ଉପଦେଶେନ ବହୁନା କିଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତି ଵଦେ ପ୍ରିଯମ୍ ମନୋଭଵୋ ଽସି ତେନ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ସି ଭୂତମନୋଗତମ୍
ତୁମକୁ ବହୁତ ଉପଦେଶ ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରେମରେ କହୁଛି: ତୁମେ ମନୋଭବ, ଏହିଥିରୁ ତୁମେ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିଛ।
ତଦ୍ଯଥାର୍ଥକମେଵ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ନାକସଦାଂ ପ୍ରିଯମ୍ ଶଂକରଂ ଯୋଜଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗିରିପୁତ୍ର୍ଯା ମନୋଭଵ ସଂଯୁତୋ ମଧୁନା ଚୈଵ ଋତୁରାଜେନ ଦୁର୍ଜଯ
ଏହିପରି, ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର; ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ। ମନୋଭବ, ତୁମେ ମଧୁ ଓ ଅଜୟ ଋତୁରାଜ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ସହିତ ଏକତ୍ର କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମଦନସ୍ତେନ ଶକ୍ରେଣ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ପ୍ରୋଵାଚ ପଞ୍ଚବାଣୋ ଽଥ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀତଃ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ଏପରି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ କୁହାଯିବା ପରେ, ପଞ୍ଚବାଣ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅନଯା ଦେଵସାମଗ୍ର୍ଯା ମୁନିଦାନଵଭୀମଯା ଦୁଃସାଧ୍ଯଃ ଶଂକରୋ ଦେଵଃ କିଂ ନ ଵେତ୍ସି ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଦେବସଭା, ମୁନି ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସହିତ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବଶ କରିବା କଠିନ; ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଏହିଥିକୁ ଆପଣ ଅଜଣା ନୁହଁନ୍ତି କି?
ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵେତ୍ଥ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ତୁ ଯଦଵ୍ଯଯମ୍ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରସାଦଃ କୋପୋ ଽପି ସର୍ଵୋ ହି ମହତାଂ ମହାନ୍
ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସ୍ୱଭାବର କାରଣ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି; ସାଧାରଣତଃ, ମହାନମାନେ ଦୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଦୁହିଁଠିରେ ବଡ଼।
ସର୍ଵୋପଭୋଗସାରା ହି ସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗସଂଭଵାଃ ଅଧ୍ଯାଶ୍ରିତଂ ଚ ଯତ୍ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵତା ନଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସମସ୍ତ ଭୋଗର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁନ୍ଦରୀମାନେ; ଏବଂ ଆପଣ ଯେଉଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରମାଦାଦଥ ଵିଭ୍ରଶ୍ଯେଦ୍ ଈଶଂ ପ୍ରତି ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍ ପ୍ରାଗେଵ ଚେହ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭୂତାନାଂ କାର୍ଯସଂଭଵାଃ
ଯଦି ଅସାବଧାନତାରୁ ଆପଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିଫଳ ହେବେ, ଏହିଥିରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ; ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଶେଷଂ କାଙ୍କ୍ଷତାଂ ଶକ୍ର ସାମାନ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଂଶନଂ ଫଲମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶକ୍ରସ୍ ତମୁଵାଚାମରୈର୍ଯୁତଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଶେଷତା ଚାହାନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଠାରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ ହାନି ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅମରମାନଙ୍କ ଘେରାଏ ଥିବା ଶକ୍ର ଉତ୍ତର କହିଲେ।
ଵଯଂ ପ୍ରମାଣାସ୍ତେ ହ୍ଯତ୍ର ରତିକାନ୍ତ ନ ସଂଶଯଃ ସଂଦେଶେନ ଵିନା ଶକ୍ତିର୍ ଅପକାରସ୍ଯ ନେଷ୍ଯତେ କସ୍ଯଚିଚ୍ ଚ କ୍ଵଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ନ ତୁ ସର୍ଵତଃ
