ଜଲେ ଽପ୍ଯେଷା ଵ୍ଯଵସ୍ଥେତି ସଂଶଯେତାଖିଲଂ ବୁଧଃ ଦିନାନ୍ତାନୁଗତୋ ଭାନୁଃ ସ୍ଵଜନତ୍ଵମପୂରଯତ୍
ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଚାଲିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସନ୍ଦେହ କରିପାରେ। ଦିନ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଆଲୋକରେ ପୂରିଦେଇଥାଏ।
ସଂଧ୍ଯାବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟା ମୁନଯୋ ଽଭିମୁଖା ରଵିମ୍ ଯାଚନ୍ତ୍ଯାଗମନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ନିଵାର୍ଯାତ୍ମନି ଭାଵିତାମ୍
ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ମୁନିମାନେ ମୁହଁ ସୂର୍ଯ୍ୟପାଖକୁ କରି ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଧ୍ୟାନରେ ରହନ୍ତି।
ଵ୍ଯଜୃମ୍ଭତ ତଥା ଲୋକେ କ୍ରମାଦ୍ଵୈଭାଵରଂ ତମଃ କୁଟିଲସ୍ଯେଵ ହୃଦଯେ କାଲୁଷ୍ଯଂ ଦୂଷଯନ୍ମନଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସଂସାରରେ ଅନ୍ଧାର ଦୀରେ-ଦୀରେ ବଢ଼ିଗଲା, ଏହା ଟେଢ଼ା ମନର ଦୁଷ୍ଟତା ପରି ମନକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରିଦେଲା।
ଜ୍ଵଲତ୍ଫଣିଫଣାରତ୍ନଦୀପୋଦ୍ଦ୍ଯୋତିତଭିତ୍ତିକେ ଶଯନଂ ଶଶିସଂଘାତଶୁଭ୍ରଵସ୍ତ୍ରୋତ୍ତରଚ୍ଛଦମ୍
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନାଗର ଫଣା ଉପରେ ରତ୍ନର ଆଲୋକରେ ଦେଓଳର ଦିଵାଳ ଚମକୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ପରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା ଛାଦ ଥିବା ଏକ ଶଯ୍ୟା ରହିଥିଲା।
ନାନାରତ୍ନଦ୍ଯୁତିଲସଚ୍ଛକ୍ରଚାପଵିଡମ୍ବକମ୍ ରତ୍ନକିଙ୍କିଣିକାଜାଲଂ ଲମ୍ବମୁକ୍ତାକଲାପକମ୍
ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ଚମକରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗକୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା ଏକ ମଣିର ଘଣ୍ଟି ଓ ମୁକ୍ତାର ଗୁଛିଆ ଝାଲର ଲଟକୁଥିଲା।
କମନୀଯଚଲଲ୍ଲୋଲଵିତାନାଚ୍ଛାଦିତାମ୍ବରମ୍ ମନ୍ଦିରେ ମନ୍ଦସଂଚାରଃ ଶନୈର୍ଗିରିସୁତାଯୁତଃ
ମନୋହର ଓ ହଳୁହଳୁ ହଲୁଚାଲିଥିବା ଛାଦରେ ଢାକା ଘରଟିକୁ ମନ୍ଦ ଚାଲିରେ ପାହାଡ଼କୁମାରୀ ସହିତ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଥୌ ଗିରିସୁତାବାହୁଲତାମୀଲିତକଂଧରଃ ଶଶିମୌଲିସିତଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଶୁଚିପୂରିତଗୋଚରଃ
ପାହାଡ଼କୁମାରୀଙ୍କ ହାତର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଗଳା ହେଡ଼ାଇ ଥିବା ସେ ଠିଆ ଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଗିରିଜାପ୍ଯସିତାପଙ୍ଗୀ ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଚ୍ଛଵିଃ ଵିଭାଵର୍ଯା ଚ ସଂପୃକ୍ତା ବଭୂଵାତିତମୋମଯୀ ତମୁଵାଚ ତତୋ ଦେଵଃ କ୍ରୀଡାକେଲିକଲାଯୁତମ୍
ପାହାଡ଼କୁମାରୀ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ରଙ୍ଗରେ, ରାତି ସହିତ ମିଶି ଅନ୍ଧାରରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଲୀଳାମୟ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଶରୀରେ ମମ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ସିତେ ଭାସ୍ଯସିତଦ୍ଯୁତିଃ ଭୁଜଂଗୀଵାସିତା ଶୁଦ୍ଧା ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଚନ୍ଦନେ ତରୌ
ମୋ ଦେହରେ, ସୁକୁମାରୀ, ଧଳା ଆଭା କଳା ଚମକ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ; ଶୁଦ୍ଧ ନାଗ ଯେପରି ସନ୍ଦଳ ଗଛରେ ଲଗିଥାଏ, ସେପରି ଏହା ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରାତପେନ ସଂପୃକ୍ତା ରୁଚିରାମ୍ବରଯା ତଥା ରଜନୀଵାସିତେ ପକ୍ଷେ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷଂ ଦଦାସି ମେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକ ଓ ଶୋଭାମୟ ବସ୍ତ୍ରର ସ୍ପର୍ଶରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦୋଷ ଦେଉଛ, ଯେପରି