କିଂଚିତ୍କମ୍ପିତମୂର୍ଧା ତୁ ଵାକ୍ଯଂ ନୋଵାଚ କିଂଚନ ତତଃ ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ମାତା ସୁତାଂ ତଦା
ମୁଣ୍ଡ ଅଳ୍ପ କମ୍ପି ଥିଲା, କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ମା ପୁନି ପୁତ୍ରୀକୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଵତ୍ସେ ଵନ୍ଦଯ ଦେଵର୍ଷିଂ ତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଶୁଭମ୍ ରତ୍ନକ୍ରୀଡନକଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଥାପିତଂ ଯଚ୍ଚିରଂ ମଯା
'ଶିଶୁ, ଦେବ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଇ ରତ୍ନ ଖେଳନା, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରଖିଛି, ଦେଇବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତୁ ତତୋ ଵେଗାଦ୍ ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚରଣୌ ତଦା ଵଵନ୍ଦେ ମୂର୍ଧ୍ନି ସଂଧାଯ କରପଙ୍କଜକୁଡ୍ମଲମ୍
ଏପରି ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ହାତ ମନ୍ଦାର କୁଡି ରଖି, ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ନମସ୍କାର କଲେ।
କୃତେ ତୁ ଵନ୍ଦନେ ତସ୍ଯା ମାତା ସଖୀମୁଖେନ ତୁ ଚୋଦଯାମାସ ଶନକୈସ୍ ତସ୍ଯାଃ ସୌଭାଗ୍ଯଶଂସିନାମ୍
ସେ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ମା ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଶରୀରଲକ୍ଷଣାନାଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାନାଯ ତୁ କୌତୁକାତ୍ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଯଦ୍ଦୁହିତୁଶ୍ ଚିନ୍ତାଂ ହୃଦି ସମୁଦ୍ଵହନ୍
କନ୍ୟାର ଶରୀରର ଚିହ୍ନ ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକତା ଓ ଜନାନୀ ସ୍ଵଭାବରୁ, ମା ହୃଦୟରେ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ରଖିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦିଙ୍ଗିତଂ ଶୈଲୋ ମହିଷ୍ଯା ହୃଦଯେନ ତୁ ଅନୁଦ୍ଗୀର୍ଣୋ ଽକ୍ଷତିର୍ମେନେ ରମ୍ଯମେତଦୁପସ୍ଥିତମ୍
ପତ୍ନୀର ଇଚ୍ଛାକୁ ହୃଦୟରେ ବୁଝି, ପାହାଡ଼ର ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଚୋଦିତଃ ଶୈଲମହିଷୀସଖ୍ଯା ମୁନିଵରସ୍ତଦା ସ୍ମିତାନନୋ ମହାଭାଗୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ନାରଦଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଣୀର ସଖୀ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, ମହାମୁନି ନାରଦ ହସି, ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ:
ନ ଜାତୋ ଽସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଦ୍ରେ ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଜିତା ଉତ୍ତାନହସ୍ତା ସତତଂ ଚରଣୈର୍ଵ୍ଯଭିଚାରିଭିଃ ସ୍ଵଛାଯଯା ଭଵିଷ୍ଯେଯଂ କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁ ଭାଷ୍ଯତେ
'ହେ ଶାନ୍ତ, ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ପତି ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ; ଏଠି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ହାତ ସବୁବେଳେ ଖୋଲା, ପାଦ ଅସ୍ଥିର; ନିଜ ଛାୟାରେ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିବ। ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ସଂଭ୍ରମାଵିଷ୍ଟୋ ଧ୍ଵସ୍ତଧୈର୍ଯୋ ମହାବଲଃ ନାରଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ସାଶ୍ରୁକଣ୍ଠୋ ମହାଗିରିଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଯାଇ, ମହାବଳୀ ପାହାଡ଼, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା ।
ସଂସାରସ୍ଯାତିଦୋଷସ୍ଯ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ଗତିର୍ଯତଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଚାଵଶ୍ଯଭାଵିନ୍ଯାଂ କେନାପ୍ଯତିଶଯାତ୍ମନା
ଏହି ସଂସାରର ଗତି ଅତି ଦୁର୍ବୋଧ ଓ ଦୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଅନିବାର୍ୟ, ଏହି ସବୁ କିଛି ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘଟେ ।
କର୍ତ୍ରା ପ୍ରଣୀତା ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥିତା ସଂସାରିଣାମିଯମ୍ ଯୋ ଜାଯତେ ହି ଯଦ୍ବୀଜୋ ଜନିତୁଃ ସ ହ୍ଯସାର୍ଥକଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂସାରୀ ପାଇଁ ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାହାର ମୂଳ କାରଣ ନଥିଲେ, ସେଇ ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ।
ଜନିତା ଚାପି ଜାତସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିଦିତି ଯତ୍ସ୍ଫୁଟମ୍ ସ୍ଵକର୍ମଣୈଵ ଜାଯନ୍ତେ ଵିଵିଧା ଭୂତଜାତଯଃ
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାହାର ପ୍ରକୃତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କେହି ନୁହେଁ; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ତାଙ୍କର ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।
ଅଣ୍ଡଜୋ ହ୍ଯଣ୍ଡଜାଜ୍ଜାତଃ ପୁନର୍ଜାଯେତ ମାନଵଃ ମାନୁଷାଚ୍ଚ ସରୀସୃପ୍ଯାଂ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେନ ଜାଯତେ
ଏଣ୍ଡାରୁ ଏଣ୍ଡାଜ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ମଣିଷ ପୁଣି ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ, ଏବଂ ମଣିଷରୁ ସରୀସୃପ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷତ୍ୱ ରହିଥାଏ ।
ତତ୍ରାପି ଜାତୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଯାଂ ଧର୍ମସ୍ଯୋତ୍କର୍ଷଣେନ ତୁ ଅପୁତ୍ରଜନ୍ମିନଃ ଶେଷାଃ ପ୍ରାଣିନଃ ସମଵସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅପୁତ୍ର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି ।
ମନୁଜାସ୍ତତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ଯତୋ ନ ଗୃହଧର୍ମିଣଃ କ୍ରମେଣାଶ୍ରମସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଵ୍ରତାଦନୁ
ସେଠାରେ, ମଣିଷମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କ୍ରମେ ଆଶ୍ରମ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବ୍ରତ ରଖି ।
ତସ୍ଯ କର୍ତୁର୍ନିଯୋଗେନ ସଂସାରୋ ଯେନ ଵର୍ଧିତଃ ସଂସାରସ୍ଯ କୁତୋ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଯୁର୍ଯଦତିଗ୍ରହାଃ
ଯିଏ ଏହି ସଂସାରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ, ସେଇ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହା ଘଟେ; ଯଦି ସମସ୍ତେ ଅତି ନିୟମିତ ହେଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ସଂସାର କେମିତି ବଢ଼ିପାରିବ ?
ଅତଃ କର୍ତ୍ରା ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସୁତଲାଭଃ ପ୍ରଶଂସିତଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ମୋହନାର୍ଥାଯ ନରକତ୍ରାଣସଂଶ୍ରଯାତ୍
ସେହିପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୁତ୍ରଲାଭକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବା ଓ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ।
ସ୍ତ୍ରିଯା ଵିରହିତା ସୃଷ୍ଟିର୍ ଜନ୍ତୂନାଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଜାତିସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ କୃପଣା ଦୈନ୍ଯଭାଷିଣୀ ଶାସ୍ତ୍ରାଲୋଚନସାମର୍ଥ୍ଯମ୍ ଉଜ୍ଝିତଂ ତାସୁ ଵେଧସା
ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ପ୍ରାଣୀମାନେର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମରୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାନୀୟ, ନିଜ ଦୁଃଖ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଦେଇନାହାନ୍ତି ।
ଶାସ୍ତ୍ରେଷୂକ୍ତମସଂଦିଗ୍ଧଂ ବହୁଵାରଂ ମହାଫଲମ୍ ଦଶପୁତ୍ରସମା କନ୍ଯା ଯା ନ ସ୍ଯାଚ୍ଛୀଲଵର୍ଜିତା
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି କଥା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଓ ପୁନଃପୁନି କହାଯାଇଛି, ଯେ ଶୀଳହୀନ ନୁହେଁଥିବା ଝିଅ ଦଶ ପୁଅ ସମାନ ଫଳଦାୟି ।
ଵାକ୍ଯମେତତ୍ଫଲଭ୍ରଷ୍ଟଂ ପୁଂସି ଗ୍ଲାନିକରଂ ପରମ୍ କନ୍ଯା ହି କୃପଣା ଶୋଚ୍ଯା ପିତୁର୍ଦୁଃଖଵିଵର୍ଧିନୀ
କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଫଳହୀନ, ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, କାରଣ ଝିଅ ଦୟାନୀୟ ଓ ଶୋକ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଏ ।
ଯାପି ସ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଣସର୍ଵାଢ୍ଯା ପତିପୁତ୍ରଧନାଦିଭିଃ କିଂ ପୁନର୍ଦୁର୍ଭଗା ହୀନା ପତିପୁତ୍ରଧନାଦିଭିଃ
ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ—ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଇତ୍ୟାଦି—ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ତଥାପି ଯେଉଁଠି ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଇତ୍ୟାଦି ନାହିଁ, ସେ ଦୁଃଖିନୀ ଝିଅର ଅବସ୍ଥା କଣ ?
