ପିତୁରେଵାସ୍ତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁରେଭ୍ଯୋ ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଅତସ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଯେ କ୍ଲେଶଃ ସ ଵାପ୍ଯତ୍ରାଫଲସ୍ତଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଯାହା ନାହିଁ, ସେ ସବୁ କେବଳ ତୁମର ବାପାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି; ଏହିପରି ଜିନିଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦୁଃଖଦାୟକ, ଏବଂ ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଫଳହୀନ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଭଦ୍ରେ ସୁସ୍ଵଲ୍ପୋ ହ୍ଯତିଦୁର୍ଲଭଃ ଅସ୍ଯ ତେ ଵିଧିଯୋଗସ୍ଯ ଧାତା କର୍ତାତ୍ର ଚୈଵ ହି
ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ବିବାହ ଯୋଗ ଏତେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେ, ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳେନାହିଁ; ଏହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଓ ସଫଳ କରିବା କେବଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ହାତରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତୁ କୁପିତା ମୁନିଵର୍ଯେଷୁ ଶୈଲଜା ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷୀ ସ୍ଫୁରଦ୍ଭିର୍ଦଶନଚ୍ଛଦୈଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୈଳଜା ମହାମୁନିମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହେଲା, ଦାନ୍ତ ଭିତରେ ଚାପି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସଦ୍ଗ୍ରହସ୍ଯ କା ପ୍ରୀତିର୍ ଵ୍ଯସନସ୍ଯ କ୍ଵ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଵିପରୀତାର୍ଥବୋଦ୍ଧାରଃ ସତ୍ପଥେ କେନ ଯୋଜିତାଃ
ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି? ଦୁଃଖରେ କେଉଁ ନିୟମ ଅଛି? ଯେମାନେ ଭୁଲ୍ ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ ସତ୍ପଥରେ ଲାଗିଛନ୍ତି?
ଏଵଂ ମାଂ ଵେତ୍ଥ ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଥାନାସଦ୍ଗ୍ରହପ୍ରିଯାମ୍ ନ ମାଂ ପ୍ରତିଵିଚାରୋ ଽସ୍ତି ଯତ୍ରେହାସଦ୍ଗ୍ରହାଵିତୌ
ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବିବେକୀ, ଅନୁଚିତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖୁଛ; ମୁଁ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିବାରୁ, ମୋ ପାଇଁ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କିଛି ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାପତିସମାଃ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ ନୂନଂ ନ ଵେତ୍ଥ ତଂ ଦେଵଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍
ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ତଥାପି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ, ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତି ନାହଁ।
ଅଜମୀଶାନମଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅମେଯମହିମୋଦଯମ୍
ଯିଏ ଜନ୍ମହୀନ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ମହିମା ଓ ଉଦୟ ଯାହାର କେହି ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଆସ୍ତାଂ ତଦ୍ଧର୍ମସଦ୍ଭାଵସଂବୋଧସ୍ତାଵଦଦ୍ଭୁତଃ ଵିଦୁର୍ଯଂ ନ ହରିବ୍ରହ୍ମପ୍ରମୁଖା ହି ସୁରେଶ୍ଵରାଃ
ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନ ଯେପରି ଅଛି, ତାହା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହୁ; କାରଣ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିନଥିବେ।
ଯତ୍ତସ୍ଯ ଵିଭଵାତ୍ସ୍ଵୋତ୍ଥଂ ଭୁଵନେଷୁ ଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍ ପ୍ରକଟଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତଦପ୍ଯତ୍ର ନ ଵେତ୍ଥ କିମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏଠାରେ ଜାଣୁନାହଁ କି?
କସ୍ଯୈତଦ୍ଗଗନଂ ଭୂରିତଃ କସ୍ଯାଗ୍ନିଃ କସ୍ଯ ମାରୁତଃ କସ୍ଯ ଭୂଃ କସ୍ଯ ଵରୁଣଃ କଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵିଲୋଚନଃ
ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ କାହାର? ଅଗ୍ନି କାହାର? ବାୟୁ କାହାର? ପୃଥିବୀ କାହାର? ବରୁଣ କାହାର? ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ, ସେ କିଏ?
