ଗ୍ରସ୍ତେ ସହସ୍ରରୂପାଣାଂ ତାରାରୂପେ ପ୍ରଦର୍ଶିତେ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଚାଥ ନିଃଶଙ୍କଃ ଶଂକରୋ ଵାଭଵତ୍ତତଃ
ସେହି ହଜାର ରୂପ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ, ପାର୍ବତୀ ତାରା ପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ; ତାହା ପରେ ଶଂକରଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗନ୍ମଯୀଂ ତାଂ ତୁ ରରାମ ସୁରତପ୍ରିଯଃ ଵିରହୋତ୍କଣ୍ଠିତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୂଯୋ ହିମାତ୍ମଜାମ୍
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ଯିଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ ଶିବ ଖୁସି ହେଲେ; ବିୟୋଗର ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ହିମାଳୟର କନ୍ୟାକୁ ପୁନି ମିଳିଲେ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତମ୍ ଉଭଯୋ ରହସିସ୍ଥଯୋଃ ନାନାକରଣବଦ୍ଧୋତ୍ଥା କ୍ରୀଡାସୀତ୍ ସଂତତା ତଯୋଃ
ଉଭୟେ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ଖେଳ ଅବିରତ ଚାଲିଥିଲା।
ଦ୍ଵାରସ୍ଥୋ ଵୀରକୋ ଦେଵାନ୍ ହରଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ସ୍ଵକାନ୍ଯେଵ ଗୃହାଣ୍ଯାଦରପୂର୍ଵକମ୍
ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ବୀରକ, ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଯିବାକୁ କହିଲେ।
ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ରାଵସରୋ ଦେଵା ଦେଵ୍ଯା ସହ ଵୃଷାକପିଃ ନିଭୃତଃ କ୍ରୀଡତୀତ୍ଯୁକ୍ତା ଯଯୁସ୍ତେ ଚ ଯଥାଗତମ୍
ଏଠାରେ ସମୟ ନାହିଁ, ହେ ଦେବମାନେ; ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବୀ ସହିତ ଗୁପ୍ତ ଖେଳ କରୁଛନ୍ତି, ବୋଲି ସେ କହିଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵରିତମାନସାଃ ଜ୍ଵଲନଂ ଚୋଦଯାମାସୁର୍ ଜ୍ଞାତୁଂ ଶଂକରଚେଷ୍ଟିତମ୍
ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କର କର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଜାଲରନ୍ଧ୍ରେଣ ଶୁକରୂପୀ ହୁତାଶନଃ ଦଦୃଶେ ଶଯନେ ଶର୍ଵଂ ରତଂ ଗିରିଜଯା ସହ
ଝାଲର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗ୍ନି ବନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସେଠାରେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଦଦୃଶେ ତଂ ଚ ଦେଵେଶୋ ହୁତାଶଂ ଶୁକରୂପିଣମ୍ ତମୁଵାଚ ମହାଦେଵଃ କିଂଚିତ୍କୋପସମନ୍ଵିତଃ
ଦେବତାଙ୍କର ମହାପତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବନ୍ଦର ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ମହାଦେବ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧ ସହିତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନିଷିକ୍ତମର୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯାଂ ମେ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଶୁକଵିଗ୍ରହ ଲଜ୍ଜଯା ଵିରତିସ୍ଥାଯାଂ ତ୍ଵମର୍ଧଂ ପିବ ପାଵକ
ମୋର ଶୁକ୍ର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେବୀ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ହେ ଅଗ୍ନି, ଶୁକ୍ର ରୂପରେ; ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ବିରତ ହେଲେ, ଏହିଅର୍ଦ୍ଧ ତୁମେ ପିଉ।
ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ତ୍ଵତ୍କୃତୋ ଵିଘ୍ନସ୍ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵହ୍ନିର୍ ଅପିବଦ୍ଵୀର୍ଯମାହିତମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ବାଧା ଦେଲ, ତେଣୁ ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ହେଲା; ଏଭଳି କହି, ଅଗ୍ନି ହାତ ଜୋଡି ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର୍ୟ ପିଇଲେ।
