ଯାପି ସ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଣସର୍ଵାଢ୍ଯା ପତିପୁତ୍ରଧନାଦିଭିଃ କିଂ ପୁନର୍ଦୁର୍ଭଗା ହୀନା ପତିପୁତ୍ରଧନାଦିଭିଃ
ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ—ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଇତ୍ୟାଦି—ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ତଥାପି ଯେଉଁଠି ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଇତ୍ୟାଦି ନାହିଁ, ସେ ଦୁଃଖିନୀ ଝିଅର ଅବସ୍ଥା କଣ ?
ତ୍ଵଂ ଚୋକ୍ତଵାନ୍ସୁତାଯା ମେ ଶରୀରେ ଦୋଷସଂଗ୍ରହମ୍ ଅହୋ ମୁହ୍ଯାମି ଶୁଷ୍ଯାମି ଗ୍ଲାମି ସୀଦାମି ନାରଦ
ତୁମେ କହିଛ, ମୋ ଝିଅ ଶରୀରର ଦୋଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ହାୟ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, ଶୁଖିଯାଏ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ନାରଦ ।
ଅଯୁକ୍ତମଥ ଵକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ରାପ୍ଯମପି ସାଂପ୍ରତମ୍ ଅନୁଗ୍ରହେଣ ମେ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଦୁଃଖଂ କନ୍ଯାଶ୍ରଯଂ ମୁନେ
ଏବେ ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁନି, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ଝିଅ ସମ୍ପର୍କିତ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଅ ।
ପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ଽପ୍ଯସଂଦିଗ୍ଧେ ମନଃ ପରିଭଵାଶ୍ରଯମ୍ ତୃଷ୍ଣା ମୁଷ୍ଣାତି ନିଷ୍ଣାତା ଫଲଲୋଭାଶ୍ରଯାଶୁଭା
ମନ ଯଦିଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ପପାତି, ତଥାପି ଅପମାନର ଆଧାର ହୁଏ; ଫଳ ଲୋଭରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତୃଷ୍ଣା ଏହାକୁ ଗ୍ରସି ଦୁଷିତ କରିଦିଏ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହି ପରମଂ ଜନ୍ମ କୁଲାନାମୁଭଯାତ୍ମନାମ୍ ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ପତିପ୍ରାପ୍ତିସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଉ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକର ସୁଖ ପାଇଁ, ଭଲ ପତି ମିଳିବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ ।
ଦୁର୍ଲଭଃ ସତ୍ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଗୁଣୋ ଽପି ପତିଃ କିଲ ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିନା ପୁଣ୍ଯୈଃ ପତିର୍ନାର୍ଯା କଦାଚନ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ପତି ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଦୁର୍ଗୁଣିଆ ପତି ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ ଯେ ସହଜରେ ମିଳେନାହିଁ । ପୁଣ୍ୟ ଛଡ଼ା, କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପତି ମିଳେନାହିଁ ।
ଯତୋ ନିଃସାଧନୋ ଧର୍ମଃ ପରିମାଣୋଜ୍ଝିତା ରତିଃ ଧନଂ ଜୀଵିତପର୍ଯାପ୍ତଂ ପତ୍ଯୌ ନାର୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରେ କିଛି ସାଧନ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ମାପ ନାହିଁ, ଧନ କେବଳ ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ସେଠି ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କର ଭରସା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଉପରେ ହିଁ ରହେ।
ନିର୍ଧନୋ ଦୁର୍ଭଗୋ ମୂର୍ଖଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଵର୍ଜିତଃ ଦୈଵତଂ ପରମଂ ନାର୍ଯାଃ ପତିରୁକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି
ଯେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ଦରିଦ୍ର, ଅଭାଗା, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଜନାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ଚୋକ୍ତଂ ହି ଦେଵର୍ଷେ ନ ଜାତୋ ଽସ୍ଯାଃ ପତିଃ କିଲ ଏତଦ୍ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମତୁଲମ୍ ଅସଂଖ୍ଯଂ ଗୁରୁ ଦୁଃସହମ୍
ହେ ଦେବଋଷି, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଜନାନୀ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ଏହି ଅପୂର୍ବ ଅଭାଗ୍ୟ ଅଗଣନୀୟ, ଭାରୀ ଏବଂ ସହିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ଚରାଚରେ ଭୂତସର୍ଗେ ଯଦଦ୍ଯାପି ଚ ନୋ ମୁନେ ନ ସ ଜାତ ଇତି ବ୍ରୂଷେ ତେନ ମେ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ମନଃ
ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ମୁନି, ଆପଣ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ମନୁଷ୍ଯଦେଵଜାତୀନାଂ ଶୁଭାଶୁଭନିଵେଦକମ୍ ଲକ୍ଷଣଂ ହସ୍ତପାଦାଦୌ ଵିହିତୈର୍ଲକ୍ଷଣୈଃ କିଲ
ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଜଣେଇବା ଲକ୍ଷଣ, ହାତ ଓ ପାଦ ଭଳି ଅଙ୍ଗରେ ଥିବା ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ସେଯମ୍ ଉତ୍ତାନହସ୍ତେତି ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ମୁନିପୁଂଗଵ ଉତ୍ତାନହସ୍ତତା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯାଚତାମେଵ ନିତ୍ଯଦା
ଏହିଯିଏ 'ଉପରକୁ ହାତ ଥିବା' ବୋଲି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ଉପରକୁ ହାତ ଥିବା ଅବସ୍ଥା ସଦା ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଏ।
ଶୁଭୋଦଯାନାଂ ଧନ୍ଯାନାଂ ନ କଦାଚିତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତାମ୍ ସ୍ଵଛାଯଯାସ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୌ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୌ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଓ ଧନ୍ୟତା ସହିତ, କେବେଉଁ ଦାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଜନାନୀଙ୍କର ପାଦ ତାଙ୍କର ନିଜ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଅବିଶ୍ୱାସୀ ଭାବକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ତତ୍ରାପି ଶ୍ରେଯସାଂ ହ୍ଯାଶା ମୁନେ ନ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ ଶରୀରଲକ୍ଷଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ପୃଥକ୍ଫଲନିଵେଦିନଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନି, ଆମେ ଭଲ ଆଶା ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଲକ୍ଷଣ ଅଲଗା ଫଳ ଦେଖାଏ।
ସୌଭାଗ୍ଯଧନପୁତ୍ରାଯୁଃ ପତିଲାଭାନୁଶଂସନମ୍ ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈର୍ଵିହୀନେଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ଥ ମୁନିପୁଂଗଵ
ସୌଭାଗ୍ୟ, ଧନ, ପୁତ୍ର, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ, ଏସବୁ ଥରେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଏହି ଜନାନୀ ସମସ୍ତୁ ରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ତ୍ଵଂ ମେ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାସି ସତ୍ଯଵାଗସି ଚାପ୍ଯତଃ ମୁହ୍ଯାମି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ହୃଦଯଂ ଦୀର୍ଯତୀଵ ମେ
ଆପଣ ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା ଜାଣନ୍ତି, ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମିତ, ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରତଃ ଶୈଲୋ ମହାଦୁଃଖଵିଚାରଣାତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦଖିଲଂ ତସ୍ମାଚ୍ ଛୈଲରାଜମୁଖାମ୍ବୁଜାତ୍ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମୁଵାଚେଦଂ ନାରଦୋ ଦେଵଚୋଦିତଃ
ଏଭଳି କହି, ଶୈଳ ମହାଦୁଃଖ ଚିନ୍ତାରୁ ଚୁପ ହେଲେ; ପର୍ବତରାଜଙ୍କର ମୁଖକମଳରୁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନାରଦ ହସି କହିଲେ।
ହର୍ଷସ୍ଥାନେ ଽପି ମହତି ତ୍ଵଯା ଦୁଃଖଂ ନିରୂପ୍ଯତେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନଵାକ୍ଯାର୍ଥେ ମୋହଂ ଯାସି ମହାଗିରେ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଃଖର କଥା କହୁଛ; ତୁମ କଥାର ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ୁଛ, ହେ ମହାପର୍ବତ।
ଇମାଂ ଶୃଣୁ ଗିରଂ ମତ୍ତୋ ରହସ୍ଯପରିନିଷ୍ଠିତାମ୍ ସମାହିତୋ ମହାଶୈଲ ମଯୋକ୍ତସ୍ଯ ଵିଚାରଣେ