କସ୍ଯାର୍ଚଯନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ଲିଙ୍ଗଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁରାସୁରାଃ ଯଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୀଶ୍ଵରଂ ଦେଵା ଵିଧୀନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ
ଲୋକମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହାକୁ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କହନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ମାନନ୍ତି, ସେ କିଏ?
ପ୍ରଭାଵଂ ପ୍ରଭଵଂ ଚୈଷ ତେଷାମପି ନ ଵେତ୍ଥ କିମ୍ ଅଦିତିଃ କସ୍ଯ ମାତେଯଂ କସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହଁ କି? ଏହି ଅଦିତି କାହାର ମାଆ? ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କାହାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଅଦିତେଃ କଶ୍ଯପାଜ୍ଜାତା ଦେଵା ନାରାଯଣାଦଯଃ ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଦିତିର୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରିକା
ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କଠାରୁ ନାରାୟଣ ଆଦି ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅଦିତି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ।
ମରୀଚିଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କିଲ ବ୍ରହ୍ମା ହିରଣ୍ମଯାତ୍ତ୍ଵଣ୍ଡାଦ୍ ଦିଵ୍ଯସିଦ୍ଧିଵିଭୂତିକମ୍
ମରୀଚି ଓ ଡକ୍ଷ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ସୁନା ଡାଣ୍ଡାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।
କସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ ପ୍ରକ୍ଷୁବ୍ଧାଃ ପ୍ରାକୃତାଂଶକାଃ ପ୍ରକୃତୌ ତୁ ତୃତୀଯାଯାଂ ମଧୁଦ୍ଵିଡ୍ଜନନକ୍ରିଯା
କାହାର ଧ୍ୟାନରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କ୍ଷୁଭିତ ହେଲେ? ପ୍ରକୃତିର ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧୁ ନାଶକଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ଜାତା ସସର୍ଜ ଷଡ୍ଵର୍ଗାନ୍ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵାନ୍ ସ୍ଵକର୍ମଜାନ୍ ଅଜାତକୋ ଽଭଵଦ୍ଵେଧା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅଜନ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ।
ଯଃ ସ୍ଵଯୋଗେନ ସଂକ୍ଷୋଭ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ କୃତଵାନିଦମ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସିଦ୍ଧସର୍ଵାର୍ଥମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଲୋକକର୍ତୃତାମ୍
ଯିଏ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକୃତିକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରି, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତିଆରି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି, ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋକସୃଷ୍ଟିର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।
ଵିଦୁର୍ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯୋ ଯଚ୍ଚ ସ୍ଵମହିମ୍ନା ସଦୈଵ ହି କୃତ୍ଵାନ୍ଯଂ ଦେହମ୍ ଅନ୍ଯା ଦୃକ୍ ତାଦୃକ୍ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ହରିଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ମହିମାରେ ଯାହାକୁ ସଦା ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ହେଉଛି—ହରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ପୁଣି ପୁଣି ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।
କୁରୁତେ ଜଗତଃ କୃତ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମମ୍ ଏଵମେଵ ହି ସଂସାରୋ ଯୋ ଜନ୍ମମରଣାତ୍ମକଃ
ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ନିଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଗତି ହେଉଛି ସଂସାର।
କର୍ମଣଶ୍ଚ ଫଲଂ ହ୍ଯେତନ୍ ନାନାରୂପସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ଅଥ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଃ ସ୍ଵକାଂ ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରଯତ୍
