ତଥୈଵ ଚ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵନେଜନମ୍ ଷଡପ୍ଯୃତୂନ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗନ୍ଧଧୂପାର୍ହଣାଦିଭିଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ପୁନିଥରେ ପରିଶୁଧ୍ଧି କରି, ଛଅ ଋତୁକୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମାଵାହ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈର୍ଯଥୋଦିତୈଃ ଏକାଗ୍ନେରେକ ଏଵ ସ୍ଯାନ୍ ନିର୍ଵାପୋ ଦର୍ଵିକା ତଥା
ଏପରି ଭାବରେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଏକ ଅଗ୍ନି ଥିଲେ, ଏକ ନିର୍ବାପନ ଓ ଏକ ଦାରୁଆ ହେବା ଉଚିତ।
ତତଃ କୃତ୍ଵାନ୍ତରେ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପତ୍ନୀଭ୍ଯୋ ଽନ୍ନଂ କୁଶେଷୁ ସଃ ତଦ୍ଵତ୍ପିଣ୍ଡାଦିକେ କୁର୍ଯାଦ୍ ଆଵାହନଵିସର୍ଜନମ୍
ଏପରି କରି ସାରିଲା ପରେ, ସେ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ କୁଶ ଉପରେ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଉଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ବିଦାୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ପିଣ୍ଡେଭ୍ଯୋ ମାତ୍ରାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ରମେଣ ତୁ ତାନେଵ ଵିପ୍ରାନ୍ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଯତ୍ନତୋ ନରଃ
ତାପରେ ଉଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭାଗକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ନେଇ, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଖୁଆଇବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ମାଦନ୍ନାଦ୍ଧୃତା ମାତ୍ରା ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ଅନ୍ଵାହାର୍ଯକମ୍ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ମାତ୍ତଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଂକ୍ଷଯେ
ଯେହেতୁ ଏହି ଭାଗ ଅନ୍ନରୁ ନିଆଯାଏ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଏହାକୁ 'ଅନ୍ୱାହାର୍ଯ୍ୟ' କୁହାଯାଏ; ଏହି କ୍ରିୟା ଚନ୍ଦ୍ର ଅଷ୍ଟମୀରେ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଧସ୍ତେ ସପଵିତ୍ରଂ ତିଲୋଦକମ୍ ତତ୍ପିଣ୍ଡାଗ୍ରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତ ସ୍ଵଧୈଷାମସ୍ତ୍ଵିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ପବିତ୍ର ତିଳ ଓ ଜଳ ଦେଇ, ଉଠାର ଅଗ୍ରଭାଗ ଦେବା ସମୟରେ 'ଏହା ସେମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଵର୍ଣଯନ୍ଭୋଜଯେଦନ୍ନଂ ମିଷ୍ଟଂ ପୂତଂ ଚ ସର୍ଵଦା ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ରୋଧପରତାଂ ସ୍ମରନ୍ନାରାଯଣଂ ହରିମ୍
ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସେ ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଓ ମିଠା ଅନ୍ନ ଖୁଆଇବା ଉଚିତ, କ୍ରୋଧୀ ଲୋକଙ୍କୁ ବାଦ ଦେଇ, ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି।
ତୃପ୍ତାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିକିରନ୍ସାର୍ଵଵର୍ଣିକମ୍ ସୋଦକଂ ଚାନ୍ନମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସଲିଲଂ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦ୍ଭୁଵି
ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ଉଠାଇ, ଏହି ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ଢାଳିବା ଉଚିତ।
ଆଚାନ୍ତେଷୁ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଜ୍ ଜଲପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୋଦକମ୍ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନକଂ ସର୍ଵଂ ପିଣ୍ଡୋପରି ସମାହରେତ୍
ଭୋଜନ ସମାପ୍ତିରେ, ପୁନିଥରେ ଜଳ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦେଇ, ଶୁଭବାଦ କହି, ସମସ୍ତ ଉଠା ଉପରେ ଏହା ଏକଠା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵାଦ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରାଦ୍ଧନାଶୋ ଽନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ ଵିସୃଜ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ତେଷାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଦେବତାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ ପିତୄନ୍ ଯାଚେତ ମାନଵଃ ଦାତାରୋ ନୋ ଽଭିଵର୍ଧନ୍ତାଂ ଵେଦାଃ ସଂତତିରେଵ ଚ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଶା କରି, ମଣିଷ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ: 'ଆମ ଦାନଦାତାମାନେ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ବେଦ ଓ ଆମ ବଂଶ ଚାଲିଯାଉ।'
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ନୋ ମା ଵ୍ଯଗମଦ୍ ବହୁ ଦେଯଂ ଚ ନୋ ଽସ୍ତ୍ଵିତି ଅନ୍ନଂ ଚ ନୋ ବହୁ ଭଵେଦ୍ ଅତିଥୀଂଶ୍ଚ ଲଭେମହି