ତେନାପୂର୍ଯତ ତାନ୍ଦେଵାଂସ୍ ତତ୍ତତ୍କାଯଵିଭେଦତଃ ଵିପାଟ୍ଯ ଜଠରଂ ତେଷାଂ ଵୀର୍ଯଂ ମାହେଶ୍ଵରଂ ତତଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ପେଟ ଫାଟି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ବୀର୍ୟ ବାହାରିଲା।
ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ତପ୍ତହେମାଭଂ ଵିତତଂ ଶଂକରାଶ୍ରମେ ତସ୍ମିନ୍ସରୋ ମହଜ୍ଜାତଂ ଵିମଲଂ ବହୁଯୋଜନମ୍
ସେହି ବୀର୍ୟ ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଅଭାସ ଦେଇ, ଶଂକରଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼, ଶୁଦ୍ଧ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ବହୁ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲହେମକମଲଂ ନାନାଵିହଗନାଦିତମ୍ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତତୋ ଦେଵୀ ହେମଦ୍ରୁମମହାଜଲମ୍
ସେହି ହ୍ରଦରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମ ଫୁଲିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମୁଖରିତ; ଏହା ଶୁଣି, ଦେବୀ ହେମଦ୍ରୁମ ମହାଜଳକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଜଗାମ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟା ତତ୍ସରଃ କନକାମ୍ବୁଜମ୍ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ଜଲକ୍ରୀଡାଂ ତଦବ୍ଜକୃତଶେଖରା
କୁତୁହଳରେ ଭରି, ସେ ସୁନା ପଦ୍ମର ହ୍ରଦକୁ ଯାଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ଜଳ ଖେଳ କରି, ପଦ୍ମ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟା ତତସ୍ତସ୍ଯ ତୀରେ ଦେଵୀ ସଖୀଯୁତା ପାତୁକାମା ଚ ତତ୍ତୋଯଂ ସ୍ଵାଦୁ ନିର୍ମଲପଙ୍କଜମ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତୀରେ ବସିଲେ । ସେ ପାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ, ସେ ଜଳ ମଧୁର ଏବଂ ପବିତ୍ର, ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ।
ଅପଶ୍ଯତ୍କୃତ୍ତିକାଃ ସ୍ନାତାଃ ଷଡର୍କଦ୍ଯୁତିସଂନିଭାଃ ପଦ୍ମପତ୍ରେ ତୁ ତଦ୍ଵାରି ଗୃହୀତ୍ଵୋପସ୍ଥିତା ଗୃହମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, କୃତ୍ତିକାମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଛଅଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ପଦ୍ମପତ୍ରରୁ ଜଳ ନେଇ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି ।
ହର୍ଷାଦୁଵାଚ ପଶ୍ଯାମି ପଦ୍ମପତ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ପଯଃ ତତସ୍ତା ଊଚୁରଖିଲଂ କୃତ୍ତିକା ହିମଶୈଲଜାମ୍
ଆନନ୍ଦରେ ଦେବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଦୁଧ ଦେଖୁଛି' । ତାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ହିମାଚଳ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ ।
ଦାସ୍ଯାମୋ ଯଦି ତେ ଗର୍ଭଃ ସମ୍ଭୂତୋ ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୋ ଽସ୍ମାକମପି ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଅସ୍ମନ୍ନାମ୍ନା ଚ ଵର୍ତତାମ୍ ଭଵେଲ୍ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ଶୁଭାନନେ
ଯଦି ତୁମେ ଜଣେ ପୁଅ ପାଉଛ, ତେବେ ସେ ପୁଅ ଆମେ ତୁମକୁ ଦେବୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆମ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ଆମ ନାମରେ ଚାଲୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ହେଉ, ହେ ଶୁଭାନନେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଵାଚ ଗିରିଜା କଥଂ ମଦ୍ଗାତ୍ରସଂଭଵଃ ସର୍ଵୈରଵଯଵୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଵତୀଭ୍ଯଃ ସୁତୋ ଭଵେତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ଗିରିଜା ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ପୁଅ କିପରି ତୁମମାନଙ୍କର ହେବ?'