କର୍ମର ଫଳ ଏଭଳି, ନାନା ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପରେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ନିଜ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ତତ୍ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରକୁରୁତେ ଜନ୍ମ ନାନାପ୍ରକାରକମ୍ ସାପି କର୍ମଣ ଏଵୋକ୍ତା ପ୍ରେରଣା ଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍
ସେ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରେରଣା କର୍ମର ଦ୍ୱାରା ଅଶକ୍ତ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥୋନ୍ମାଦାଦିଜୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମତିରେଵ ହି ସା ଭଵେତ୍ ଇଷ୍ଟାନ୍ଯେଵ ଯଥାର୍ଥାନି ଵିପରୀତାନି ମନ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉନ୍ମାଦ ଆଦିରେ ଯାହାର ମନ ଯେମିତି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଅନୁଚିତ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ବା ସତ୍ୟ ଭାବି ଧରେ।
ଲୋକସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ସୃଷ୍ଟେଷୁ ସହତେ ସଦା ଧର୍ମାଧର୍ମଫଲାଵାପ୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ନିବୋଧିତଃ
ଲୋକର ବ୍ୟବହାର ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ଜଣାଯାନ୍ତି।
ଅଥାନାଦିତ୍ଵମସ୍ଯାସ୍ତି ସାମାନ୍ଯାତ୍ତୁ ତଦାତ୍ମନା ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଦୀର୍ଘଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦେହେ ତୁ କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏହାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଦେହରେ କେଉଁଠି ଏହାର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯସ୍ଯ ନୋ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅନ୍ତରଗ୍ରମଥାପି ଵା ଦେହିନାଂ ଧର୍ମ ଏଵୈଷ କ୍ଵଚିଜ୍ଜାଯେତ୍କଚିନ୍ମ୍ରିଯେତ୍
ଏହି ହେଉଛି ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିୟମ: କେତେକଙ୍କର ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ, ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କର ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗର୍ଭଗତୋ ନଶ୍ଯେତ୍ କ୍ଵଚିଜ୍ ଜୀଵେଜ୍ଜରାମଯଃ କ୍ଵଚିତ୍ସମାଃ ଶତଂ ଜୀଵେତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ବାଲ୍ଯେ ଵିପଦ୍ଯତେ
କେବେ କେବେ କେହି ଗର୍ଭରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, କେବେ କେବେ ବୃଦ୍ଧା ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରନ୍ତି, କେବେ କେବେ ଶିଶୁବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଶତାଯୁଃ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ତୁ ସୋ ଽନନ୍ତଃ ସ୍ଵଲ୍ପଜନ୍ମନଃ ଜୀଵିତୋ ନ ମ୍ରିଯତ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ମାତ୍ସୋ ଽମର ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥାଏ, ସେ 'ଅନନ୍ତ' ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଅତି କମ୍ ଜୀବନ ଥିବା ଲୋକ ଆରମ୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥାଏ, ତେଣୁ ସେ 'ଅମର' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।
ଅଦୃଷ୍ଟଜନ୍ମନିଧନା ହ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯୋ ମତାଃ ଏତତ୍ସଂଶୁଦ୍ଧମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସଂସାରେ କୋ ଲଭେଦିହ
ଯେମିତି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ଏପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ପାଇପାରିବ?
ତତ୍ର କ୍ଷଯାଦିଯୋଗାତ୍ତୁ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସ୍ଵରୂପିଣି ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵଶ୍ଚରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ମଲିନାନ୍ସ୍ଵଲ୍ପଭୂତିକାନ୍
ସେଠାରେ ନାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣର ଯୋଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଜୀବ ଅପବିତ୍ର ଓ ଅଳ୍ପ ମହିମା ଥିବା।
ନାହଂ ଭଦ୍ରାଃ କିଲେଚ୍ଛାମି ଋତେ ଶର୍ଵାତ୍ପିନାକିନଃ ସ୍ଥିତଂ ଚ ତାରତମ୍ଯେନ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରମଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ହେ ଭଦ୍ରମଣି, ମୁଁ କେବଳ ଶର୍ବାତ୍ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ଛଡ଼ା କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାରତମ୍ୟରେ ଏହିଠି ଉତ୍ତମ।