ଅପୃଚ୍ଛତ୍ସାଧୁ ତେ ଭାଵୋ ଗିରିପୁତ୍ରି ନ କୃତ୍ରିମଃ ଯା ତ୍ଵଂ ମଦାଶଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତେହ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ତୁମର ଭାବ ନିଷ୍କଳଙ୍କ, କୃତ୍ରିମ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମୋର ମନସ୍କାମନା ଜାଣି, ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ହେ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା।”
ତ୍ଵଯା ଵିରହିତଂ ଶୂନ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନୋ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରସନ୍ନଵଦନା ଯୁକ୍ତମେଵଂଵିଧଂ ତ୍ଵଯି
“ତୁମେ ନଥିବାରେ ମୁଁ ତିନି ଜଗତ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବିଥିଲି, ଏବେ ତୁମେ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଆସିଛ। ଏପରି ଆଚରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥି।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ତଦାଭାଷତ୍ସ୍ମଯଞ୍ଛନୈଃ ନ ଚାବୁଧ୍ଯଦଭିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରାଯସ୍ତ୍ରିପୁରଘାତିନଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ହସିକି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଘାତକଙ୍କର ସତ୍ୟ ପରିଚୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଯାତାସ୍ମ୍ଯହଂ ତପଶ୍ଚର୍ତୁଂ ଵାଲ୍ଲଭ୍ଯାଯ ତଵାତୁଲମ୍ ରତିଶ୍ଚ ତତ୍ର ମେ ନାଭୂତ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଦନ୍ତିକମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୃପା ପାଇବାକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମୋତେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶଂକରଃ ଶଙ୍କାଂ କାଂଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ଯାଵଧାରଯତ୍ ହୃଦଯେନ ସମାଧାଯ ଦେଵଃ ପ୍ରହସିତାନନଃ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଶଂକର ଅଳ୍ପ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ; ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବତା ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କଲେ ।
କୁପିତା ମଯି ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ଦୃଢଵ୍ରତା ଅପ୍ରାପ୍ତକାମା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କିମେତତ୍ସଂଶଯୋ ମମ
ସେ ମୋପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଶରୀରରେ ସୁକୁମାର, ସ୍ୱଭାବରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ନେଇ ଆସିଛି—ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ କଣ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି?
ଇତି ଚିନ୍ତ୍ଯ ହରସ୍ତସ୍ଯା ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ଵିଧାରଯନ୍ ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ତଦଙ୍ଗେ ପଦ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ହରା ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ ।
ଲୋମାଵର୍ତଂ ତୁ ରଚିତଂ ତତୋ ଦେଵଃ ପିନାକଧୃକ୍ ଅବୁଧ୍ଯଦ୍ଦାନଵୀଂ ମାଯାମ୍ ଆକାରଂ ଗୂହଯଂସ୍ତତଃ
ତାପରେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବତା ସେଠାରେ ଲୋମର ଘୁର୍ଣ୍ଣି ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଦାନବୀ ମାୟା ବୁଝିଗଲେ, ନିଜ ଆକୃତି ଲୁଚାଇଲେ ।
ମେଢ୍ରେ ଵଜ୍ରାସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ଦାନଵଂ ତମସୂଦଯତ୍ ଅବୁଧ୍ଯଦ୍ଵୀରକୋ ନୈଵ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଂ ନିଷୂଦିତମ୍