ରାତି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦିଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଗିରିଜା ତେନ ମୁକ୍ତକଣ୍ଠା ପିନାକିନା ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷୀ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାନନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ପାହାଡ଼କୁମାରୀ ଖୋଲା କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଗଲା, ଭୃକୁଟି ଚମକି ମୁହଁ ଟେଢ଼ା ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସ୍ଵକୃତେନ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ଜାଡ୍ଯେନ ପରିଭୂଯତେ ଅଵଶ୍ଯମର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଖଣ୍ଡନାଂ ଜନମଣ୍ଡଲେ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ଅବସ୍ଥା ହୀନ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଲୋକ କିଛି ଆଶା କରେ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉପହାସ ପାଏ।
ତପୋଭିର୍ଦୀର୍ଘଚରିତୈର୍ ଯଚ୍ଚ ପ୍ରାର୍ଥିତଵତ୍ଯହମ୍ ତସ୍ଯା ମେ ନିଯତସ୍ତ୍ଵେଷ ହ୍ଯ୍ ଅଵମାନଃ ପଦେ ପଦେ
ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଚାହିଁଥିଲି, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅପମାନ ମିଳୁଛି।
ନୈଵାସ୍ମି କୁଟିଲା ଶର୍ଵ ଵିଷମା ନୈଵ ଧୂର୍ଜଟେ ସଵିଷଯସ୍ତ୍ଵଂ ଗତଃ ଖ୍ଯାତିଂ ଵ୍ଯକ୍ତଦୋଷାକରାଶ୍ରଯଃ
ମୁଁ କେବେ ଟେଢ଼ା ନୁହେଁ ହେ ଶର୍ବ, ମୁଁ କଠୋର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ହେ ଧୂର୍ଜଟି; ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଖ୍ୟାତି ଲାଗି ଚାଲିଯାଇଛ।
ନାହଂ ପୂଷ୍ଣୋ ଽପି ଦଶନା ନେତ୍ରେ ଚାସ୍ମି ଭଗସ୍ଯ ହି ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଜାନାତି ଭଗଵାନ୍ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଃ
ମୁଁ ପୂଷା ଦାନ୍ତରେ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଭଗର ଚକ୍ଷୁରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୂଲଂ ଜନଯସି ସ୍ଵୈର୍ଦୋଷୈର୍ମାମଧିକ୍ଷିପନ୍ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମାମାହ କୃଷ୍ଣେତି ମହାକାଲେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତୁମେ ନିଜ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ତ୍ରିଶୂଳ ରଖ, ମୋତେ ଅପମାନ କରୁଛ; ତୁମେ ମୋତେ କୃଷ୍ଣା ଓ ମହାକାଳୀ ବୋଲି ଡାକୁଛ, ଯେପରି ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ତପସା ଗିରିମ୍ ଜୀଵନ୍ତ୍ଯା ନାସ୍ତି ମେ କୃତ୍ଯଂ ଧୂର୍ତେନ ପରିଭୂତଯା
ମୁଁ ଏବେ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ି ପାହାଡ଼ରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବି; ଜୀବନ୍ତା ଜନାଣୀ ପାଇଁ ଧୋଖାଦେଇଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ, ଆଉ କିଛି କରିବା ନାହିଁ।
ନିଶମ୍ଯ ତସ୍ଯା ଵଚନଂ କୋପତୀକ୍ଷ୍ଣାକ୍ଷରଂ ଭଵଃ ଉଵାଚାଵିଷ୍ଟସଂଭ୍ରାନ୍ତିପ୍ରଣଯୋନ୍ମିଶ୍ରଯା ଗିରା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭବ ଭୟ ଓ ସ୍ନେହ ମିଶିତ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅନାତ୍ମଜ୍ଞାସି ଗିରିଜେ ନାହଂ ନିନ୍ଦାପରସ୍ତଵ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତିବୁଦ୍ଧ୍ଯା କୃତଵାଂସ୍ ତଵାହଂ ନାମସଂଶ୍ରଯମ୍
ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ମୁଁ ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣିଥିବା କିମ୍ବା ତୁମ ପ୍ରତି ନିନ୍ଦା କରିବା ଲୋକ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଭାବରେ ମନ ରଖି, କେବଳ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି।
ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତେ ଽପି ଗିରିଜେ ନୈଵ କଲ୍ପନା ଯଦ୍ଯେଵଂ କୁପିତା ଭୀରୁ ତ୍ଵଂ ତଵାହଂ ନ ଵୈ ପୁନଃ
