ନିଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ପର୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯାଗ୍ନିଂ ସମନ୍ତ୍ରଵତ୍ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ନୈତ୍ଯକଂ ବଲିମେଵ ଚ
ପଛକୁ ଫେରି, ନମସ୍କାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଶିଚି, ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ଦୈନିକ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଵଦେଵାନ୍ତେ ସଭୃତ୍ଯସୁତବାନ୍ଧଵଃ ଭୁଞ୍ଜୀତାତିଥିସଂଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପିତୃନିଷେଵିତମ୍
ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା ପରେ, ଦାସ, ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ ଓ ଅତିଥିମାନେ ସହିତ, ପିତୃପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତଚ୍ଚାନୁପନୀତୋ ଽପି କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ପର୍ଵସୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯେଉଁଠି ଉପନୟନ ହୋଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପର୍ବ ଦିନରେ ଏହି ସାଧାରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରିବେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଭାର୍ଯାଵିରହିତୋ ଽପ୍ଯେତତ୍ ପ୍ରଵାସସ୍ଥୋ ଽପି ଭକ୍ତିମାନ୍ ଶୂଦ୍ରୋ ଽପ୍ଯମନ୍ତ୍ରଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ ଅନେନ ଵିଧିନା ବୁଧଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଦେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିମାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଏହି ନିୟମରେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିପାରିବେ।
ତୃତୀଯମାଭ୍ଯୁଦଯିକଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ ଉତ୍ସଵାନନ୍ଦସମ୍ଭାରେ ଯଜ୍ଞୋଦ୍ଵାହାଦିମଙ୍ଗଲେ
ତୃତୀୟ ପ୍ରକାରର ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଉତ୍ସବ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରାଯାଏ।
ମାତରଃ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯାଃ ପିତରସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ତତୋ ମାତାମହା ରାଜନ୍ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ପ୍ରଥମେ ମାଆମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ପିତାମାନେ; ତାପରେ ମାଆଁଘରର ବଡ଼ମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋପଚାରେଣ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଫଲୋଦକୈଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ନିର୍ଵପେତ୍ପିଣ୍ଡାନ୍ ଦୂର୍ଵଯା ଚ କୁଶୈର୍ଯୁତାନ୍
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦୁର୍ବା ଓ କୁଶ ମିଶାଇ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଇତ୍ଯଭ୍ଯୁଦଯେ ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘ୍ଯଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ଯୁଗ୍ମା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ପୂଜ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରକାର୍ତସ୍ଵରାଦିଭିଃ
ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇଜଣକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୋଷାକ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ।
ତିଲାର୍ଥସ୍ତୁ ଯଵୈଃ କାର୍ଯୋ ନାନ୍ଦୀଶବ୍ଦାନୁପୂର୍ଵକଃ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵାଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵୈଃ
ତିଳ ଦାନ ବା ଅର୍ପଣ ଯବ ଦେଇ କରିବା ଉଚିତ, ନାନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ; ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଢ଼ିବେ।
ଏଵଂ ଶୂଦ୍ରୋ ଽପି ସାମାନ୍ଯଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଽପି ସର୍ଵଦା ନମସ୍କାରେଣ ମନ୍ତ୍ରେଣ କୁର୍ଯାଦାମାନ୍ନତଃ ସଦା
ଏଭଳି, ସାଧାରଣ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଓ ବିନୟ ସହିତ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିତି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଦାନପ୍ରଧାନଃ ଶୂଦ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ଦାନେନ ସର୍ଵକାମାପ୍ତିର୍ ଅସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ଯତଃ
ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ଦାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟମତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଦୁକ୍ତଂ ଚକ୍ରପାଣିନା ମୃତେ ପୁତ୍ରୈର୍ଯଥା କାର୍ଯମ୍ ଆଶୌଚଂ ଚ ପିତର୍ଯପି
ଏବେ ମୁଁ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି; ମୃତ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅମାନେ କଣ କରିବେ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୌଚ କିପରି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।
ଦଶାହଂ ଶାଵମାଶୌଚଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଵିଧୀଯତେ କ୍ଷତ୍ରିଯେଷୁ ଦଶ ଦ୍ଵେ ଚ ପକ୍ଷଂ ଵୈଶ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମୃତ ଦେହର ଶୌଚ ଦଶ ଦିନ ରହିଥାଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପକ୍ଷ।
ଶୂଦ୍ରେଷୁ ମାସମାଶୌଚଂ ସପିଣ୍ଡେଷୁ ଵିଧୀଯତେ ନୈଶଂ ଵାକୃତଚୂଡସ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ପରତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସପିଣ୍ଡମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶୌଚ ଏକ ମାସ ରହିଥାଏ; ଯାହାଙ୍କର ଚୁଡ଼ା କାଟିବା ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଶୌଚ ରହିଥାଏ।
ଜନନେ ଽପ୍ଯେଵମେଵ ସ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସର୍ଵଦା ତଥାସ୍ଥିସଂଚଯାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶୋ ଵିଧୀଯତେ
