ଏଵଂ ନିରୁଦକେ ଦେଶେ ଯଃ କୂପଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ ବିନ୍ଦୌ ବିନ୍ଦୌ ଚ ତୋଯସ୍ଯ ଵସେତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ଦିଵି
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜଳ ନଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ଏକ ଅଁଜୁଳି ଅଁଜୁଳି ଜଳ ଦେଇ କୁଆଁ ଖୋଦେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଁଜୁଳି ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିବେ।
ଦଶକୂପସମା ଵାପୀ ଦଶଵାପୀସମୋ ହ୍ରଦଃ ଦଶହ୍ରଦସମଃ ପୁତ୍ରୋ ଦଶପୁତ୍ରସମୋ ଦ୍ରୁମଃ ଏଷୈଵ ମମ ମର୍ଯାଦା ନିଯତା ଲୋକଭାଵିନୀ
ଦଶଟି କୁଆଁ ପରି ଏକ ଗଡ଼ି, ଦଶଟି ଗଡ଼ି ପରି ଏକ ହ୍ରଦ, ଦଶଟି ହ୍ରଦ ପରି ଏକ ପୁଅ, ଦଶଟି ପୁଅ ପରି ଏକ ଗଛ। ଏହି ନିୟମ ମୋର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତୋ ଵିପ୍ରା ବୃହସ୍ପତିପୁରୋଗମାଃ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରାଣ୍ଯେଵ ଭଵାନୀଂ ଵନ୍ଦ୍ଯ ସାଦରମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଦେଵୋ ଽପି ଶଂକରଃ ପର୍ଵତାତ୍ମଜାମ୍ ପାଣିନାଲମ୍ବ୍ଯ ଵାମେନ ଶନୈଃ ପ୍ରାଵେଶଯଚ୍ଛୁଭାମ୍
ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦେବ ଶଂକର ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ଧରି ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିରେ ଘରଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦଜନନଂ ପ୍ରାସାଦମନୁଗୋପୁରମ୍ ଲମ୍ବମୌକ୍ତିକଦାମାନଂ ମାଲିକାକୁଲଵେଦିକମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ରାଜମହଳ ଥିଲା, ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର, ଲଟକିଥିବା ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଓ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଭରିଥିବା ବେଦି ଥିଲା।
ନିର୍ଧୌତକଲଧୌତଂ ଚ କ୍ରୀଡାଗୁହମନୋରମମ୍ ପ୍ରକୀର୍ଣକୁସୁମାମୋଦମତ୍ତାଲିକୁଲକୂଜିତମ୍
ସେଠାରେ ଖେଳାଘର ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପରିଷ୍କାର ଓ ଧୋଇଦିଆ, ଅନେକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା, ମଦମସ୍ତ ଚଡ଼ା ପକ୍ଷୀମାନେ ଟିଁ ଟିଁ କରୁଥିଲେ।
କିଂନରୋଦ୍ଗୀତସଂଗୀତଗୃହାନ୍ତରିତଭିତ୍ତିକମ୍ ସୁଗନ୍ଧିଧୂପସଂଘାତମନଃପ୍ରାର୍ଥ୍ଯମଲକ୍ଷିତମ୍
ସେଠାର ଭିତିରେ କିନ୍ନରମାନେ ଗାଉଥିବା ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲେ ମଧୁର ଧୂପର ସୁଗନ୍ଧ ମନକୁ ଆକର୍ଷିଥିଲା।
କ୍ରୀଡନ୍ମଯୂରନାରୀଭିର୍ ଵୃତଂ ଵୈ ତତଵାଦିଭିଃ ହଂସସଂଘାତସଂଘୁଷ୍ଟଂ ସ୍ଫଟିକସ୍ତମ୍ଭଵେଦିକମ୍
ଏହି ମହଳ ଚଉଁଦିକୁ ନାଚୁଥିବା ମୟୂର ଓ ନାରୀମାନେ, ବାଜାୟିଥିବା ବାଦକମାନେ, ହଂସମାନଙ୍କ ଦଳର କୁହୁକି, ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ଥମ୍ଭରେ ଭରିଥିବା ବେଦି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଅନାଵିଲମସଂଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ବହୁଶଃ କିଂନରାକୁଲମ୍ ଶୁକୈର୍ଯତ୍ରାଭିହନ୍ଯନ୍ତେ ପଦ୍ମରାଗଵିନିର୍ମିତାଃ
ଏହି ମହଳ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଅସ୍ତିରତା ନଥିଲା, ବହୁ କିନ୍ନରମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶୁଆମାନେ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିକୁ ଠୁକୁଥିଲେ।
ଭିତ୍ତଯୋ ଦାଡିମଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିବିମ୍ବିତମୌକ୍ତିକାଃ ତତ୍ରାକ୍ଷକ୍ରୀଡଯା ଦେଵୀ ଵିହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଭିତିଗୁଡ଼ିକ ଦାଡିମା ଦାନା ପରି ମୁକ୍ତାର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଶୋଭିଥିଲା; ସେଠାରେ ଦେବୀ ଦାୟସ ଖେଳାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛେନ୍ଦ୍ରନୀଲଭୂଭାଗେ କ୍ରୀଡନେ ଯତ୍ର ଧିଷ୍ଠିତୌ ଵପୁଃସହାଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିନୋଦରସନିର୍ଵୃତୌ