ଏଠି ଆମେ ତୁମର ଆଧାର, ରତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସନ୍ଦେଶ ଛାଡ଼ି କେହିଁଠି ଅପକାର କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, କେତେକ ଠାରେ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରେ ନୁହଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ କାମଃ ସଖାଯଂ ମଧୁମାଶ୍ରିତଃ ରତିଯୁକ୍ତୋ ଜଗାମାଶୁ ପ୍ରସ୍ଥଂ ତୁ ହିମଭୂଭୃତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, କାମ ମଧୁ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ରତି ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ତୁ ତତ୍ରାକରୋଚ୍ଚିନ୍ତାଂ କାର୍ଯସ୍ଯୋପାଯପୂର୍ଵିକାମ୍ ମହାର୍ଥା ଯେ ହି ନିଷ୍କମ୍ପା ମନସ୍ତେଷାଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍
ସେଠାରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି କରିବେ, କେଉଁପରି ଉପାୟ ନେବେ ବୋଲି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ; କାରଣ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ କାମରେ ମନ ଅଡ଼ିଗ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ।
ତଦାଦାଵେଵ ସଂକ୍ଷୋଭ୍ଯ ନିଯତଂ ସୁଜଯୋ ଭଵେତ୍ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁଶ୍ଚୈଵ ପୂର୍ଵଂ ସଂଶୋଧ୍ଯ ମାନସମ୍
ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୟ ମିଳେ; ଏବଂ ଆଗରୁ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳତା ମିଳେ।
କଥଂ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ ଦ୍ଵେଷାନୁଗମନଂ ଵିନା କ୍ରୋଧଃ କ୍ରୂରତରାସଙ୍ଗାଦ୍ ଭୀଷଣେର୍ଷ୍ଯାଂ ମହାସଖୀମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଦ୍ୱେଷ ପଛରେ ନ ଲାଗି, କେମିତି କ୍ରୁର ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କ୍ରୋଧ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି?
ଚାପଲ୍ଯମୂର୍ଧ୍ନି ଵିଧ୍ଵସ୍ତଧୈର୍ଯାଧାରାଂ ମହାବଲାମ୍ ତାମସ୍ଯ ଵିନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ମନସୋ ଵିକୃତିଂ ପରାମ୍
ଅତି ଅସ୍ଥିରତାର ଶିରୋପରି, ଯାହାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭାଗିଯାଇଛି, ଯଦିଓ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ମୁଁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉପଜିଥିବା ମନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିକୃତିକୁ ଲାଗୁ କରିବି।
ପିଧାଯ ଧୈର୍ଯଦ୍ଵାରାଣି ସଂତୋଷମପକୃଷ୍ଯ ଚ ଅଵଗନ୍ତୁଂ ହି ମାଂ ତତ୍ର ନ କଶ୍ଚିଦତିପଣ୍ଡିତଃ
ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଦ୍ୱାରକୁ ବନ୍ଦ କରି, ସନ୍ତୋଷକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ସେଠାରେ କେହି ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିକଲ୍ପମାତ୍ରାଵସ୍ଥାନେ ଵୈରୂପ୍ଯଂ ମନସୋ ଭଵେତ୍ ପଶ୍ଚାନ୍ମୂଲକ୍ରିଯାରମ୍ଭଗମ୍ଭୀରାଵର୍ତଦୁସ୍ତରଃ
ମନ ଯଦି କେବଳ ସନ୍ଦେହରେ ଅଟକି ରହିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ; ପରେ ମୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଏହା ଗଭୀର ଏବଂ ଅପାର ଧାରାରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ହରିଷ୍ଯାମି ହରସ୍ଯାହଂ ତପସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥିରାତ୍ମନଃ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମମାଵୃତ୍ଯ ରମ୍ଯସାଧନସଂଵିଧିଃ
ମୁଁ ହରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟାକୁ ଚୁରି କରିଦେବି, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉପାୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଢାକିଦେଇ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵେତି ମଦନୋ ଭୂତଭର୍ତୁସ୍ତଦାଶ୍ରମମ୍ ଜଗାମ ଜଗତୀସାରଂ ସରଲଦ୍ରୁମଵେଦିକମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, କାମଦେବ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଯେଉଁ ଭୂତନାଥଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ, ସିଧା ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ, ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ଶାନ୍ତସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣମ୍ ଅଚଲପ୍ରାଣିସଂକୁଲମ୍ ନାନାପୁଷ୍ପଲତାଜାଲଂ ଗଗନସ୍ଥଗଣେଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଲତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା।
ନିର୍ଵ୍ଯଗ୍ରଵୃଷଭାଧ୍ଯୁଷ୍ଟନୀଲଶାଦ୍ଵଲସାନୁକମ୍ ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ଯ ରମ୍ଯଂ କଂଚିଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ନିର୍ବିଘ୍ନ ବୃଷଭମାନେ ଚରୁଥିବା ନୀଳ ଏବଂ ସସ୍ୟଶ୍ୟାମଳ ଢାଳାରେ, ସେଠାରେ ତିନି ଆଖିଅଳିଙ୍କ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ନିବାସକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୀରକଂ ଲୋକଵୀରେଶମ୍ ଈଶାନସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍ ଯକ୍ଷକୁଙ୍କୁମକିଞ୍ଜଲ୍କପୁଞ୍ଜପିଙ୍ଗଜଟାସଟମ୍
ଏକ ବୀର ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ନାୟକ, ଈଶାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯକ୍ଷ କୁଙ୍କୁମର ରେଣୁ ଲାଗିଥିବା ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାରେ ଶୋଭିତ।
ଵେତ୍ରପାଣିନମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରମ୍ ଉଗ୍ରଭୋଗୀନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣମ୍ ତତୋ ନିମୀଲିତୋନ୍ନିଦ୍ରପଦ୍ମପତ୍ରାଭଲୋଚନମ୍
ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ଅବିଚଳିତ, ଭୟଙ୍କର ସର୍ପରାଜା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶୁଅ ଅବସ୍ଥାରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବନ୍ଦ ଥିଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷମାଣମୃଜୁସ୍ଥାନଂ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସୁଲୋଚନୈଃ ଶ୍ରଵସ୍ତରସସିଂହେନ୍ଦ୍ରଚର୍ମଲମ୍ବୋତ୍ତରୀଯକମ୍
ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନାକର ଟିପ୍ପାକୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ, ଶ୍ରାବସ୍ତୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଂହ ଓ ହାତୀ ଚର୍ମର ଉପରିବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଶ୍ରଵଣାହିଫଲନ୍ମୁକ୍ତନିଃଶ୍ଵାସାନଲପିଙ୍ଗଲମ୍ ପ୍ରେଙ୍ଖତ୍କପାଲପର୍ଯନ୍ତତୁମ୍ବିଲମ୍ବିଜଟାଚଯମ୍
କାନରେ ସର୍ପମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିଥିଲା, ଶ୍ୱାସ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଝୁଲୁଥିବା ଜଟାର ଶେଷରେ ଖୋପଡ଼ି ଲଟକୁଥିଲା।
କୃତଵାସୁକିପର୍ଯଙ୍କନାଭିମୂଲନିଵେଶିତମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଞ୍ଜଲିସ୍ଥପୁଚ୍ଛାଗ୍ରନିବଦ୍ଧୋରଗଭୂଷଣମ୍
ବାସୁକିକୁ ଶଯ୍ୟା ଭାବେ ନେଇ, ନାଭିକୁ ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜୋଡ଼ା ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା ପୁଛ ଶେଷ ସର୍ପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଶଂକରଂ କାମଃ କ୍ରମପ୍ରାପ୍ତାନ୍ତିକଂ ଶନୈଃ ତତୋ ଭ୍ରମରଝଙ୍କାରମାଲମ୍ବିଦ୍ରୁମସାନୁକମ୍
କାମଦେବ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ପରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜଣ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ଢାଳାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ କର୍ଣରନ୍ଧ୍ରେଣ ଭଵସ୍ଯ ମଦନୋ ମନଃ ଶଂକରସ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ମଧୁରଂ ମଦନାଶ୍ରଯମ୍
ମଦନ ଭବଙ୍କ କାନ ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶଙ୍କର ଏହି ମଧୁର, ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣିଲେ—
ସସ୍ମାର ଦକ୍ଷଦୁହିତାରଂ ଦଯିତାଂ ରକ୍ତମାନସଃ ତତଃ ସା ତସ୍ଯ ଶନକୈସ୍ ତିରୋଭୂଯାତିନିର୍ମଲା
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ କାମନାରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତାପରେ ସେ, ସଫା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶନେ ଶନେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ସମାଧିଭାଵନା ତସ୍ଥୌ ଲକ୍ଷ୍ଯପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରୂପିଣୀ ତତସ୍ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତଃ ପ୍ରତ୍ଯୂହାପିହିତାଶଯଃ
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଏମିତି ଲୀନ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ମନ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ମନରେ ବାଧା ଥିଲା।
ଵଶିତ୍ଵେନ ବୁବୋଧେଶୋ ଵିକୃତିଂ ମଦନାତ୍ମିକାମ୍ ଈଷତ୍କୋପସମାଵିଷ୍ଟୋ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଧୂର୍ଜଟିଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କାମନାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କର ମନରେ ହଳକା କ୍ରୋଧ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଧୂର୍ଜଟି ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।