କସ୍ଯାର୍ଚଯନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଲିଙ୍ଗଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁରାସୁରାଃ ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୀଶ୍ଵରଂ ଦେଵା ଵିଧୀନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ
ଲୋକମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହାକୁ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କହନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ମାନନ୍ତି, ସେ କିଏ?
ପ୍ରଭାଵଂ ପ୍ରଭଵଂ ଚୈଷ ତେଷାମପି ନ ଵେତ୍ଥ କିମ୍ ଅଦିତିଃ କସ୍ଯ ମାତେଯଂ କସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହଁ କି? ଏହି ଅଦିତି କାହାର ମାଆ? ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କାହାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଅଦିତେଃ କଶ୍ଯପାଜ୍ଜାତା ଦେଵା ନାରାଯଣାଦଯଃ ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଦିତିର୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରିକା
ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କଠାରୁ ନାରାୟଣ ଆଦି ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅଦିତି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ।
ମରୀଚିଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କିଲ ବ୍ରହ୍ମା ହିରଣ୍ମଯାତ୍ତ୍ଵଣ୍ଡାଦ୍ ଦିଵ୍ଯସିଦ୍ଧିଵିଭୂତିକମ୍
ମରୀଚି ଓ ଡକ୍ଷ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ସୁନା ଡାଣ୍ଡାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।
କସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ ପ୍ରକ୍ଷୁବ୍ଧାଃ ପ୍ରାକୃତାଂଶକାଃ ପ୍ରକୃତୌ ତୁ ତୃତୀଯାଯାଂ ମଧୁଦ୍ଵିଡ୍ଜନନକ୍ରିଯା
କାହାର ଧ୍ୟାନରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କ୍ଷୁଭିତ ହେଲେ? ପ୍ରକୃତିର ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧୁ ନାଶକଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ଜାତା ସସର୍ଜ ଷଡ୍ଵର୍ଗାନ୍ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵାନ୍ ସ୍ଵକର୍ମଜାନ୍ ଅଜାତକୋ ଽଭଵଦ୍ଵେଧା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅଜନ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ।
ଯଃ ସ୍ଵଯୋଗେନ ସଂକ୍ଷୋଭ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ କୃତଵାନିଦମ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସିଦ୍ଧସର୍ଵାର୍ଥମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଲୋକକର୍ତୃତାମ୍
ଯିଏ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକୃତିକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରି, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତିଆରି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି, ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋକସୃଷ୍ଟିର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।
ଵିଦୁର୍ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯୋ ଯଚ୍ଚ ସ୍ଵମହିମ୍ନା ସଦୈଵ ହି କୃତ୍ଵାନ୍ଯଂ ଦେହମ୍ ଅନ୍ଯା ଦୃକ୍ ତାଦୃକ୍ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ହରିଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ମହିମାରେ ଯାହାକୁ ସଦା ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ହେଉଛି—ହରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ପୁଣି ପୁଣି ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।
କୁରୁତେ ଜଗତଃ କୃତ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମମ୍ ଏଵମେଵ ହି ସଂସାରୋ ଯୋ ଜନ୍ମମରଣାତ୍ମକଃ
ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ନିଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଗତି ହେଉଛି ସଂସାର।
କର୍ମଣଶ୍ଚ ଫଲଂ ହ୍ଯେତନ୍ ନାନାରୂପସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ଅଥ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵକାଂ ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍
କର୍ମର ଫଳ ଏଭଳି, ନାନା ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପରେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ନିଜ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ତତ୍ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରକୁରୁତେ ଜନ୍ମ ନାନାପ୍ରକାରକମ୍ ସାପି କର୍ମଣ ଏଵୋକ୍ତା ପ୍ରେରଣା ଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍
ସେ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରେରଣା କର୍ମର ଦ୍ୱାରା ଅଶକ୍ତ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥୋନ୍ମାଦାଦିଜୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମତିରେଵ ହି ସା ଭଵେତ୍ ଇଷ୍ଟାନ୍ଯେଵ ଯଥାର୍ଥାନି ଵିପରୀତାନି ମନ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉନ୍ମାଦ ଆଦିରେ ଯାହାର ମନ ଯେମିତି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଅନୁଚିତ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ବା ସତ୍ୟ ଭାବି ଧରେ।
ଲୋକସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ସୃଷ୍ଟେଷୁ ସହତେ ସଦା ଧର୍ମାଧର୍ମଫଲାଵାପ୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ନିବୋଧିତଃ
ଲୋକର ବ୍ୟବହାର ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ଜଣାଯାନ୍ତି।
ଅଥାନାଦିତ୍ଵମସ୍ଯାସ୍ତି ସାମାନ୍ଯାତ୍ତୁ ତଦାତ୍ମନା ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଦୀର୍ଘଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦେହେ ତୁ କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏହାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଦେହରେ କେଉଁଠି ଏହାର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯସ୍ଯ ନୋ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅନ୍ତରଗ୍ରମଥାପି ଵା ଦେହିନାଂ ଧର୍ମ ଏଵୈଷ କ୍ଵଚିଜ୍ଜାଯେତ୍କଚିନ୍ମ୍ରିଯେତ୍
ଏହି ହେଉଛି ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିୟମ: କେତେକଙ୍କର ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ, ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କର ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗର୍ଭଗତୋ ନଶ୍ଯେତ୍ କ୍ଵଚିଜ୍ ଜୀଵେଜ୍ଜରାମଯଃ କ୍ଵଚିତ୍ସମାଃ ଶତଂ ଜୀଵେତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଵିପଦ୍ଯତେ
କେବେ କେବେ କେହି ଗର୍ଭରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, କେବେ କେବେ ବୃଦ୍ଧା ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରନ୍ତି, କେବେ କେବେ ଶିଶୁବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଶତାଯୁଃ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ତୁ ସୋ ଽନନ୍ତଃ ସ୍ଵଲ୍ପଜନ୍ମନଃ ଜୀଵିତୋ ନ ମ୍ରିଯତ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ମାତ୍ସୋ ଽମର ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥାଏ, ସେ 'ଅନନ୍ତ' ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଅତି କମ୍ ଜୀବନ ଥିବା ଲୋକ ଆରମ୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥାଏ, ତେଣୁ ସେ 'ଅମର' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।
ଅଦୃଷ୍ଟଜନ୍ମନିଧନା ହ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯୋ ମତାଃ ଏତତ୍ସଂଶୁଦ୍ଧମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସଂସାରେ କୋ ଲଭେଦିହ
ଯେମିତି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ଏପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ପାଇପାରିବ?
