ସ ତୁ ତତ୍ରାକରୋଚ୍ଚିନ୍ତାଂ କାର୍ଯସ୍ଯୋପାଯପୂର୍ଵିକାମ୍ ମହାର୍ଥା ଯେ ହି ନିଷ୍କମ୍ପା ମନସ୍ତେଷାଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଠାରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି କରିବେ, କେଉଁପରି ଉପାୟ ନେବେ ବୋଲି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ; କାରଣ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ କାମରେ ମନ ଅଡ଼ିଗ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ।
ତଦାଦାଵେଵ ସଂକ୍ଷୋଭ୍ଯ ନିଯତଂ ସୁଜଯୋ ଭଵେତ୍ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁଶ୍ଚୈଵ ପୂର୍ଵଂ ସଂଶୋଧ୍ଯ ମାନସମ୍
ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୟ ମିଳେ; ଏବଂ ଆଗରୁ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳତା ମିଳେ।
କଥଂ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ ଦ୍ଵେଷାନୁଗମନଂ ଵିନା କ୍ରୋଧଃ କ୍ରୂରତରାସଙ୍ଗାଦ୍ ଭୀଷଣେର୍ଷ୍ଯାଂ ମହାସଖୀମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଦ୍ୱେଷ ପଛରେ ନ ଲାଗି, କେମିତି କ୍ରୁର ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କ୍ରୋଧ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି?
ଚାପଲ୍ଯମୂର୍ଧ୍ନି ଵିଧ୍ଵସ୍ତଧୈର୍ଯାଧାରାଂ ମହାବଲାମ୍ ତାମସ୍ଯ ଵିନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ମନସୋ ଵିକୃତିଂ ପରାମ୍
ଅତି ଅସ୍ଥିରତାର ଶିରୋପରି, ଯାହାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭାଗିଯାଇଛି, ଯଦିଓ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ମୁଁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉପଜିଥିବା ମନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିକୃତିକୁ ଲାଗୁ କରିବି।
ପିଧାଯ ଧୈର୍ଯଦ୍ଵାରାଣି ସଂତୋଷମପକୃଷ୍ଯ ଚ ଅଵଗନ୍ତୁଂ ହି ମାଂ ତତ୍ର ନ କଶ୍ଚିଦତିପଣ୍ଡିତଃ
ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଦ୍ୱାରକୁ ବନ୍ଦ କରି, ସନ୍ତୋଷକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ସେଠାରେ କେହି ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିକଲ୍ପମାତ୍ରାଵସ୍ଥାନେ ଵୈରୂପ୍ଯଂ ମନସୋ ଭଵେତ୍ ପଶ୍ଚାନ୍ମୂଲକ୍ରିଯାରମ୍ଭଗମ୍ଭୀରାଵର୍ତଦୁସ୍ତରଃ
ମନ ଯଦି କେବଳ ସନ୍ଦେହରେ ଅଟକି ରହିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ; ପରେ ମୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଏହା ଗଭୀର ଏବଂ ଅପାର ଧାରାରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ହରିଷ୍ଯାମି ହରସ୍ଯାହଂ ତପସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥିରାତ୍ମନଃ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମମାଵୃତ୍ଯ ରମ୍ଯସାଧନସଂଵିଧିଃ
ମୁଁ ହରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟାକୁ ଚୁରି କରିଦେବି, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉପାୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଢାକିଦେଇ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵେତି ମଦନୋ ଭୂତଭର୍ତୁସ୍ତଦାଶ୍ରମମ୍ ଜଗାମ ଜଗତୀସାରଂ ସରଲଦ୍ରୁମଵେଦିକମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, କାମଦେବ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଯେଉଁ ଭୂତନାଥଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ, ସିଧା ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ, ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ଶାନ୍ତସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣମ୍ ଅଚଲପ୍ରାଣିସଂକୁଲମ୍ ନାନାପୁଷ୍ପଲତାଜାଲଂ ଗଗନସ୍ଥଗଣେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଲତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା।
ନିର୍ଵ୍ଯଗ୍ରଵୃଷଭାଧ୍ଯୁଷ୍ଟନୀଲଶାଦ୍ଵଲସାନୁକମ୍ ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ କଂଚିଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ନିର୍ବିଘ୍ନ ବୃଷଭମାନେ ଚରୁଥିବା ନୀଳ ଏବଂ ସସ୍ୟଶ୍ୟାମଳ ଢାଳାରେ, ସେଠାରେ ତିନି ଆଖିଅଳିଙ୍କ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ନିବାସକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୀରକଂ ଲୋକଵୀରେଶମ୍ ଈଶାନସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍ ଯକ୍ଷକୁଙ୍କୁମକିଞ୍ଜଲ୍କପୁଞ୍ଜପିଙ୍ଗଜଟାସଟମ୍