ତ୍ଵଂ ଚୋକ୍ତଵାନ୍ସୁତାଯା ମେ ଶରୀରେ ଦୋଷସଂଗ୍ରହମ୍ ଅହୋ ମୁହ୍ଯାମି ଶୁଷ୍ଯାମି ଗ୍ଲାମି ସୀଦାମି ନାରଦ
ତୁମେ କହିଛ, ମୋ ଝିଅ ଶରୀରର ଦୋଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ହାୟ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, ଶୁଖିଯାଏ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ନାରଦ ।
ଅଯୁକ୍ତମଥ ଵକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ରାପ୍ଯମପି ସାଂପ୍ରତମ୍ ଅନୁଗ୍ରହେଣ ମେ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଦୁଃଖଂ କନ୍ଯାଶ୍ରଯଂ ମୁନେ
ଏବେ ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁନି, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ଝିଅ ସମ୍ପର୍କିତ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଅ ।
ପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ଽପ୍ଯସଂଦିଗ୍ଧେ ମନଃ ପରିଭଵାଶ୍ରଯମ୍ ତୃଷ୍ଣା ମୁଷ୍ଣାତି ନିଷ୍ଣାତା ଫଲଲୋଭାଶ୍ରଯାଶୁଭା
ମନ ଯଦିଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ପପାତି, ତଥାପି ଅପମାନର ଆଧାର ହୁଏ; ଫଳ ଲୋଭରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତୃଷ୍ଣା ଏହାକୁ ଗ୍ରସି ଦୁଷିତ କରିଦିଏ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହି ପରମଂ ଜନ୍ମ କୁଲାନାମୁଭଯାତ୍ମନାମ୍ ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ପତିପ୍ରାପ୍ତିସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଉ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକର ସୁଖ ପାଇଁ, ଭଲ ପତି ମିଳିବାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଏ ।
ଦୁର୍ଲଭଃ ସତ୍ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଗୁଣୋ ଽପି ପତିଃ କିଲ ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିନା ପୁଣ୍ଯୈଃ ପତିର୍ନାର୍ଯା କଦାଚନ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ପତି ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଦୁର୍ଗୁଣିଆ ପତି ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ ଯେ ସହଜରେ ମିଳେନାହିଁ । ପୁଣ୍ୟ ଛଡ଼ା, କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପତି ମିଳେନାହିଁ ।
ଯତୋ ନିଃସାଧନୋ ଧର୍ମଃ ପରିମାଣୋଜ୍ଝିତା ରତିଃ ଧନଂ ଜୀଵିତପର୍ଯାପ୍ତଂ ପତ୍ଯୌ ନାର୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରେ କିଛି ସାଧନ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ମାପ ନାହିଁ, ଧନ କେବଳ ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ସେଠି ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କର ଭରସା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଉପରେ ହିଁ ରହେ।
ନିର୍ଧନୋ ଦୁର୍ଭଗୋ ମୂର୍ଖଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଵର୍ଜିତଃ ଦୈଵତଂ ପରମଂ ନାର୍ଯାଃ ପତିରୁକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି
ଯେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ଦରିଦ୍ର, ଅଭାଗା, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଜନାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ଚୋକ୍ତଂ ହି ଦେଵର୍ଷେ ନ ଜାତୋ ଽସ୍ଯାଃ ପତିଃ କିଲ ଏତଦ୍ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମତୁଲମ୍ ଅସଂଖ୍ଯଂ ଗୁରୁ ଦୁଃସହମ୍
ହେ ଦେବଋଷି, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଜନାନୀ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ଏହି ଅପୂର୍ବ ଅଭାଗ୍ୟ ଅଗଣନୀୟ, ଭାରୀ ଏବଂ ସହିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ଚରାଚରେ ଭୂତସର୍ଗେ ଯଦଦ୍ଯାପି ଚ ନୋ ମୁନେ ନ ସ ଜାତ ଇତି ବ୍ରୂଷେ ତେନ ମେ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ମନଃ
ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ମୁନି, ଆପଣ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।