ମୋ ପାଖରୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣ, ହେ ମହାଶୈଳ, ମନ ଦେଇ ଶୁଣ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ନ ଜାତୋ ଽସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଦେଵ୍ଯା ଯନ୍ମଯୋକ୍ତଂ ହିମାଚଲ ନ ସ ଜାତୋ ମହାଦେଵୋ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵୋଦ୍ଭଵଃ ଶରଣ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ଶାସ୍ତା ଶଂକରଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ହେ ହିମାଚଳ, ମୁଁ କହିଥିଲି ଯେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ତାହାର ଅର୍ଥ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଶରଣଦାତା, ଚିରଅବିନାଶୀ, ଶିକ୍ଷକ, ଶଙ୍କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ମହାଦେବ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରମୁନଯୋ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାର୍ଦିତାଃ ତସ୍ଯୈତେ ପରମେଶସ୍ଯ ସର୍ଵେ କ୍ରୀଡନକା ଗିରେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କର ଖେଳନା ମାତ୍ର, ହେ ପର୍ବତ।
ଆସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ତଦିଚ୍ଛାତଃ ସମ୍ଭୂତୋ ଭୁଵନପ୍ରଭୁଃ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଜାତୋ ନାନାଜାତିର୍ମହାତନୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ; ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ମନ୍ଯସେ ମାଯଯା ଜାତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚାପି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଆତ୍ମନୋ ନ ଵିନାଶୋ ଽସ୍ତି ସ୍ଥାଵରାନ୍ତେ ଽପି ଭୂଧର
ତୁମେ ଭାବୁଛ, ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମାୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ, ହେ ପର୍ବତ, ଅଚଳ ଜଗତ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂସାରେ ଜାଯମାନସ୍ଯ ଭ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଦେହିନଃ ନଶ୍ଯତେ ଦେହ ଏଵାତ୍ର ନାତ୍ମନୋ ନାଶ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଛି, ସେଠି କେବଳ ଦେହର ନାଶ ହୁଏ; ଆତ୍ମାର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ଥାଵରାନ୍ତୋ ଽଯଂ ସଂସାରୋ ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵଶଃ ପରିଵର୍ତତେ
ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଡ଼ପଦାର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଥିରେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖ ରହିଛି, ସେଠି ଜଣେ ମଣିଷ ଅସହାୟ ଭାବରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଥାଏ।
ମହାଦେଵୋ ଽଚଲଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ ନ ଜାତୋ ଜନକୋ ଽଜରଃ ଭଵିଷ୍ଯତି ପତିଃ ସୋ ଽସ୍ଯା ଜଗନ୍ନାଥୋ ନିରାମଯଃ
ମହାଦେବ ଅଚଳ, ସ୍ଥିର, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ସ, ଓ ଅବୟସ୍କ। ସେଉଁଠି ଏହି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ଓ ନିରାମୟ ହେବେ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଚ ମଯା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷଣୈର୍ଵର୍ଜିତା ତଵ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵେନ ଵିଚାରଣମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ—ସେଥିରେ ମୋର କଥାର ଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବେ ଶୁଣ।
ଲକ୍ଷଣଂ ଦୈଵିକୋ ହ୍ଯଙ୍କଃ ଶରୀରାଵଯଵାଶ୍ରଯଃ ସର୍ଵାଯୁର୍ଧନସୌଭାଗ୍ଯପରିମାଣପ୍ରକାଶକଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦେହର ଅଂଶରେ ଥାଏ, ଏହା ଜୀବନ, ଧନ ଓ ଭାଗ୍ୟର ପରିମାଣ କୁ ଦେଖାଏ।
ଅନନ୍ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସୌଭାଗ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଭୂଧର ନୈଵାଙ୍କୋ ଲକ୍ଷଣାକାରଃ ଶରୀରେ ସଂଵିଧୀଯତେ
ହେ ପାହାଡ଼, ଏହି ଅସୀମ ଓ ଅପରିମିତ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଦେହରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ।
ଅତୋ ଽସ୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ ଗାତ୍ରେ ଶୈଲ ନାସ୍ତି ମହାମତେ ଯଥାହମୁକ୍ତଵାନସ୍ଯା ହ୍ଯ୍ ଉତ୍ତାନକରତାଂ ସଦା
ତେଣୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାହାଡ଼, ମୁଁ ଯେପରି କହିଥିଲି, ତାଙ୍କ ଦେହରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ଖୋଲା ହାତର ଭାବ ଦେଖାନ୍ତି।