ଜନ୍ମ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଅସ୍ଥି ସଂଗ୍ରହ ପରେ ଦେହକୁ ଛୁଇଁବା ନିୟମ ଅଛି।
ପ୍ରେତାଯ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ସମାଚରେତ୍ ପାଥେଯଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତଃ ପ୍ରୀତିକରଂ ମହତ୍
ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପାଠେୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରେତପୁରଂ ପ୍ରେତୋ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ନ ନୀଯତେ ଗୃହଂ ପୁତ୍ରଂ କଲତ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ତେଣୁ ପ୍ରେତ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେତପୁରକୁ ଯାଇନାହିଁ; ସେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଘର, ପୁଅ ଓ ଜୀବନୀକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ନିଧେଯମାକାଶେ ଦଶରାତ୍ରଂ ପଯସ୍ତଥା ସର୍ଵଦାହୋପଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅଧ୍ଵଶ୍ରମଵିନାଶନମ୍
ତେଣୁ ଦହ ରାତି ପାଇଁ ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଦୁଧ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦାହ ଶାନ୍ତି ଓ ଯାତ୍ରାର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
ତତ ଏକାଦଶାହେ ତୁ ଦ୍ଵିଜାନେକାଦଶୈଵ ତୁ କ୍ଷତ୍ରାଦିଃ ସୂତକାନ୍ତେ ତୁ ଭୋଜଯେଦଯୁଜୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏପରେ ଏକାଦଶ ଦିନରେ, ଏକାଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୌଚ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଶୌଚ ନଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ପୁନସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍ ଆଵାହନାଗ୍ନୌକରଣଂ ଦୈଵହୀନଂ ଵିଧାନତଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଆଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ।
ଏକଂ ପଵିତ୍ରମେକୋ ଽର୍ଘ ଏକଃ ପିଣ୍ଡୋ ଵିଧୀଯତେ ଉପତିଷ୍ଠତାମିତ୍ଯେତଦ୍ ଦେଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତିଲୋଦକମ୍
ଏକ ପବିତ୍ର, ଏକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ନିୟମ; 'ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ତିଳ ମିଶା ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଦିତଂ ଵିକିରେଦ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ ଵିସର୍ଗେ ଚାଭିରମ୍ଯତାମ୍ ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦତ୍ରାପି କାର୍ଯଂ ଵେଦଵିଦା ପିତୁଃ
ଖାଇଥିବା ଅଂଶ ବିକିରି କରି, 'ବିଦାୟ ସମୟରେ ଆନନ୍ଦ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ପରି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାକି କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵମ୍ ଅନୁମାସଂ ସମାଚରେତ୍ ସୂତକାନ୍ତାଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହ୍ନି ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣାମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ସୂତକ ସମାପ୍ତିର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶଯ୍ୟା ଦେବା ଦରକାର।
କାଞ୍ଚନଂ ପୁରୁଷଂ ତଦ୍ଵତ୍ ଫଲଵସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତାମ୍ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଦାମ୍ପତ୍ଯଂ ନାନାଭରଣଭୂଷଣୈଃ
ସୁନାର ମଣିଷ ମୂର୍ତି, ଫଳ ଓ ପୋଷାକ ସହିତ ସଜାଇ, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଗହଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଦେଯା ଚ କପିଲା ଶୁଭା ଉଦକୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଦାତଵ୍ଯୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ଏକ ଶୁଭ କପିଳା ଗାଈ ଦେବା ଓ ବଳଦକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ସହିତ ଏକ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।
ଯାଵଦବ୍ଦଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତିଲୋଦକପୂର୍ଵକମ୍ ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ ଭଵେତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଳ ଦିଆ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ୍। ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରେତଃ ପାର୍ଵଣଭାଗ୍ଭଵେତ୍ ଵୃଦ୍ଧିପୂର୍ଵେଷୁ ଯୋଗ୍ଯଶ୍ଚ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତତଃ
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ପ୍ରେତ ପକ୍ଷ କ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ପରେ ବୃଦ୍ଧି କ୍ରିୟା ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଥାଏ।
ସପିଣ୍ଡୀକରଣେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦେଵପୂର୍ଵଂ ନିଯୋଜଯେତ୍ ପିତୄନ୍ ନିଵାସଯେତ୍ତତ୍ର ପୃଥକ୍ପ୍ରେତଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍
ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବସାଇ ଏବଂ ପ୍ରେତକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇବା ଦରକାର।
ଗନ୍ଧୋଦକତିଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କୁର୍ଯାତ୍ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ଅର୍ଘାର୍ଥଂ ପିତୃପାତ୍ରେଷୁ ପ୍ରେତପାତ୍ରଂ ପ୍ରସେଚଯେତ୍
ଚାରିଟି ପାତ୍ର ସନ୍ଧୁର, ପାଣି ଓ ତିଳ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେତ ପାତ୍ରର ପାଣି ପିତୃ ପାତ୍ରରେ ଢାଳିବା ଦରକାର।
ତଦ୍ଵତ୍ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଚତୁରଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ପିଣ୍ଡପ୍ରଦସ୍ତଥା ଯେ ସମାନା ଇତି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ଵିଭଜେତ୍ତ୍ରିଧା
ଏହିପରି ସଂକଳ୍ପ କରି, ଦାନକର୍ତ୍ତା ଚାରିଟି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷ ଦୁଇଟିର ଅନ୍ତିମଟିକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର।