ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରତାତ୍ମକଂ ମୌନଂ ମୌନଂ ଜଗ୍ରାହ ହ୍ରୀମଯମ୍ ଭାଵଂ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ମୌନାନ୍ତଂ ତସ୍ଯାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଯଥା
ସେ ନିଜର ମୌନ ନିୟମକୁ ଛାଡ଼ି, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିତ ମୌନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୌନର ଶେଷ ଯେପରି, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଗୌରଵାଧୀନତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତାଂ ପୁନସ୍ତଥା ସାପି ଗୌରଵଗର୍ଭେଣ ମନସା ଚାରୁହାସିନୀ
ସମ୍ମାନରେ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପୁନିଥରେ ପଚାରିଲେ। ସେ ମଧୁର ହସରେ, ସମ୍ମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ନେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମୁନୀଞ୍ଶାନ୍ତକଥାଲାପାନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵାଗ୍ଯମମ୍ ଭଗଵନ୍ତୋ ଵିଜାନନ୍ତି ପ୍ରାଣିନାଂ ମାନସଂ ହିତମ୍
ମୁନିମାନେ ଶାନ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ କଥାକୁ ସଂଯମ କରି କହିଲେ— 'ଭଗବନ୍ତମାନେ, ଆପଣମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନର ଭଲ କଥା ଜାଣନ୍ତି।'
ମନୋଗତୀଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ କଦର୍ଥନ୍ତେ ହି ଦେହିନଃ କେଚିତ୍ ତୁ ନିପୁଣାସ୍ତତ୍ର ଘଟନ୍ତେ ଵିବୁଧୋଦ୍ଯମୈଃ
କିଛି ଲୋକ ମନର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ବସ୍ତୁକୁ ବେଶି ଭାବେ ବିକୃତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କିଛି ଦକ୍ଷ ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରୟାସରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଉପାଯୈର୍ଦୁର୍ଲଭାନ୍ଭାଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ହ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ଅପରେ ତୁ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନା ନାନାକାରାଭ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ
ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁମାନେ ଅଲସ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ସୀମିତ ଥାଇ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଦେହାନ୍ତରାର୍ଥମାରମ୍ଭମ୍ ଆଶ୍ରଯନ୍ତି ହିତପ୍ରଦମ୍ ମମ ତ୍ଵାକାଶସମ୍ଭୂତପୁଷ୍ପଦାମା ଵିଭୂଷିତମ୍
ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ ଲୋକେ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆକାଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ସଜିଛି।
ଵନ୍ଧ୍ଯା ସୁତଂ ପ୍ରାପ୍ତୁକାମା ମନଃ ପ୍ରସରତେ ମୁହୁଃ ଅହଂ କିଲ ଭଵଂ ଦେଵଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା
ଯେଉଁ ବନ୍ଧ୍ୟା ଜଣେ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ମନରେ ଆଶା କରନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ତୁ ସଂପ୍ରତି ସୁରାସୁରୈରନିର୍ଣୀତଂ ପରମାର୍ଥକ୍ରିଯାଶ୍ରଯମ୍
ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଜୟ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ। ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।
ସାଂପ୍ରତଂ ଚାପି ନିର୍ଦଗ୍ଧମଦନଂ ଵୀତରାଗିଣମ୍ କଥମାରାଧଯେଦୀଶଂ ମାଦୃଶୀ ତାଦୃଶଂ ଶିଵମ୍
ଏବେ ସେ ମୋହରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏମିତି ଏକ ଶିବଙ୍କୁ ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନଯସ୍ତେ ତୁ ସ୍ଥିରତାଂ ମନସସ୍ତତଃ ଜ୍ଞାତୁମସ୍ଯା ଵଚଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରକ୍ରମାତ୍ପ୍ରକୃତାର୍ଥକମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମନ ଶାନ୍ତ ଥିବା ସେଇ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଭାବ ବୁଝିବାକୁ, ଅନୁକ୍ରମେ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦ୍ଵିଵିଧଂ ତୁ ସୁଖଂ ତାଵତ୍ ପୁତ୍ରି ଲୋକେଷୁ ଭାଵ୍ଯତେ ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଂଭୋଗୈଶ୍ ଚେତସଶ୍ଚାପି ନିର୍ଵୃତିଃ
ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସୁଖ ଅଛି, ଝିଅ— ଏକଟି ହେଉଛି ଦେହର ଭୋଗ, ଆଉ ଏକଟି ମନର ସନ୍ତୋଷ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ସ ତୁ ଦିଗ୍ଵାସା ଭୀମଃ ପିତୃଵଣେଶଯଃ କପାଲୀ ଭିକ୍ଷୁକୋ ନଗ୍ନୋ ଵିରୂପାକ୍ଷଃ ସ୍ଥିରକ୍ରିଯଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବରେ ଦିଗମ୍ବର, ଭୟଙ୍କର, ଶ୍ମଶାନର ଶ୍ୱାମୀ, ଖପାଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଭିକ୍ଷାଟଣା କରନ୍ତି, ନଗ୍ନ, ଅସାମାନ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ।
ପ୍ରମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତକାକାରୋ ବୀଭତ୍ସକୃତସଂଗ୍ରହଃ ଯତିନା ତେନ କସ୍ତେ ଽର୍ଥୋ ମୂର୍ତାନର୍ଥେନ କାଙ୍କ୍ଷିତଃ
ସେ ମତଲବୀ ଓ ପାଗଳ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଯତି ଭାବେ ବାସ କରନ୍ତି— ଏମିତି ଦୁଃଖର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ସହିତ ତୁମର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ?
ଯଦି ହ୍ଯସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ଭୋଗମିଚ୍ଛସି ସାଂପ୍ରତମ୍ ତତ୍କଥଂ ତେ ମହାଦେଵାଦ୍ ଭଯଭାଜୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତାତ୍
ଯଦି ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଦେହର ସହ ଭୋଗ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଘୃଣାଜନକ ମହାଦେବଙ୍କୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ?
ସ୍ରଵଦ୍ରକ୍ତଵସାଭ୍ଯକ୍ତକପାଲକୃତଭୂଷଣାତ୍ ଶ୍ଵସଦୁଗ୍ରଭୁଜଂଗେନ୍ଦ୍ରକୃତଭୂଷଣଭୀଷଣାତ୍
ସେ ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିରେ ଲପେଟା ଗଲା ଖପାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ତାଙ୍କ ଭୁଜାକୁ ବେପଟି ରହିଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଭୟଙ୍କର।
ଶ୍ମଶାନଵାସିନୋ ରୌଦ୍ରପ୍ରମଥାନୁଗତାତ୍ ସତି ସୁରେନ୍ଦ୍ରମୁକୁଟଵ୍ରାତନିଘୃଷ୍ଟଚରଣୋ ଽରିହା
ସେ ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ରୌଦ୍ର ପ୍ରମଥମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଛରୁଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁକୁଟ ତାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ।
ହରିରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଶ୍ରୀକାନ୍ତୋ ଽନନ୍ତମୂର୍ତିମାନ୍ ନାଥୋ ଯଜ୍ଞଭୁଜାମସ୍ତି ତଥେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ
ହରି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପାଳକ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅନନ୍ତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରୁଥିବା ନାଥ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵତାନାଂ ନିଧିଶ୍ଚାସ୍ତି ଜ୍ଵଲନଃ ସର୍ଵକାମକୃତ୍ ଵାଯୁରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଯଃ ପ୍ରାଣଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଧନ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ଜଗତର ପାଳକ।
ତଥା ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵାର୍ଥମତିମାନ୍ଵିଭୁଃ ଏଭ୍ଯ ଏକତମଂ କସ୍ମାନ୍ ନ ତ୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଧିପତି ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା ଅଛନ୍ତି— ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁ?
ଉତାନ୍ଯଦେହସଂପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ସୁଖଂ ତେ ମନସେପ୍ସିତମ୍ ଏଵମେତତ୍ତଵାପ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଭଵୋ ନାକସଂପଦାମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ପରାଃ ସର୍ଵାଃ କଲ୍ଯାଣପ୍ରାପ୍ତଯସ୍ତଵ
କିମ୍ବା, ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁଲେ ତୁମେ ମନର ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ପାଇପାରିବ; ଏଭଳି ହେଲେ, ତୁମର ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହେବ।
ପିତୁରେଵାସ୍ତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁରେଭ୍ଯୋ ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଅତସ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଯେ କ୍ଲେଶଃ ସ ଵାପ୍ଯତ୍ରାଫଲସ୍ତଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଯାହା ନାହିଁ, ସେ ସବୁ କେବଳ ତୁମର ବାପାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି; ଏହିପରି ଜିନିଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦୁଃଖଦାୟକ, ଏବଂ ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଫଳହୀନ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଭଦ୍ରେ ସୁସ୍ଵଲ୍ପୋ ହ୍ଯତିଦୁର୍ଲଭଃ ଅସ୍ଯ ତେ ଵିଧିଯୋଗସ୍ଯ ଧାତା କର୍ତାତ୍ର ଚୈଵ ହି
ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ବିବାହ ଯୋଗ ଏତେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେ, ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳେନାହିଁ; ଏହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଓ ସଫଳ କରିବା କେବଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ହାତରେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତୁ କୁପିତା ମୁନିଵର୍ଯେଷୁ ଶୈଲଜା ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷୀ ସ୍ଫୁରଦ୍ଭିର୍ଦଶନଚ୍ଛଦୈଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୈଳଜା ମହାମୁନିମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହେଲା, ଦାନ୍ତ ଭିତରେ ଚାପି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସଦ୍ଗ୍ରହସ୍ଯ କା ପ୍ରୀତିର୍ ଵ୍ଯସନସ୍ଯ କ୍ଵ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଵିପରୀତାର୍ଥବୋଦ୍ଧାରଃ ସତ୍ପଥେ କେନ ଯୋଜିତାଃ
ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି? ଦୁଃଖରେ କେଉଁ ନିୟମ ଅଛି? ଯେମାନେ ଭୁଲ୍ ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ ସତ୍ପଥରେ ଲାଗିଛନ୍ତି?
ଏଵଂ ମାଂ ଵେତ୍ଥ ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଥାନାସଦ୍ଗ୍ରହପ୍ରିଯାମ୍ ନ ମାଂ ପ୍ରତିଵିଚାରୋ ଽସ୍ତି ଯତ୍ରେହାସଦ୍ଗ୍ରହାଵିତୌ
ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅବିବେକୀ, ଅନୁଚିତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖୁଛ; ମୁଁ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିବାରୁ, ମୋ ପାଇଁ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କିଛି ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାପତିସମାଃ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ ନୂନଂ ନ ଵେତ୍ଥ ତଂ ଦେଵଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍
ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ତଥାପି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ, ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତି ନାହଁ।
ଅଜମୀଶାନମଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅମେଯମହିମୋଦଯମ୍
ଯିଏ ଜନ୍ମହୀନ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ମହିମା ଓ ଉଦୟ ଯାହାର କେହି ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଆସ୍ତାଂ ତଦ୍ଧର୍ମସଦ୍ଭାଵସଂବୋଧସ୍ତାଵଦଦ୍ଭୁତଃ ଵିଦୁର୍ଯଂ ନ ହରିବ୍ରହ୍ମପ୍ରମୁଖା ହି ସୁରେଶ୍ଵରାଃ
ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନ ଯେପରି ଅଛି, ତାହା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହୁ; କାରଣ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିନଥିବେ।
ଯତ୍ତସ୍ଯ ଵିଭଵାତ୍ସ୍ଵୋତ୍ଥଂ ଭୁଵନେଷୁ ଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍ ପ୍ରକଟଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତଦପ୍ଯତ୍ର ନ ଵେତ୍ଥ କିମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏଠାରେ ଜାଣୁନାହଁ କି?
କସ୍ଯୈତଦ୍ଗଗନଂ ଭୂରିତଃ କସ୍ଯାଗ୍ନିଃ କସ୍ଯ ମାରୁତଃ କସ୍ଯ ଭୂଃ କସ୍ଯ ଵରୁଣଃ କଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵିଲୋଚନଃ
ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ କାହାର? ଅଗ୍ନି କାହାର? ବାୟୁ କାହାର? ପୃଥିବୀ କାହାର? ବରୁଣ କାହାର? ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ, ସେ କିଏ?