ହର୍ମ୍ଯଗଵାକ୍ଷଗତାମରନାରୀଲୋଚନନୀଲସରୋରୁହମାଲମ୍ ସୁପ୍ରକଟା ସମଦୃଶ୍ଯତ କାଚିତ୍ ସ୍ଵାଭରଣାଂଶୁଵିତାନଵିଗୂଢା
ମହଳର ଜନାଳାରେ ଏକ ଦେବୀ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ନିଜ ଅଳଙ୍କାରର ଆଲୋକରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି।
କାପ୍ଯଖିଲୀକୃତମଣ୍ଡନଭୂଷା ତ୍ଯକ୍ତସଖୀପ୍ରଣଯା ହରମ୍ ଐକ୍ଷତ୍ କାଚିଦୁଵାଚ କଲଂ ଗତମାନା କାତରତାଂ ସଖି ମା କୁରୁ ମୂଢେ
କେହି ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ସଖୀମାନଙ୍କ ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ହରଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ମୃଦୁ କଥା କହି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, 'ସଖୀ, ମୂଢ଼ ହେଉନାହାଁ'।
ଦଗ୍ଧମନୋଭଵ ଏଵ ପିନାକୀ କାମଯତେ ସ୍ଵଯମେଵ ଵିହର୍ତୁମ୍ କାଚିଦପି ସ୍ଵଯମେଵ ପତନ୍ତୀ ପ୍ରାହ ପରାଂ ଵିରହସ୍ଖଲିତାଙ୍ଗୀମ୍
ଇଚ୍ଛାର ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିନାକଧାରୀ ନିଜେ ଏକା ଖୁସିରେ ରହିବାକୁ ଚାହିଲେ; କିଛି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜେ ଅପଣେ ପଡ଼ି, ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ।
ମା ଚପଲେ ମଦନଵ୍ଯତିଷଙ୍ଗଂ ଶଂକରଜଂ ସ୍ଖଲନେନ ଵଦ ତ୍ଵମ୍ କାପି କୃତଵ୍ଯଵଧାନମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁକ୍ତିଵଶାଦ୍ଗିରିଶୋ ହ୍ଯଯମୂଚେ
ହେ ଚଞ୍ଚଳା, ତୁମେ ମଦନ ସହିତ ଯୋଗକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପରେ ଦୋଷ ଦିଅନାହିଁ; ଯଦି କିଛି ତ୍ରୁଟି ହୋଇଥିଲା, ତେବେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖି ନିଜ ମତ ଦିଅ। ଏହିପରି ଯୁକ୍ତିରେ ଗିରିଶ କହିଥିଲେ।
ଏଷ ସ ଯତ୍ର ସହସ୍ରମଖାଦ୍ଯା ନାକସଦାମଧିପାଃ ସ୍ଵଯମୁକ୍ତୈଃ ନାମଭିର୍ ଇନ୍ଦୁଜଟଂ ନିଜସେଵାପ୍ରାପ୍ତଫଲାଯ ନତାସ୍ତୁ ଘଟନ୍ତେ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ, ଯାଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁ ସ୍ୱର୍ଗର ମହାନ୍ତମାନେ ନିଜ ନାମରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ନିଜ ସେବାର ଫଳ ପାଇଁ।
ଏଷ ନ ଚୈଷ ସ ଏଷ ଯଦଗ୍ରେ ଚର୍ମପରୀତତନୁଃ ଶଶିମୌଲୀ ଧାଵତି ଵଜ୍ରଧରୋ ଽମରରାଜୋ ମାର୍ଗମମୁଂ ଵିଵୃତୀକରଣାଯ
ଏହି ଜଣେ ସେ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ, ଯାଙ୍କ ଦେହ ଚର୍ମରେ ଢାକା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରହିଛି, ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ ଅମର ରାଜା ତାଙ୍କର ପଥ ସଫା କରିବାକୁ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ଏଷ ସ ପଦ୍ମଭଵୋ ଽଯମୁପେତ୍ଯ ପ୍ରାଂଶୁଜଟାମୃଗଚର୍ମନିଗୂଢଃ ସପ୍ରଣଯଂ କରଘଟ୍ଟିତଵକ୍ତ୍ରଃ କିଂଚିଦୁଵାଚ ମିତଂ ଶ୍ରୁତିମୂଲେ
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେ ପଦ୍ମଯୋନି, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମରେ ଲୁଚି ଆସି, ସ୍ନେହରେ ହାତରେ ମୁହଁ ଛୁଇଁ, ବେଦର ମୂଳରେ ଅଳ୍ପ କଥା କହିଲେ।
ଏଵମଭୂତ୍ସୁରନାରିକୁଲାନାଂ ଚିତ୍ତଵିସଂଷ୍ଠୁଲତା ଗୁରୁରାଗାତ୍ ଶଂକରସଂଶ୍ରଯଣାଦ୍ ଗିରିଜାଯାଜନ୍ମଫଲଂ ପରମଂ ତ୍ଵିତି ଚୋଚୁଃ
ଏଭଳି ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ହେଲା; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଗିରିଜାଙ୍କ ଜନ୍ମର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଏହି ଅଟେ।'
ତତୋ ହିମଗିରେର୍ଵେଶ୍ମ ଵିଶ୍ଵକର୍ମନିଵେଦିତମ୍ ମହାନୀଲମଯସ୍ତମ୍ଭଂ ଜ୍ଵଲତ୍କାଞ୍ଚନକୁଟ୍ଟିମମ୍
ତାପରେ ହିମପର୍ବତର ଗୃହରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ବଡ଼ ନୀଳ ପାଥରର ଥମ୍ଭ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁନାର ତଳମାଟି ଥିଲା।
ମୁକ୍ତାଜାଲପରିଷ୍କାରଂ ଜ୍ଵଲିତୌଷଧିଦୀପିତମ୍ କ୍ରୀଡୋଦ୍ଯାନସହସ୍ରାଢ୍ଯଂ କାଞ୍ଚନାମ୍ବୁଜଦୀର୍ଘିକମ୍
ମୁକ୍ତା ଜାଲରେ ସୁଶୋଭିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଔଷଧିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ, ହଜାର ଖେଳା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ସୁନାର ପଦ୍ମ ଝିଲିକ ଥିଲା।
ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ସୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ନେତ୍ରାଣି ସଫଲାନ୍ଯଦ୍ଯ ମନୋଭିରିତି ତେ ଦଧୁଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, 'ଆଜି ଆମର ଚକ୍ଷୁ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଲା' ବୋଲି କହିଲେ।
ଵିମର୍ଦକ୍ଷୀଣକେଯୂରା ହରିଣା ଦ୍ଵାରି ରୋଧିତାଃ କଥଂଚିତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତତ୍ର ଵିଵିଶୁର୍ନାକଵାସିନଃ
ଭିଡ଼ରେ ତାଙ୍କର କଙ୍କଣ ଢିଲାହେଲା, ଦ୍ୱାରରେ ହରିଣ ଅଟକାଇଲେ, ତଥାପି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେ କିଛିପରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ।
ପ୍ରଣତେନାଚଲେନ୍ଦ୍ରେଣ ପୂଜିତୋ ଽଥ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଚକାର ଵିଧିନା ସର୍ଵଂ ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରଃସରମ୍
ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣାମ ପାଇ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବିଧିଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ମନ୍ତ୍ର ଆଗରେ ରହି।
ଶର୍ଵସ୍ଯ ପାଣିଗ୍ରହଣମ୍ ଅଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମକ୍ଷତମ୍ ଦାତା ମହୀଭୃତାଂ ନାଥୋ ହୋତା ଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଶର୍ବଙ୍କ ପାଣିଗ୍ରହଣ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ଅଖଣ୍ଡ ହେଲା; ଦାତା ଥିଲେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଓ ହୋତା ଥିଲେ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବ।
ଵରଃ ପଶୁପତିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କନ୍ଯା ଵିଶ୍ଵାରଣିସ୍ତଥା ଚରାଚରାଣି ଭୂତାନି ସୁରାସୁରଵରାଣି ଚ
ବର ଥିଲେ ପଶୁପତି ନିଜେ, ବଧୂ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱାରଣୀ; ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତତ୍ରାପ୍ଯେତେ ନିଯମତୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ଵ୍ଯଗ୍ରମୂର୍ତଯଃ ମୁମୋଚାଭିନଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ସସ୍ଯଶାଲୀନ୍ରସୌଷଧୀଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ନୂତନ ଧାନ, ଚାଉଳ ଓ ଔଷଧି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵ୍ଯଗ୍ରା ତୁ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ସର୍ଵଭାଵମନୋରମା ଗୃହୀତ୍ଵା ଵରୁଣଃ ସର୍ଵରତ୍ନାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମଣି ଓ ଆଭରଣ ନେଇ, ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କଲେ।
ପୁଣ୍ଯାନି ଚ ପଵିତ୍ରାଣି ନାନାରତ୍ନମଯାନି ତୁ ତସ୍ଥୌ ସାଭରଣୋ ଦେଵୋ ହର୍ଷଦଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିରେ ତିଆରି ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଆଭରଣ ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା; ଦେବତା ଆଭରଣ ପିନ୍ଧି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଧନଦଶ୍ଚାପି ଦିଵ୍ଯାନି ହୈମାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ଜାତରୂପଵିଚିତ୍ରାଣି ପ୍ରଯତଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଧନର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଦେବମୟ ସୁନାର ଆଭରଣ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ତିଆରି, ଭକ୍ତିରେ ଆଣି ଦେଲେ।
ଵାଯୁର୍ଵଵୌ ସୁସୁରଭିଃ ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶନୋ ଵିଭୁଃ ଛତ୍ରମିନ୍ଦୁକରୋଦ୍ଭାସି ସୁସିତଂ ଚ ଶତକ୍ରତୁଃ
ବଡ଼ ବାୟୁ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରି, ସୁସ୍ପର୍ଶ ହେଇ ବହୁଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଅଭାସିତ ହୋଇ, ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ମୁଦିତଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ବାହୁଭିର୍ବହୁଭୂଷଣୈଃ ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ସେ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ହାତରେ ଧରିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଵାଦଯନ୍ତୋ ଽତିମଧୁରଂ ଜଗୁର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵକିଂନରାଃ ମୂର୍ତାଶ୍ଚ ଋତଵସ୍ତତ୍ର ଜଗୁଶ୍ଚ ନନୃତୁଶ୍ଚ ଵୈ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ବଜାଇ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଗାଇଲେ; ଋତୁମାନେ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ଗାଇଲେ ଓ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଚପଲାଶ୍ଚ ଗଣାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ ଲୋଲଯନ୍ତୋ ହିମାଚଲମ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍କ୍ରମଶଶ୍ଚାତ୍ର ଵିଶ୍ଵଭୁଗ୍ଭଗନେତ୍ରହା
ଚଞ୍ଚଳ ଦେବତାମାନେ ହିମାଚଳ ପର୍ବତକୁ ହଲାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ଦାଁଡି ରହିଲେ; ସମସ୍ତ କୁଝାଇ ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟନୟନୀ ଏକ ଏକ ପଦକ୍ରମରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଚକାରୌଦ୍ଵାହିକଂ କୃତ୍ଯଂ ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ଯଥୋଚିତମ୍ ଦତ୍ତାର୍ଘୋ ଗିରିରାଜେନ ସୁରଵୃନ୍ଦୈର୍ ଵିନୋଦିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯଥାନିୟମ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ପର୍ବତରାଜ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ଦେବମାନେ ହସିଖୁସି ମନୋରଞ୍ଜନ କଲେ।
ଅଵସତ୍ତାଂ କ୍ଷପାଂ ତତ୍ର ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ପୁରାନ୍ତକଃ ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵଗୀତେନ ନୃତ୍ଯେନାପ୍ସରସାମପି
ପୁର ଧ୍ଵଂସକାରୀ ଭଗବାନ୍ ସେଠି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏକ ରାତି କାଟିଲେ; ପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଗୀତ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ସହିତ,
ସ୍ତୁତିଭିର୍ ଦେଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିବୁଦ୍ଧୋ ଵିବୁଧାଧିପଃ ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ହିମଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରଭାତେ ଚୋମଯା ସହ ଜଗାମ ମନ୍ଦରଗିରିଂ ଵାଯୁଵେଗେନ ଶୃଙ୍ଗିଣା
ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଜାଗିଲେ; ପରେ ସେ ହିମପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଉମା ସହିତ ବାୟୁ ବେଗରେ ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଗତେ ଭଗଵତି ନୀଲଲୋହିତେ ସହୋମଯା ରତିମଲଭନ୍ନ ଭୂଧରଃ ସବାନ୍ଧଵୋ ଭଵତି ଚ କସ୍ଯ ନୋ ମନୋ ଵିହ୍ଵଲଂ ଚ ଜଗତି ହି କନ୍ଯକାପିତୁଃ
ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଭଗବାନ୍ ଉମା ସହିତ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପର୍ବତ ଓ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ବିରହରେ ବିଗ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ସଂସାରରେ କାହାର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନି ଯେତେବେଳେ ଝିଅକୁ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଏ?
ଜ୍ଵଲନ୍ମଣିସ୍ଫଟିକହାଟକୋତ୍କଟଂ ସ୍ଫୁଟଦ୍ଯୁତି ସ୍ଫଟିକଗୋପୁରଂ ପୁରମ୍ ହରୋ ଗିରୌ ଚିରମନୁକଲ୍ପିତଂ ତଦା ଵିସର୍ଜିତାମରନିଵହୋ ଽଵିଶତ୍ସ୍ଵକମ୍
ହରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘଦିନ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପର୍ବତ ଉପରେ ଥିବା ସେହି ସହର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମଣି, ସ୍ଫଟିକ ଓ ସୁନାର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା; ପରେ ଅମରମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦୋମାସହିତୋ ଦେଵୋ ଵିଜହାର ଭଗାକ୍ଷିହା ପୁରୋଦ୍ଯାନେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ
ତାପରେ ଉମା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟନୟନୀ ଭଗବାନ୍ ସେଠିର ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସୁରକ୍ତହୃଦଯୋ ଦେଵ୍ଯା ମକରାଙ୍କପୁରଃସରଃ ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ସୁତକାମା ଗିରେଃ ସୁତା
ଦେବୀପ୍ରତି ଗଭୀର ସ୍ନେହ ରଖି, ମକର ଚିହ୍ନ ଆଗରେ ରଖି, ବହୁ ଦିନ ପରେ ପର୍ବତର ଝିଅ ସନ୍ତାନ ଆଶା କଲେ।