ମନ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଥାଏ, ହେ ଭୟଭୀତା, ତେବେ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ପୁଣି କ୍ରୋଧ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।
ନର୍ମଵାଦୀ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଜହି କୋପଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ଶିରସା ପ୍ରଣତଶ୍ଚାହଂ ରଚିତସ୍ତେ ମଯାଞ୍ଜଲିଃ
ମୁଁ ହସିକି ମଜା କଥା କହିବି; ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ୍ମାନ ଦେଉଛି।
ସ୍ନେହେନାପ୍ଯଵମାନେନ ନିନ୍ଦିତେନୈତି ଵିକ୍ରିଯାମ୍ ତସ୍ମାନ୍ନ ଜାତୁ ରୁଷ୍ଟସ୍ଯ ନର୍ମସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଜନଃ କିଲ
ସ୍ନେହ, ଅବମାନ କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଏ। ତେଣୁ, ମଜା କଥାରେ ଯେଉଁଠି କିଏ ଛୁଇଁଯାଏ, ସେଠି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନେକୈଶ୍ଚାଟୁଭିର୍ଦେଵୀ ଦେଵେନ ପ୍ରତିବୋଧିତା କୋପଂ ତୀଵ୍ରଂ ନ ତତ୍ଯାଜ ସତୀ ମର୍ମଣି ଘଟ୍ଟିତା
ଦେବତା ଅନେକ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ ସତୀ ମନର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧମ୍ ଅଥାସ୍ଫାଲ୍ଯ ଵାସଃ ଶଂକରପାଣିନା ଵିପର୍ଯସ୍ତାଲକା ଵେଗାଦ୍ ଯାତୁମୈଚ୍ଛତ ଶୈଲଜା
ତାପରେ, ଶିବଙ୍କର ହାତରେ ଶାଢ଼ୀ ଧରାଯିବା, କେଶ ବିକ୍ରମ୍ଭିତ ହେବା, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତ୍ୱରାରେ ବାହାରିଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତସ୍ଯା ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯାଃ କୋପେନ ପୁନରାହ ପୁରାନ୍ତକଃ ସତ୍ଯଂ ସର୍ଵୈରଵଯଵୈଃ ସୁତାସି ସଦୃଶୀ ପିତୁଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ବାହାରୁଥିବାବେଳେ, ନଗର ନାଶକ ମଧ୍ୟ ପୁଣି କହିଲେ: 'ସତ୍ୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୁମ ବାପାଙ୍କ ପରି ଅଛ।'
ହିମାଚଲସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗୈସ୍ତୈର୍ ମେଘଜାଲାକୁଲୈର୍ନଭଃ ତଥା ଦୁରଵଗାହ୍ଯେଭ୍ଯୋ ହୃଦଯେଭ୍ଯସ୍ତଵାଶଯଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ମେଘର ଝୁଲିରେ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ତୁମ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଅତି ଗଭୀର, ବୁଝିବାକୁ କଠିନ।
କାଠିନ୍ଯାଙ୍କସ୍ତ୍ଵମସ୍ମଭ୍ଯଂ ଵନେଭ୍ଯୋ ବହୁଧା ଗତା କୁଟିଲତ୍ଵଂ ଚ ଵର୍ତ୍ମଭ୍ଯୋ ଦୁଃସେଵ୍ଯତ୍ଵଂ ହିମାଦପି ସଂକ୍ରାନ୍ତିଂ ସର୍ଵଦୈଵେତି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ହିମଶୈଲରାଟ୍
ବନରୁ ତୁମେ କଠୋରତା, ପଥରୁ ବାଙ୍କାପଣ, ହିମରୁ ଅଗ୍ରହଣୀୟତା, ଏବଂ ପାହାଡ଼ରାଜା ହିମାଳୟରୁ ସଦା ଶୀତଳତା ନେଇଛ। ହେ ଶିଥିଳ ଦେହୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଗିରିଶଂ ଶୈଲଜା ତଦା କୋପକମ୍ପିତମୂର୍ଧା ଚ ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଶନଚ୍ଛଦା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; କ୍ରୋଧରେ ମୁଣ୍ଡ କମ୍ପିଥିଲା ଏବଂ ଦାନ୍ତ ଭିତରେ ଚାପି ରହିଥିଲା।
ମା ସର୍ଵାନ୍ଦୋଷଦାନେନ ନିନ୍ଦାନ୍ଯାନ୍ଗୁଣିନୋ ଜନାନ୍ ତଵାପି ଦୁଷ୍ଟସଂପର୍କାତ୍ ସଂକ୍ରାନ୍ତଂ ସର୍ଵମେଵ ହି
ସମସ୍ତ ଗୁଣବାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦେଇ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ତୁମ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଵ୍ଯାଲେଭ୍ଯୋ ଽନେକଜିହ୍ଵତ୍ଵଂ ଭସ୍ମନା ସ୍ନେହବନ୍ଧନମ୍ ହୃତ୍କାଲୁଷ୍ଯଂ ଶଶାଙ୍କାତ୍ତୁ ଦୁର୍ବୋଧିତ୍ଵଂ ଵୃଷାଦପି
ସାପରୁ ତୁମେ ଅନେକ ଜିଭା, ଭସ୍ମରୁ ଆସକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ହୃଦୟର ମଳିନତା, ଏବଂ ବୃଷଭରୁ ଅବୁଝିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ନେଇଛ।