ଏକ ବୀର ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ନାୟକ, ଈଶାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯକ୍ଷ କୁଙ୍କୁମର ରେଣୁ ଲାଗିଥିବା ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାରେ ଶୋଭିତ।
ଵେତ୍ରପାଣିନମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଉଗ୍ରଭୋଗୀନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣମ୍ ତତୋ ନିମୀଲିତୋନ୍ନିଦ୍ରପଦ୍ମପତ୍ରାଭଲୋଚନମ୍
ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ଅବିଚଳିତ, ଭୟଙ୍କର ସର୍ପରାଜା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶୁଅ ଅବସ୍ଥାରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବନ୍ଦ ଥିଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷମାଣମୃଜୁସ୍ଥାନଂ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସୁଲୋଚନୈଃ ଶ୍ରଵସ୍ତରସସିଂହେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମଲମ୍ବୋତ୍ତରୀଯକମ୍
ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନାକର ଟିପ୍ପାକୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ, ଶ୍ରାବସ୍ତୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଂହ ଓ ହାତୀ ଚର୍ମର ଉପରିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଶ୍ରଵଣାହିଫଲନ୍ମୁକ୍ତନିଃଶ୍ଵାସାନଲପିଙ୍ଗଲମ୍ ପ୍ରେଙ୍ଖତ୍କପାଲପର୍ଯନ୍ତତୁମ୍ବିଲମ୍ବିଜଟାଚଯମ୍
କାନରେ ସର୍ପମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିଥିଲା, ଶ୍ୱାସ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଝୁଲୁଥିବା ଜଟାର ଶେଷରେ ଖୋପଡ଼ି ଲଟକୁଥିଲା।
କୃତଵାସୁକିପର୍ଯଙ୍କନାଭିମୂଲନିଵେଶିତମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଞ୍ଜଲିସ୍ଥପୁଚ୍ଛାଗ୍ରନିବଦ୍ଧୋରଗଭୂଷଣମ୍
ବାସୁକିକୁ ଶଯ୍ୟା ଭାବେ ନେଇ, ନାଭିକୁ ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜୋଡ଼ା ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା ପୁଛ ଶେଷ ସର୍ପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଶଂକରଂ କାମଃ କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତାନ୍ତିକଂ ଶନୈଃ ତତୋ ଭ୍ରମରଝଙ୍କାରମାଲମ୍ବିଦ୍ରୁମସାନୁକମ୍
କାମଦେବ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ପରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜଣ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଢାଳାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କର୍ଣରନ୍ଧ୍ରେଣ ଭଵସ୍ଯ ମଦନୋ ମନଃ ଶଂକରସ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ମଧୁରଂ ମଦନାଶ୍ରଯମ୍
ମଦନ ଭବଙ୍କ କାନ ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶଙ୍କର ଏହି ମଧୁର, ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣିଲେ—
ସସ୍ମାର ଦକ୍ଷଦୁହିତାରଂ ଦଯିତାଂ ରକ୍ତମାନସଃ ତତଃ ସା ତସ୍ଯ ଶନକୈସ୍ ତିରୋଭୂଯାତିନିର୍ମଲା
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ କାମନାରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାପରେ ସେ, ସଫା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶନେ ଶନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ସମାଧିଭାଵନା ତସ୍ଥୌ ଲକ୍ଷ୍ଯପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରୂପିଣୀ ତତସ୍ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତଃ ପ୍ରତ୍ଯୂହାପିହିତାଶଯଃ
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଏମିତି ଲୀନ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ମନ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ମନରେ ବାଧା ଥିଲା।
