେତ୍ ପାଥେଯଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତଃ ପ୍ରୀତିକରଂ ମହତ୍
ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପାଠେୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରେତପୁରଂ ପ୍ରେତୋ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ନ ନୀଯତେ ଗୃହଂ ପୁତ୍ରଂ କଲତ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ତେଣୁ ପ୍ରେତ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେତପୁରକୁ ଯାଇନାହିଁ; ସେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଘର, ପୁଅ ଓ ଜୀବନୀକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ନିଧେଯମାକାଶେ ଦଶରାତ୍ରଂ ପଯସ୍ତଥା ସର୍ଵଦାହୋପଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅଧ୍ଵଶ୍ରମଵିନାଶନମ୍
ତେଣୁ ଦହ ରାତି ପାଇଁ ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଦୁଧ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦାହ ଶାନ୍ତି ଓ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
ତତ ଏକାଦଶାହେ ତୁ ଦ୍ଵିଜାନେକାଦଶୈଵ ତୁ କ୍ଷତ୍ରାଦିଃ ସୂତକାନ୍ତେ ତୁ ଭୋଜଯେଦଯୁଜୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏପରେ ଏକାଦଶ ଦିନରେ, ଏକାଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୌଚ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଶୌଚ ନଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ପୁନସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍ ଆଵାହନାଗ୍ନୌକରଣଂ ଦୈଵହୀନଂ ଵିଧାନତଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଆଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ।
ଏକଂ ପଵିତ୍ରମେକୋ ଽର୍ଘ ଏକଃ ପିଣ୍ଡୋ ଵିଧୀଯତେ ଉପତିଷ୍ଠତାମିତ୍ଯେତଦ୍ ଦେଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତିଲୋଦକମ୍
ଏକ ପବିତ୍ର, ଏକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ନିୟମ; 'ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ତିଳ ମିଶା ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଦିତଂ ଵିକିରେଦ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ ଵିସର୍ଗେ ଚାଭିରମ୍ଯତାମ୍ ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦତ୍ରାପି କାର୍ଯଂ ଵେଦଵିଦା ପିତୁଃ
ଖାଇଥିବା ଅଂଶ ବିକିରି କରି, 'ବିଦାୟ ସମୟରେ ଆନନ୍ଦ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ପରି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାକି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵମ୍ ଅନୁମାସଂ ସମାଚରେତ୍ ସୂତକାନ୍ତାଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣାମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ସୂତକ ସମାପ୍ତିର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶଯ୍ୟା ଦେବା ଦରକାର।
କାଞ୍ଚନଂ ପୁରୁଷଂ ତଦ୍ଵତ୍ ଫଲଵସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତାମ୍ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଦାମ୍ପତ୍ଯଂ ନାନାଭରଣଭୂଷଣୈଃ
ସୁନାର ମଣିଷ ମୂର୍ତି, ଫଳ ଓ ପୋଷାକ ସହିତ ସଜାଇ, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଗହଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଦେଯା ଚ କପିଲା ଶୁଭା ଉଦକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଦାତଵ୍ଯୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ଏକ ଶୁଭ କପିଳା ଗାଈ ଦେବା ଓ ବଳଦକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ସହିତ ଏକ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ଯାଵଦବ୍ଦଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତିଲୋଦକପୂର୍ଵକମ୍ ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ ଭଵେତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଳ ଦିଆ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ୍। ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରେତଃ ପାର୍ଵଣଭାଗ୍ଭଵେତ୍ ଵୃଦ୍ଧିପୂର୍ଵେଷୁ ଯୋଗ୍ଯଶ୍ଚ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ପ୍ରେତ ପକ୍ଷ କ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ପରେ ବୃଦ୍ଧି କ୍ରିୟା ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଥାଏ।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦେଵପୂର୍ଵଂ ନିଯୋଜଯେତ୍ ପିତୄନ୍ ନିଵାସଯେତ୍ତତ୍ର ପୃଥକ୍ପ୍ରେତଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବସାଇ ଏବଂ ପ୍ରେତକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇବା ଦରକାର।
ଗନ୍ଧୋଦକତିଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କୁର୍ଯାତ୍ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ଅର୍ଘାର୍ଥଂ ପିତୃପାତ୍ରେଷୁ ପ୍ରେତପାତ୍ରଂ ପ୍ରସେଚଯେତ୍