ନୀଳ ମଣି ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭୂମିରେ ସେମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ଦୁଇଁଜଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଜାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ରୀଡତୋସ୍ତତ୍ର ଦେଵୀଶଂକରଯୋସ୍ତଦା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ମହାଶବ୍ଦସ୍ ତଦ୍ଗୃହୋଦରଗୋଚରଃ
ଏଭଳି ଦେବୀ ଓ ଶଂକର ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ସେଠାର ଘରଭିତରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୌତୁକାଦ୍ଦେଵୀ କିମେତଦିତି ଶଂକରମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ଶୁଭତନୁର୍ ହରଂ ଵିସ୍ମଯପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଉତ୍ସୁକତାରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେହ ଥିବା ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ?'
ଉଵାଚ ଦେଵୀଂ ନୈତତ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ସୁଵିସ୍ମିତେ ଏତେ ଗଣେଶାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତେ ଶୈଲେ ଽସ୍ମିନ୍ମତ୍ପ୍ରିଯାଃ ସଦା
ଶଂକର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହାଁତ, ଏହିମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଗଣେଶମାନେ, ସଦା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଖେଳୁଥାନ୍ତି।'
ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ନିଯମୈଃ କ୍ଷେତ୍ରସେଵନୈଃ ଯୈରହଂ ତୋଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତ ଏତେ ମନୁଜୋତ୍ତମାଃ
ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସେବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମାନବମାନେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ମମ ହୃଦ୍ଯାଃ ଶୁଭାନନେ କାମରୂପା ମହୋତ୍ସାହା ମହାରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ଏମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ଶୁଭମୁଖୀ, ଏମାନେ ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଭରିଆ।
କର୍ମଭିର୍ଵିସ୍ମଯଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଯାମି ବଲଶାଲିନାମ୍ ଚରାଚରସ୍ଯ ଜଗତଃ ସୃଷ୍ଟିସଂହରଣକ୍ଷମାଃ
ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ସମସ୍ତେ ଚଳାଚଳ ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରିବା ଓ ନଶ୍ୱ କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସକିଂନରମହୋରଗୈଃ ସମାଵୃତୋ ଽପ୍ଯହଂ ନିତ୍ଯଂ ନୈଭିର୍ଵିରହିତୋ ରମେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ମହାନ ନାଗମାନେ ସଦା ମୋତେ ଘେରି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ଗଣମାନେଠାରୁ ଦୂର ହେଉନି ।
ହୃଦ୍ଯା ମେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗି ତ ଏତେ କ୍ରୀଡିତା ଗିରୌ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତୁ ତତୋ ଦେଵୀ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଦ୍ଵିସ୍ମଯାକୁଲା
ହେ ଚାରୁ ଅଙ୍ଗବତୀ, ଏହିମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ସହଚର, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି—ମୁଁ ଏପରି କହିଲି, ତାପରେ ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଗଵାକ୍ଷାନ୍ତରମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ଵିସ୍ମିତାନନା ଯାଵନ୍ତସ୍ତେ କୃଶା ଦୀର୍ଘା ହ୍ରସ୍ଵାଃ ସ୍ଥୂଲା ମହୋଦରାଃ
ସେ ଜଣେ ଜନାଲା ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଭରା ମୁହଁରେ ଦେଖିଲେ—କିଏ ଦୁର୍ବଳ, କିଏ ଲମ୍ବା, କିଏ ଛୋଟ, କିଏ ମୋଟା, କିଏ ବଡ଼ ପେଟ ଧାରଣ କରିଛି ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରେଭଵଦନାଃ କେଚିତ୍ କେଚିନ୍ମେଷାଜରୂପିଣଃ ଅନେକପ୍ରାଣିରୂପାଶ୍ଚ ଜ୍ଵାଲାସ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଲାଃ
କିଏ ବାଘ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛି, କିଏ ଛାଗ ଓ ମେଷ ରୂପ ନେଇଛି; ଅନେକେ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁ ରୂପରେ, ଜ୍ୱାଳାମୁଖ ଓ କଳା-ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।
ସୌମ୍ଯା ଭୀମାଃ ସ୍ମିତମୁଖାଃ କୃଷ୍ଣପିଙ୍ଗଜଟାସଟାଃ ନାନାଵିହଙ୍ଗଵଦନା ନାନାଵିଧମୃଗାନନାଃ
କିଏ ମୃଦୁ, କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛି, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଝଟା ରଖିଛନ୍ତି; କିଏ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ମୁହଁ, କିଏ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁର ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
କୌଶେଯଚର୍ମଵସନା ନଗ୍ନାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଵିରୂପିଣଃ ଗୋକର୍ଣା ଗଜକର୍ଣାଶ୍ଚ ବହୁଵକ୍ତ୍ରେକ୍ଷଣୋଦରାଃ
କିଏ ରେଶମ ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, କିଏ ନଗ୍ନ ଓ ବିକୃତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; କିଏ ଗାଈର କାନ, କିଏ ହାତୀର କାନ, କିଏ ବହୁ ମୁହଁ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ପେଟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ବହୁପାଦା ବହୁଭୁଜା ଦିଵ୍ଯନାନାସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ଅନେକକୁସୁମାପୀଡା ନାନାଵ୍ଯାଲଵିଭୂଷଣାଃ
କିଏ ବହୁ ପାଦ, ବହୁ ହାତ ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି; କିଏ ଅନେକ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସାପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଵୃକାନନାଯୁଧଧରା ନାନାକଵଚଭୂଷଣାଃ ଵିଚିତ୍ରଵାହନାରୂଢା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଵିଯଚ୍ଚରାଃ
କିଏ ଓଲା ମୁହଁ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ କବଚ ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି; କିଏ ବିଚିତ୍ର ଯାନରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି ।
ଵୀଣାଵାଦ୍ଯମୁଖୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟା ନାନାସ୍ଥାନକନର୍ତକାଃ ଗଣେଶାଂସ୍ତାଂସ୍ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଶଂକରମ୍
କିଏ ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, କିଏ ବିଭିନ୍ନ ଭଙ୍ଗୀରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; ସେଇ ସମସ୍ତ ଗଣମାନେକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଗଣେଶାଃ କତିସଂଖ୍ଯାତାଃ କିଂନାମାନଃ କିମାତ୍ମକାଃ ଏକୈକଶୋ ମମ ବ୍ରୂହି ଧିଷ୍ଠିତା ଯେ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଏହି ଗଣମାନେ କିଏ, କେତେ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ, କେଉଁ ପ୍ରକୃତିର? ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକେକରେ ମୋତେ କୁହ ।
କୋଟିସଂଖ୍ଯା ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାତା ନାନାଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷାଃ ଜଗଦାପୂରିତଂ ସର୍ଵୈର୍ ଏଭିର୍ଭୀମୈର୍ମହାବଲୈଃ
ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ, କୋଟିକୋଟି ଗଣନା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ ଜୀର୍ଣୋଦ୍ଯାନେଷୁ ଵେଶ୍ମସୁ ଦାନଵାନାଂ ଶରୀରେଷୁ ବାଲେଷୂନ୍ମତ୍ତକେଷୁ ଚ ଏତେ ଵିଶନ୍ତି ମୁଦିତା ନାନାହାରଵିହାରିଣଃ
ସିଦ୍ଧ ପୀଠ, ରାସ୍ତା, ଭଙ୍ଗା ଉଦ୍ୟାନ, ଘର, ଦାନବମାନଙ୍କ ଦେହ, ଶିଶୁ ଓ ପାଗଳମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଆନନ୍ଦିତ ଗଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟରେ ରୁଚି ରଖି ଚଳାଯାନ୍ତି ।
ଊଷ୍ମପାଃ ଫେନପାଶ୍ଚୈଵ ଧୂମପା ମଧୁପାଯିନଃ ରକ୍ତପାଃ ସର୍ଵଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଵାଯୁପା ହ୍ଯମ୍ବୁଭୋଜନାଃ
କିଏ ଉଷ୍ମା ପିଉଛନ୍ତି, କିଏ ଫେନ, କିଏ ଧୂଆଁ, କିଏ ମଧୁ; କିଏ ରକ୍ତ ପିଉଛନ୍ତି, କିଏ ସବୁକିଛି ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ବାୟୁ ଉପରେ, କିଏ ଜଳ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ ।