ତତ୍ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରକୁରୁତେ ଜନ୍ମ ନାନାପ୍ରକାରକମ୍ ସାପି କର୍ମଣ ଏଵୋକ୍ତା ପ୍ରେରଣା ଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍
ସେ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରେରଣା କର୍ମର ଦ୍ୱାରା ଅଶକ୍ତ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥୋନ୍ମାଦାଦିଜୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମତିରେଵ ହି ସା ଭଵେତ୍ ଇଷ୍ଟାନ୍ଯେଵ ଯଥାର୍ଥାନି ଵିପରୀତାନି ମନ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉନ୍ମାଦ ଆଦିରେ ଯାହାର ମନ ଯେମିତି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଅନୁଚିତ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ବା ସତ୍ୟ ଭାବି ଧରେ।
ଲୋକସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ସୃଷ୍ଟେଷୁ ସହତେ ସଦା ଧର୍ମାଧର୍ମଫଲାଵାପ୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ନିବୋଧିତଃ
ଲୋକର ବ୍ୟବହାର ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ଜଣାଯାନ୍ତି।
ଅଥାନାଦିତ୍ଵମସ୍ଯାସ୍ତି ସାମାନ୍ଯାତ୍ତୁ ତଦାତ୍ମନା ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଦୀର୍ଘଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦେହେ ତୁ କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏହାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଦେହରେ କେଉଁଠି ଏହାର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯସ୍ଯ ନୋ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅନ୍ତରଗ୍ରମଥାପି ଵା ଦେହିନାଂ ଧର୍ମ ଏଵୈଷ କ୍ଵଚିଜ୍ଜାଯେତ୍କଚିନ୍ମ୍ରିଯେତ୍
ଏହି ହେଉଛି ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିୟମ: କେତେକଙ୍କର ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ, ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କର ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗର୍ଭଗତୋ ନଶ୍ଯେତ୍ କ୍ଵଚିଜ୍ ଜୀଵେଜ୍ଜରାମଯଃ କ୍ଵଚିତ୍ସମାଃ ଶତଂ ଜୀଵେତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଵିପଦ୍ଯତେ
କେବେ କେବେ କେହି ଗର୍ଭରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, କେବେ କେବେ ବୃଦ୍ଧା ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରନ୍ତି, କେବେ କେବେ ଶିଶୁବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଶତାଯୁଃ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ତୁ ସୋ ଽନନ୍ତଃ ସ୍ଵଲ୍ପଜନ୍ମନଃ ଜୀଵିତୋ ନ ମ୍ରିଯତ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ମାତ୍ସୋ ଽମର ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥାଏ, ସେ 'ଅନନ୍ତ' ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଅତି କମ୍ ଜୀବନ ଥିବା ଲୋକ ଆରମ୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥାଏ, ତେଣୁ ସେ 'ଅମର' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।
ଅଦୃଷ୍ଟଜନ୍ମନିଧନା ହ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯୋ ମତାଃ ଏତତ୍ସଂଶୁଦ୍ଧମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସଂସାରେ କୋ ଲଭେଦିହ
ଯେମିତି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ଏପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ପାଇପାରିବ?