ତାଙ୍କ ମେଢ଼ରେ ବଜ୍ରାସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେ ଦାନବକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବୀରକ ଜଣାପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ ଯେ ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ହରେଣ ସୂଦିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥା ଶୈଲପୁତ୍ର୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହିଳା ଆକୃତିରେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଦେଖି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ବୁଝିନପାରି, ସେ ଏହି ଖବର ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଦୂତେନ ମାରୁତେନାଶୁଗାମିନା ନଗଦେଵତା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁମୁଖାଦ୍ଦେଵୀ କ୍ରୋଧରକ୍ତଵିଲୋଚନା ଅଶପଦ୍ଵୀରକଂ ପୁତ୍ରଂ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ବାୟୁମୁଖ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ପାହାଡ଼ର ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବୀରକଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ ।
ମାତରଂ ମା ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵାମ୍ ଵିହିତାଵସରଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶଂକରସ୍ଯ ରହୋଵିଧୌ
ତୁମେ ତୁମ ମାଆଁଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲୁ, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ନାରୀମାନେ ପାଉଥିବା ଅବସର ଦେଲୁ—
ତସ୍ମାତ୍ତେ ପରୁଷା ରୂକ୍ଷା ଜଡା ହୃଦଯଵର୍ଜିତା ଗଣେଶ କ୍ଷାରସଦୃଶୀ ଶିଲା ମାତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଗଣେଶ, ତୁମ ମାଆଁ ଅତି କଠୋର, ରୁକ୍ଷ, ମୂଢ଼ ଏବଂ ହୃଦୟହୀନ—ଖାର ଓ ପଥର ପରି—ହେବେ ।
ନିମିତ୍ତମେତଦ୍ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵୀରକସ୍ଯ ଶିଲୋଦଯେ ସୋ ଽଭଵତ୍ପ୍ରକ୍ରମେଣୈଵ ଵିଚିତ୍ରାଖ୍ଯାନସଂଶ୍ରଯଃ
ଏହି ଘଟଣା ହେଉଛି ବୀରକଙ୍କ ପଥର ହେବାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାରଣ; ଏପରି ଭାବେ, ସେ ପରେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାର ଅଂଶ ହେଲେ ।
ଏଵମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଶପାଯା ଗିରିପୁତ୍ର୍ଯାସ୍ତ୍ଵନନ୍ତରମ୍ ନିର୍ଜଗାମ ମୁଖାତ୍କ୍ରୋଧଃ ସିଂହରୂପୀ ମହାବଲଃ
ଏଭଳି ଶୈଳପୁତ୍ରୀଙ୍କ ଶାପ ଦେବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହ ଆକାରରେ କ୍ରୋଧ ବାହାରିଲା ।
ସ ତୁ ସିଂହଃ କରାଲାସ୍ଯୋ ଜଟାଜଟିଲକଂଧରଃ ପ୍ରୋଦ୍ଧୂତଲମ୍ବଲାଙ୍ଗୂଲୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟମୁଖାତଟଃ
ସେ ସିଂହଟି ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଗଳାରେ ଜଟା, ଉଠା ଓ ଲଟକୁଥିବା ପୁଛ, ଭୟାନକ ଦାଢ଼ି ଓ ଉଭା ଦାନ୍ତ ସହିତ ଦେଖାଦେଲା—
ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯୋ ଲଲଜ୍ଜିହ୍ଵଃ କ୍ଷାମକୁକ୍ଷିଶ୍ଚିଖାଦିଷୁଃ ତସ୍ଯାଶୁ ଵର୍ତିତୁଂ ଦେଵୀ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ ସତୀ ତଦା
ତାହାର ମୁହଁ ବଡ଼ ଖୋଲା, ଜିହ୍ବା ଲଟକୁଛି, ପେଟ ଚିପିଆ, ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିତ; ସେବେ ସତୀ ଦେବୀ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ବଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମନୋଗତଂ ତସ୍ଯା ଭଗଵାଂଶ୍ଚତୁରାନନଃ ଆଜଗାମାଶ୍ରମପଦଂ ସଂପଦାମାଶ୍ରଯଂ ତଦା ଆଗମ୍ଯୋଵାଚ ଦେଵେଶୋ ଗିରିଜାଂ ସ୍ପଷ୍ଟଯା ଗିରା
ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଜାଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଧନ୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ, ସମୃଦ୍ଧିର ନିବାସକୁ ଆସିଲେ; ଆସି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
କିଂ ପୁତ୍ରି ପ୍ରାପ୍ତୁକାମାସି କିମଲଭ୍ଯଂ ଦଦାମି ତେ ଵିରମ୍ଯତାମ୍ ଅତିକ୍ଲେଶାତ୍ ତପସୋ ଽସ୍ମାନ୍ମଦାଜ୍ଞଯା
ହେ ଝିଅ, କଣ ଚାହୁଁଛ? କଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି? ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କର ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ଗିରିଜା ଗୁରୋର୍ଗୌରତ୍ଵଗର୍ଭିତମ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଵାଚା ଚିରୋଦ୍ଗୀର୍ଣଵର୍ଣନିର୍ଣୀତଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗିରିଜା ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶର ଗଭୀରତାରେ ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦରେ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ମନରେ ରଖିଥିବା ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛାକୁ କହିଲେ ।