ତତ୍ର କ୍ଷଯାଦିଯୋଗାତ୍ତୁ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସ୍ଵରୂପିଣି ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵଶ୍ଚରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ମଲିନାନ୍ସ୍ଵଲ୍ପଭୂତିକାନ୍
ସେଠାରେ ନାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣର ଯୋଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଜୀବ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅଳ୍ପ ମହିମା ଥିବା।
ନାହଂ ଭଦ୍ରାଃ କିଲେଚ୍ଛାମି ଋତେ ଶର୍ଵାତ୍ପିନାକିନଃ ସ୍ଥିତଂ ଚ ତାରତମ୍ଯେନ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରମଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ହେ ଭଦ୍ରମଣି, ମୁଁ କେବଳ ଶର୍ବାତ୍ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ଛଡ଼ା କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାରତମ୍ୟରେ ଏହିଠି ଉତ୍ତମ।
ଧୀବଲୈଶ୍ଵର୍ଯକାର୍ଯାଦିପ୍ରମାଣଂ ମହତାଂ ମହତ୍ ଯସ୍ମାନ୍ନ କିଂଚିଦପରଂ ସର୍ଵଂ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ବଡ଼ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, ଶାସନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମାପ ବଡ଼; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଏହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ତମହଂ ଶରଣଂ ଗତା ଏଷ ମେ ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘୋ ଽତିଵିପରୀତକଃ
ଯାହାର ଶକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ଚୟ।
ଯାତ ଵା ତିଷ୍ଠତୈଵାଥ ମୁନଯୋ ମଦ୍ଵିଧାଯକାଃ ଏଵଂ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଦେଵ୍ଯା ମୁନିଵରାସ୍ତଦା
ମୁନିମାନେ, ତମେ ଚାହିଲେ ଯାଉ କିମ୍ବା ରୁହ; ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ—
ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁପରୀତାକ୍ଷାଃ ସସ୍ଵଜୁସ୍ତାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ଊଚୁଶ୍ଚ ପରମପ୍ରୀତାଃ ଶୈଲଜାଂ ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁରେ ଆଖି ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ତପସ୍ୱିନୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଶିଳାଜାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାସ୍ଯହୋ ପୁତ୍ରି ଜ୍ଞାନମୂର୍ତିରିଵାମଲା ପ୍ରସାଦଯତି ନୋ ଭାଵଂ ଭଵଭାଵପ୍ରତିଶ୍ରଯାତ୍
ହେ ଜନନୀ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ! ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଶୁଭ୍ର, ଭବର ମୂଳରେ ବସି ଆମର ହୃଦୟକୁ ଖୁସି କରୁଛ।
ନନୁ ଵିଦ୍ମୋ ଵଯଂ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ ତ୍ଵନ୍ନିଶ୍ଚଯସ୍ଯ ଦୃଢତାଂ ଵେତ୍ତୁଂ ଵଯମିହାଗତାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣୁଛୁ; ତୁମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ।
ଅଚିରାଦେଵ ତନ୍ଵଙ୍ଗି କାମସ୍ତେ ଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି କ୍ଵାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭା ଯାତି ରତ୍ନେଭ୍ଯଃ କ୍ଵ ଦ୍ଯୁତିଃ ପୃଥକ୍
ଶୀଘ୍ର ହେବ, ହେ ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗବତୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ରତ୍ନରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ କେଉଁଠି ଯାଏ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କେଉଁଠି ଭିନ୍ନ ହୁଏ?
କୋ ଽର୍ଥୋ ଵର୍ଣାଲିକାଵ୍ଯକ୍ତଃ କଥଂ ତ୍ଵଂ ଗିରିଶଂ ଵିନା ଯାମୋ ନୈକାଭ୍ଯୁପାଯନେ ତମଭ୍ଯର୍ଥଯିତୁଂ ଵଯମ୍
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦର କଣ ଉପଯୋଗ? ଗିରିଶ ଛଡ଼ା ଆମେ କିପରି ଯିବା? ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଅସ୍ମାକମପି ଵୈ ସୋ ଽର୍ଥଃ ସୁତରାଂ ହୃଦି ଵର୍ତତେ ଅତସ୍ତ୍ଵମେଵ ସା ବୁଦ୍ଧିର୍ ଯତୋ ନୀତିସ୍ତ୍ଵମେଵ ହି
ସେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଛି; ତେଣୁ, ତୁମେ ଏକା ଜ୍ଞାନ ଓ ତୁମେ ଏକା ଠିକ୍ ଦିଗ।
ଅତୋ ନିଃସଂଶଯଂ କାଯଂ ଶଂକରୋ ଽପି ଵିଧାସ୍ଯତି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୂଜିତା ଯାତା ମୁନଯୋ ଗିରିକନ୍ଯଯା
ଏହିପରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶଂକର ନିଜେ ଏହା କରିବେ; ଏପରି କହି, ପାହାଡ଼ର ଝିଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ମୁନିମାନେ ଯାଇଗଲେ।