ତତ୍ର କ୍ଷଯାଦିଯୋଗାତ୍ତୁ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସ୍ଵରୂପିଣି ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵଶ୍ଚରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ମଲିନାନ୍ସ୍ଵଲ୍ପଭୂତିକାନ୍
ସେଠାରେ ନାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣର ଯୋଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଜୀବ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅଳ୍ପ ମହିମା ଥିବା।
ନାହଂ ଭଦ୍ରାଃ କିଲେଚ୍ଛାମି ଋତେ ଶର୍ଵାତ୍ପିନାକିନଃ ସ୍ଥିତଂ ଚ ତାରତମ୍ଯେନ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରମଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ହେ ଭଦ୍ରମଣି, ମୁଁ କେବଳ ଶର୍ବାତ୍ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ଛଡ଼ା କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାରତମ୍ୟରେ ଏହିଠି ଉତ୍ତମ।
ଧୀବଲୈଶ୍ଵର୍ଯକାର୍ଯାଦିପ୍ରମାଣଂ ମହତାଂ ମହତ୍ ଯସ୍ମାନ୍ନ କିଂଚିଦପରଂ ସର୍ଵଂ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ବଡ଼ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ଶାସନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମାପ ବଡ଼; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଏହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ତମହଂ ଶରଣଂ ଗତା ଏଷ ମେ ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘୋ ଽତିଵିପରୀତକଃ
ଯାହାର ଶକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ଚୟ।
ଯାତ ଵା ତିଷ୍ଠତୈଵାଥ ମୁନଯୋ ମଦ୍ଵିଧାଯକାଃ ଏଵଂ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଦେଵ୍ଯା ମୁନିଵରାସ୍ତଦା
ମୁନିମାନେ, ତମେ ଚାହିଲେ ଯାଉ କିମ୍ବା ରୁହ; ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ—
ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁପରୀତାକ୍ଷାଃ ସସ୍ଵଜୁସ୍ତାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ଊଚୁଶ୍ଚ ପରମପ୍ରୀତାଃ ଶୈଲଜାଂ ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ ଆଖି ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ତପସ୍ୱିନୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଶିଳାଜାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାସ୍ଯହୋ ପୁତ୍ରି ଜ୍ଞାନମୂର୍ତିରିଵାମଲା ପ୍ରସାଦଯତି ନୋ ଭାଵଂ ଭଵଭାଵପ୍ରତିଶ୍ରଯାତ୍
ହେ ଜନନୀ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ! ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଶୁଭ୍ର, ଭବର ମୂଳରେ ବସି ଆମର ହୃଦୟକୁ ଖୁସି କରୁଛ।
ନନୁ ଵିଦ୍ମୋ ଵଯଂ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ ତ୍ଵନ୍ନିଶ୍ଚଯସ୍ଯ ଦୃଢତାଂ ଵେତ୍ତୁଂ ଵଯମିହାଗତାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣୁଛୁ; ତୁମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ।
ଅଚିରାଦେଵ ତନ୍ଵଙ୍ଗି କାମସ୍ତେ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି କ୍ଵାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭା ଯାତି ରତ୍ନେଭ୍ଯଃ କ୍ଵ ଦ୍ଯୁତିଃ ପୃଥକ୍
ଶୀଘ୍ର ହେବ, ହେ ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗବତୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ରତ୍ନରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ କେଉଁଠି ଯାଏ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କେଉଁଠି ଭିନ୍ନ ହୁଏ?
କୋ ଽର୍ଥୋ ଵର୍ଣାଲିକାଵ୍ଯକ୍ତଃ କଥଂ ତ୍ଵଂ ଗିରିଶଂ ଵିନା ଯାମୋ ନୈକାଭ୍ଯୁପାଯନେ ତମଭ୍ଯର୍ଥଯିତୁଂ ଵଯମ୍
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦର କଣ ଉପଯୋଗ? ଗିରିଶ ଛଡ଼ା ଆମେ କିପରି ଯିବା? ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଅସ୍ମାକମପି ଵୈ ସୋ ଽର୍ଥଃ ସୁତରାଂ ହୃଦି ଵର୍ତତେ ଅତସ୍ତ୍ଵମେଵ ସା ବୁଦ୍ଧିର୍ ଯତୋ ନୀତିସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି
ସେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଛି; ତେଣୁ, ତୁମେ ଏକା ଜ୍ଞାନ ଓ ତୁମେ ଏକା ଠିକ୍ ଦିଗ।
ଅତୋ ନିଃସଂଶଯଂ କାଯଂ ଶଂକରୋ ଽପି ଵିଧାସ୍ଯତି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୂଜିତା ଯାତା ମୁନଯୋ ଗିରିକନ୍ଯଯା
ଏହିପରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶଂକର ନିଜେ ଏହା କରିବେ; ଏପରି କହି, ପାହାଡ଼ର ଝିଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ମୁନିମାନେ ଯାଇଗଲେ।
ପ୍ରଯଯୁର୍ଗିରିଶଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସ୍ଥଂ ହିମଵତୋ ମହତ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ବୁପ୍ଲାଵିତାତ୍ମାନଂ ପିଙ୍ଗବଦ୍ଧଜଟାସଟମ୍
ସେମାନେ ହିମବତର ବଡ଼ ପ୍ରସ୍ଥରେ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ପିଙ୍ଗଳ ଜଟା ଗୁଛି ରଖିଥିଲେ।
ଭୃଙ୍ଗାନୁଯାତପାଣିସ୍ଥମନ୍ଦାରକୁସୁମସ୍ରଜମ୍ ଗିରେଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତେ ପ୍ରସ୍ଥଂ ଦଦୃଶୁଃ ଶଂକରାଶ୍ରମମ୍
ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଓ ମାଳା ହାତରେ ଥିଲା, ମଧୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସ୍ଥରେ ପହଞ୍ଚି ଶଂକରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଶାନ୍ତାଶେଷସତ୍ତ୍ଵୌଘଂ ନଵସ୍ତିମିତକାନନମ୍ ନିଃଶବ୍ଦାକ୍ଷୋଭସଲିଲପ୍ରପାତଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ନୂତନ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଚାରିପଟେ ଝରଣା ଓ ଜଳ ନିରବ ଓ ଅଚଳ ରହିଥିଲା।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯଂସ୍ତତୋ ଦ୍ଵାରି ଵୀରକଂ ଵେତ୍ରପାଣିନମ୍ ସପ୍ତ ତେ ମୁନଯଃ ପୂଜ୍ଯା ଵିନୀତାଃ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍
ସେଠାରେ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ବୀର ସେବକ ହାତରେ ଛଡ଼ ଧରିଛି, ଏବଂ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନମ୍ର ଓ ଗମ୍ଭୀର ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି ଉପସ୍ଥିତ।
ଊଚୁର୍ମଧୁରଭାଷିଣ୍ଯା ଵାଚା ତେ ଵାଗ୍ମିନାଂ ଵରାଃ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵଯମିହାଯାତାଃ ଶରଣ୍ଯଂ ଗଣନାଯକମ୍
ସେମାନେ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ: 'ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ ଶରଣଦାତା ଏବଂ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ।'
ତ୍ରିଲୋଚନଂ ଵିଜାନୀହି ସୁରକାର୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ ତ୍ଵମେଵ ନୋ ଗତିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା କାଲାନତିକ୍ରମଃ
'ତିନି ଆଖିଅଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଜାଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମନାରେ ଆମେ ଆସିଛୁ, ତୁମେ ହିଁ ଆମର ସତ୍ୟ ଓ ଶରଣ, କାଳ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନାହିଁ।'
ସା ପ୍ରାର୍ଥନୈଷା ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରତୀହାରମଯଃ ପ୍ରଭୁଃ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିଭିଃ ସୋ ଽଥ ଗୌରଵାତ୍ତାନୁଵାଚ ସଃ
'ଏହି ଆମର ଅନୁରୋଧ, ପ୍ରାୟଃ ସର୍ବଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ କହାଯାଏ।' ଏପରି ମୁନିମାନେ କହିବା ପରେ, ସେ ବୀର ସେବକ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସଵନସ୍ଯାପରାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ସ୍ନାତୁଂ ମନ୍ଦାକିନୀଜଲେ କ୍ଷଣେନ ଭଵିତା ଵିପ୍ରାସ୍ ତତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଶୂଲିନମ୍
'କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ପ୍ରଭୁ ମଣ୍ଡାକିନୀ ନଦୀରେ ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବେ; ଓ ବିପ୍ରମାନେ, ସେଠି ତୁମେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନଯସ୍ତସ୍ଥୁସ୍ ତେ ତତ୍କାଲପ୍ରତୀକ୍ଷିଣଃ ଗମ୍ଭୀରାମ୍ବୁଧରଂ ପ୍ରାଵୃଟ୍ତୃଷିତାଶ୍ଚାତକା ଯଥା
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ସେଇ ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ, ଯେପରି ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ବର୍ଷା ମେଘ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ।
ତତଃ କ୍ଷଣେନ ନିଷ୍ପନ୍ନସମାଧାନକ୍ରିଯାଵିଧିଃ ଵୀରାସନଂ ବିଭେଦେଶୋ ମୃଗଚର୍ମନିଵାସିତମ୍
ତାପରେ, କିଛି ଖ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଓ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପ୍ରଭୁ ମୃଗଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ ବୀରାସନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।