ଚାରିଟି ପାତ୍ର ସନ୍ଧୁର, ପାଣି ଓ ତିଳ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେତ ପାତ୍ରର ପାଣି ପିତୃ ପାତ୍ରରେ ଢାଳିବା ଦରକାର।
ତଦ୍ଵତ୍ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଚତୁରଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ପିଣ୍ଡପ୍ରଦସ୍ତଥା ଯେ ସମାନା ଇତି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ଵିଭଜେତ୍ତ୍ରିଧା
ଏହିପରି ସଂକଳ୍ପ କରି, ଦାନକର୍ତ୍ତା ଚାରିଟି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷ ଦୁଇଟିର ଅନ୍ତିମଟିକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ଥସ୍ଯ ପୁନଃ କାର୍ଯଂ ନ କଦାଚିଦତୋ ଭଵେତ୍ ତତଃ ପିତୃତ୍ଵମାପନ୍ନଃ ସର୍ଵତସ୍ତୁଷ୍ଟିମାଗତଃ
ଚତୁର୍ଥ ପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ପୁନଃ କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ। ଏହା ପରେ ପିତୃତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳିଥାଏ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଦିମଧ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯମୃତମୁତ୍ତମମ୍ ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ତସ୍ମାନ୍ନ ଦୀଯତେ
ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି ଦେବା ନାହିଁ।
ପିତୃଷ୍ଵେଵ ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପିଣ୍ଡୋ ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସଂକ୍ରାନ୍ତାଵ୍ ଉପରାଗାଦିପର୍ଵସୁ
ଏହି ପିଣ୍ଡ କେବଳ ସେହି ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଦରକାର। ଏହିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପର୍ବରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ହୁଏ।
ତ୍ରିପିଣ୍ଡମାଚରେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟେ ମୃତେ ଽହନି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୃତାହେ ଯଃ ସମାଚରେତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଛାଡି ତିନି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠାରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ କରି ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଏହା କରାଯାଏ—
ସଦୈଵ ପିତୃହା ସ ସ୍ଯାନ୍ ମାତୃଭ୍ରାତୃଵିନାଶକଃ ମୃତାହେ ପାର୍ଵଣଂ କୁର୍ଵନ୍ ନଧୋ ଽଧୋ ଯାତି ମାନଵଃ
ସେ ସଦା ପିତୃହନ, ମା ଓ ଭାଇଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ପାର୍ବଣ କ୍ରିୟା କରିଥିବା ମଣିଷ ତଳକୁ ତଳକୁ ଯାଏ।
ସଂପୃକ୍ତେଷ୍ଵାକୁଲୀଭାଵଃ ପ୍ରେତେଷୁ ତୁ ଗତୋ ଭଵେତ୍ ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍
ପ୍ରେତମାନେ ମିଶିଗଲେ ଅସ୍ଥିରତା ଆସେ। ତେଣୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯାଵଦବ୍ଦଂ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଉଦକୁମ୍ଭଂ ଵିମତ୍ସରଃ ପ୍ରେତାଯାନ୍ନସମାଯୁକ୍ତଂ ସୋ ଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ଇର୍ଷା ନ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେତ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଆମଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଦା କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିଧିଜ୍ଞଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦସ୍ତଦା ତେନାଗ୍ନୌକରଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତେନୈଵ ନିର୍ଵପେତ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ବିଧି ଜାଣି ଆମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥାଏ, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ରିଭିଃ ସପିଣ୍ଡୀକରଣେ ଅଶେଷତ୍ରିତଯେ ପିତା ଯଦା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କାଲେନ ତଦା ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍
ସପିଣ୍ଡୀକରଣରେ ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ ହେଲାବେଳେ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ପିତା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ମୁକ୍ତୋ ଽପି ଲେପଭାଗିତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୁଶମାର୍ଜନାତ୍ ଲେପଭାଜଶ୍ଚତୁର୍ଥାଦ୍ଯାଃ ପିତ୍ରାଦ୍ଯାଃ ପିଣ୍ଡଭାଗିନଃ ପିଣ୍ଡଦଃ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାଂ ସାପିଣ୍ଡ୍ଯଂ ସାପ୍ତପୌରୁଷମ୍
ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୁଶା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧି କରିବାରେ ଅବଶିଷ୍ଟର ଅଂଶ ମିଳିଥାଏ। ଚତୁର୍ଥ ପିତୃ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପିଣ୍ଡ ଭାଗୀ ମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ପାନ୍ତି। ସପ୍ତମ ପିତୃ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ସପିଣ୍ଡୀୟ ଏବଂ ସପ୍ତପୌରୁଷ ସମ୍ପର୍କ।