ତପସା ଦୁଷ୍କରେଣାପ୍ତଃ ପତିତ୍ଵେ ଶଂକରୋ ମଯା ସ ମାଂ ଶ୍ଯାମଲଵର୍ଣେତି ବହୁଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ଭଵଃ
କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇଲି; ତଥାପି ସେ ବାରମ୍ବାର ମୋତେ 'କଳାବର୍ଣ୍ଣ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ।
ସ୍ଯାମହଂ କାଞ୍ଚନାକାରା ଵାଲ୍ଲଭ୍ଯେନ ଚ ସଂଯୁତା ଭର୍ତୁର୍ଭୂତପତେରଙ୍ଗମ୍ ଏକତୋ ନିର୍ଵିଶେ ଽଙ୍ଗଵତ୍
ମୁଁ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ପ୍ରିୟ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ମୋ ପତି ଭୂତପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସମାନ ହେଉ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ କମଲାସନଃ ଏଵଂ ଭଵ ତ୍ଵଂ ଭୂଯଶ୍ଚ ଭର୍ତୃଦେହାର୍ଧଧାରିଣୀ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମାସନ ବୋଲିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ; ଏବଂ ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଶରୀରର ଅର୍ଧାଂଶ ଧାରଣ କରିବ।'
ତତସ୍ତତ୍ଯାଜ ଭୃଙ୍ଗାଙ୍ଗଂ ଫୁଲ୍ଲନୀଲୋତ୍ପଲତ୍ଵଚମ୍
ତାପରେ ସେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି କଳା ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ନୀଳ କମଳ ରଙ୍ଗର ତା ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ତ୍ଵଚା ସା ଚାଭଵଦ୍ଦୀପ୍ତା ଘଣ୍ଟାହସ୍ତା ତ୍ରିଲୋଚନା ନାନାଭରଣପୂର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପୀତକୌଶେଯଧାରିଣୀ
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଚର୍ମ ଧାରଣ କଲେ, ହାତରେ ଘଣ୍ଟା ଧରିଥିଲେ, ତିନିଟି ଆଖି, ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ପୀତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ତାମବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵୀଂ ନୀଲାମ୍ବୁଜତ୍ଵିଷମ୍ ନିଶେ ଭୂଧରଜାଦେହସମ୍ପର୍କାତ୍ ତ୍ଵଂ ମମାଜ୍ଞଯା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନୀଳ କମଳ ପରି ତେଜ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାତିରେ ପାହାଡ଼ର ଧୂଳି ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି।'
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଏକାନଂଶା ପୁରା ହ୍ଯସି ଯ ଏଷ ସିଂହଃ ପ୍ରୋଦ୍ଭୂତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵରାନନେ
'ତୁମେ ଏବେ ତୁମ କାମ ସାରିଛ; ପୁରୁଣା କାଳରେ ଏହି ସିଂହ ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।'
ସ ତେ ଽସ୍ତୁ ଵାହନଂ ଦେଵି କେତୌ ଚାସ୍ତୁ ମହାବଲଃ ଗଚ୍ଛ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଚଲଂ ତତ୍ର ସୁରକାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯସି
'ଏହି ସିଂହ ତୁମର ବାହନ ହେଉ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ତୁମେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପାହାଡ଼କୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ କରିବ।'
ପଞ୍ଚାଲୋ ନାମ ଯକ୍ଷୋ ଽଯଂ ଯକ୍ଷଲକ୍ଷପଦାନୁଗଃ ଦତ୍ତସ୍ତେ କିଂକରୋ ଦେଵି ମଯା ମାଯାଶତୈର୍ଯୁତଃ
'ଏହି ପଞ୍ଚାଳ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ଯକ୍ଷମହାରାଜଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସହାୟକ ଭାବେ ଦେଉଛି, ଶତଶଃ ମାୟାଶକ୍ତି ଥିବା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା କୌଶିକୀ ଦେଵୀ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶୈଲଂ ଜଗାମ ହ ଉମାପି ପ୍ରାପ୍ତସଂକଲ୍ପା ଜଗାମ ଗିରିଶାନ୍ତିକମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକୀ ଦେବୀ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଉମା, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ର ନାଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।