ତତସ୍ତାଂ କୃତ୍ତିକା ଊଚୁର୍ ଵିଧାସ୍ଯାମୋ ଽସ୍ଯ ଵୈ ଵଯମ୍ ଉତ୍ତମାନ୍ଯୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ଯଦ୍ଯେଵଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସେ ପୁଅଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ ଦେବୁ; ଯଦି ଏଭଳି ହୁଏ, ତେବେ ଏହିପରି ହେଉ ।'
ଉକ୍ତା ଵୈ ଶୈଲଜା ପ୍ରାହ ଭଵତ୍ଵେଵମନିନ୍ଦିତାଃ ତତସ୍ତା ହର୍ଷସମ୍ପୂର୍ଣାଃ ପଦ୍ମପତ୍ରସ୍ଥିତଂ ପଯଃ
ଶୈଳଜା କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ନିର୍ମଳା' । ତାପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଥିବା ଦୁଧ ଦେଲେ ।
ତସ୍ଯୈ ଦଦୁସ୍ତଯା ଚାପି ତତ୍ପୀତଂ କ୍ରମଶୋ ଜଲମ୍ ପୀତେ ତୁ ସଲିଲେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ସରୋଵରେ
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଦେବୀ ଏହି ଜଳକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପିଇଲେ । ସେ ଜଳ ପିଇବା ପରେ, ସେହି ସରୋବରରେ,
ଵିପାଟ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ କୁକ୍ଷିମୁଦ୍ଗତଃ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମାଦ୍ଭୁତୋ ବାଲଃ ସର୍ଵଲୋକଵିଭାସକଃ
ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କୋଖ କାଟିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ ବାହାରିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ ।
ପ୍ରଭାକରପ୍ରଭାକାରଃ ପ୍ରକାଶକନକପ୍ରଭଃ ଗୃହୀତନିର୍ମଲୋଦଗ୍ରଶକ୍ତିଶୂଲଃ ଷଡାନନଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଛଅଟି ମୁହଁ ଥିଲା ।
ଦୀପ୍ତୋ ମାରଯିତୁଂ ଦୈତ୍ଯାନ୍ କୁତ୍ସିତାନ୍କନକଚ୍ଛଵିଃ ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଦୈଵଃ କୁମାରଶ୍ଚାପି ସୋ ଽଭଵତ୍
ସେ ଦେବତା, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ କୁମାର ହେଲେ ।
ଵାମଂ ଵିଦାର୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ ସୁତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ପୁନଃ ଶିଶୁଃ ସ୍କନ୍ଦାଚ୍ଚ ଵଦନେ ଵହ୍ନେଃ ଶୁକ୍ରାତ୍ସୁଵଦନୋ ଽରିହା
ପୁଣି, ବାମ କୋଖ ଫାଡ଼ି ଦେବୀଙ୍କ ପୁଅ ଶିଶୁ ରୂପେ ବାହାରିଲେ; ସ୍କନ୍ଦର ମୁଖରୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବୀଜରୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
କୃତ୍ତିକାମେଲନାଦେଵ ଶାଖାଭିଃ ସଵିଶେଷତଃ ଶାଖାଭିଧାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ଷଟ୍ସୁ ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ଵିସ୍ତୃତାଃ
କୃତ୍ତିକାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ବିଶେଷ କରି ତାଙ୍କୁ 'ଶାଖା' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା; ଏହି 'ଶାଖା' ନାମ ତାଙ୍କ ଛଅଟି ମୁହଁରେ ବ୍ୟାପିଥିଲା ।
ଯତସ୍ତତୋ ଵିଶାଖୋ ଽସୌ ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେଷୁ ଷଣ୍ମୁଖଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଵିଶାଖଃ ଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରଃ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶାଖ, ଛଅମୁହଁ, ସ୍କନ୍ଦ, ବିଶାଖ, ଛଅମୁଖ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଚୈତ୍ରସ୍ଯ ବହୁଲେ ପକ୍ଷେ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ମହାବଲୌ ସମ୍ଭୂତାଵର୍କସଦୃଶୌ ଵିଶାଲେ ଶରକାନନେ
ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ ତିଥିରେ, ବଡ଼ ଶରକା ଜଙ୍ଗଲରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ଚୈତ୍ରସ୍ଯୈଵ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ପାକଶାସନଃ ବାଲକାଭ୍ଯାଂ ଚକାରୈକଂ ମତ୍ଵା ଚାମରଭୂତଯେ
ଚୈତ୍ର ମାସର ଏହି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ପାକଶାସନ ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ପାଇଁ ଏକ ବିଧି କଲେ ।