ଵଶିତ୍ଵେନ ବୁବୋଧେଶୋ ଵିକୃତିଂ ମଦନାତ୍ମିକାମ୍ ଈଷତ୍କୋପସମାଵିଷ୍ଟୋ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଧୂର୍ଜଟିଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କାମନାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କର ମନରେ ହଳକା କ୍ରୋଧ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଧୂର୍ଜଟି ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ନିରାସେ ମଦନସ୍ଥିତ୍ଯା ଯୋଗମାଯାସମାଵ୍ରତଃ ସ ତଯା ମାଯଯାଵିଷ୍ଟୋ ଜଜ୍ଵାଲ ମଦନସ୍ତତଃ
ଆଶା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ କାମନା ରହିଗଲା। ଯୋଗମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ ମନ ମାୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆବେଶିତ ହେଲା, ଏବଂ କାମନାର ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳିଉଠିଲା।
ଇଚ୍ଛାଶରୀରୋ ଦୁର୍ଜେଯୋ ରୋଷଦୋଷମହାଶ୍ରଯଃ ହୃଦଯାନ୍ନିର୍ଗତଃ ସୋ ଽଥ ଵାସନାଵ୍ଯସନାତ୍ମକଃ
ଇଚ୍ଛା ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦୁର୍ଜୟ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୋଷର ମୂଳ ଥିବା କାମନା, ଏହା ହୃଦୟରୁ ବାହାରିଲା, ଯାହା ଅଭିଳାଷାର ଦୁଃଖର ଦେହ।
ବହିଃସ୍ଥଲଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ହ୍ଯ୍ ଉପତସ୍ଥୌ ଝଷଧ୍ଵଜଃ ଅନୁଯାତୋ ଽଥ ହୃଦ୍ଯେନ ମିତ୍ରେଣ ମଧୁନା ସହ
ଝଷଧ୍ୱଜ ବାହାରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ନେଇ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ହୃଦୟରେ ବସୁଥିବା ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ମଧୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସହକାରତରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃଦୁମାରୁତନିର୍ଧୁତମ୍ ସ୍ତବକଂ ମଦନୋ ରମ୍ଯଂ ହରଵକ୍ଷସି ସତ୍ଵରମ୍
ସହକାର ଗଛରେ, ମୃଦୁ ବାତାସରେ ହଲୁକ ହୋଇ ଲୁଚୁଥିବା ମଞ୍ଜରୀକୁ ଦେଖି, ମଦନ ହରଙ୍କ ଛାତିରେ ସେଇ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ମୁମୋଚ ମୋହନଂ ନାମ ମାର୍ଗଣଂ ମକରଧ୍ଵଜଃ ଶିଵସ୍ଯ ହୃଦଯେ ଶୁଦ୍ଧେ ନାଶଶାଲୀ ମହାଶରଃ
ମକରଧ୍ୱଜ ମୋହନ ନାମକ ମାୟାମୟ ପୁଷ୍ପବାଣ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଓ ବିନାଶକାରୀ।
ପପାତ ପରୁଷପ୍ରାଂଶୁଃ ପୁଷ୍ପବାଣୋ ଵିମୋହନଃ ତତଃ କରଣସଂଦେହୋ ଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ହୃଦଯେ ଭଵଃ
ସେଇ କଠିନ, ଉଚ୍ଚ, ମନମୁଗ୍ଧ କରୁଥିବା ପୁଷ୍ପବାଣ ପଡ଼ିଲା; ତାପରେ, ଭବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଘାତ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।
ବଭୂଵ ଭୂଧରୌପମ୍ଯଧୈର୍ଯୋ ଽପି ମଦନୋନ୍ମୁଖଃ ତତଃ ପ୍ରଭୁତ୍ଵାଦ୍ଭାଵାନାଂ ନାଵେଶଂ ସମପଦ୍ଯତ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କାମନାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏହି ଭାବନାର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ତାହାର ଅଧୀନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ବାହ୍ଯଂ ବହୁ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୂହପ୍ରସଵାତ୍ମକମ୍ ତତଃ କୋପାନଲୋଦ୍ଭୂତଘୋରହୁଙ୍କାରଭୀଷଣେ
ବାହ୍ୟ ଅନେକ ବିଘ୍ନ ସାମ୍ନା କରି, ମନରେ ବିବିଧ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାପରେ, କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରୁ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଭୟଭୀତ କ୍ରନ୍ଦନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ବଭୂଵ ଵଦନେ ନେତ୍ରଂ ତୃତୀଯମନଲାକୁଲମ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ରୌଦ୍ରଵପୁଷୋ ଜଗତ୍ସଂହାରଭୈରଵମ୍
ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ତୃତୀୟ ଅଗ୍ନିମୟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନଶ୍ୱର କରିପାରେ।
ତଦନ୍ତିକସ୍ଥେ ମଦନେ ଵ୍ଯସ୍ଫାରଯତ ଧୂର୍ଜଟିଃ ତନ୍ନେତ୍ରଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗେନ କ୍ରୋଶତାଂ ନାକଵାସିନାମ୍
ମଦନ ସମ୍ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଧୂର୍ଜଟି ସେଇ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଦେଲେ; ତାହାର ଚିଙ୍ଗାରିରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।