'ଆମ ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ହ୍ରାସ ନହେଉ, ଆମ ପାଖରେ ବହୁତ ଦେବା ପାଇଁ ଥାଉ, ଆମ ପାଖରେ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନ ରହୁ, ଆମେ ଅତିଥିମାନେ ପାଉ।'
ଯାଚିତାରଶ୍ଚ ନଃ ସନ୍ତୁ ମା ଚ ଯାଚିଷ୍ମ କଂଚନ ଏତଦସ୍ତ୍ଵିତି ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଅନ୍ଵାହାର୍ଯଂ ତୁ ପାର୍ଵଣମ୍
ଆମ ପାଖରୁ ଯେଉଁମାନେ ଚାହିବେ, ସେମାନେ ହେଉନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ କେହିଠାରୁ କିଛି ଚାହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ରହିଛି—ପର୍ବ ଦିନରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଏଭଳି ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଯଥେନ୍ଦୁସଂକ୍ଷଯେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ରାପି ନିଗଦ୍ଯତେ ପିଣ୍ଡାଂସ୍ତୁ ଗୋଜଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦଗ୍ନୌ ଜଲେ ଽପି ଵା
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କ୍ଷୟ ହେବାବେଳେ ନିୟମ ଅଛି, ସେପରି ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ—ପିଣ୍ଡ ଦୁଧାରୁ ଦିଆଯିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା, ଅଗ୍ନିକୁ କିମ୍ବା ପାଣିକୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯିପାରିବ।
ଵିପ୍ରାଗ୍ରତୋ ଵା ଵିକିରେଦ୍ ଵଯୋଭିର୍ ଅଭିଵାଶଯେତ୍ ପତ୍ନୀ ତୁ ମଧ୍ଯମଂ ପିଣ୍ଡଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ ଵିନଯାନ୍ଵିତା
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପିଣ୍ଡ ଛିଟିଯିବା ଉଚିତ୍, ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଭ କଥା କହି ଦେବା ଦରକାର। ଘରବଧୂ ନମ୍ରତା ସହିତ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଖାଇବେ।
ଆଧତ୍ତ ପିତରୋ ଗର୍ଭମ୍ ଅତ୍ର ସଂତାନଵର୍ଧନମ୍ ତାଵଦୁଚ୍ଛେଷଣଂ ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଯାଵଦ୍ଵିପ୍ରା ଵିସର୍ଜିତାଃ
ପିତୃମାନେ ଏଠି ଗର୍ଭ ରଖନ୍ତି, ଯାହା ଉତ୍ସବଂଶ ବଢ଼ାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାଉଅଯ୍ୟନ୍ତି, ସେଯାଏଁ ପ୍ରସାଦ ଅଂଶ ଅଅଁଶ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ ନିଵୃତ୍ତେ ପିତୃକର୍ମଣି ଇଷ୍ଟୈଃ ସହ ତତଃ ଶାନ୍ତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ପିତୃସେଵିତମ୍
ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ତାପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥିମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତିରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇବେ।
ପୁନର୍ ଭୋଜନମଧ୍ଵାନଂ ଯାନମାଯାସମୈଥୁନମ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଭୁକ୍ଚୈଵ ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ପୁନି ଖାଇବା, ଯାତ୍ରା କରିବା, ଶରୀରିକ କ୍ଲେଶ କିମ୍ବା ସଂଗମ, ଏବଂ ଆଉ ଏକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା କିମ୍ବା ଖାଇବା—ଏସବୁ କଥା ଏହି ଦିନ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯକଲହଂ ଚୈଵ ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଚ ସର୍ଵଦା ଅନେନ ଵିଧିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନିରୁଦ୍ଵାସ୍ଯେହ ନିର୍ଵପେତ୍
ପଢ଼ା, ଝଗଡ଼ା କିମ୍ବା ଦିନେ ଶୁଅଁଥିବା କଥା ସବୁବେଳେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍। ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯିବା ପରେ ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
କନ୍ଯାକୁମ୍ଭଵୃଷସ୍ଥେ ଽର୍କେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେଷୁ ସର୍ଵଦା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ସପିଣ୍ଡୀକରଣାତ୍ ପରମ୍ ତତ୍ରାନେନ ଵିଧାନେନ ଦେଯମ୍ ଅଗ୍ନିମତା ସଦା
କନ୍ୟା, କୁମ୍ଭ, ବୃଷ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ଯେଉଁଠି ଦାନ ଦେବାକୁ ହୁଏ, ସେଠି ସବୁବେଳେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଷ୍ଣୁନା ଯଦୁଦୀରିତମ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଧାରଣଂ ନାମ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା—ସାଧାରଣ ନାମକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଯୁଗ୍ମେ ସାମାନ୍ଯେ ଚାର୍କସଂକ୍ରମେ ଅମାଵାସ୍ଯାଷ୍ଟକାକୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ପଞ୍ଚଦଶୀଷୁ ଚ
ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଷୁବ, ଯୁଗଳ ମାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗତି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅମାବାସ୍ୟା, ଅଷ୍ଟକା, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ—ଏହି ସମୟରେ।
ଆର୍ଦ୍ରାମଘାରୋହିଣୀଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯବ୍ରାହ୍ମଣସଂଗମେ ଗଜଚ୍ଛାଯାଵ୍ଯତୀପାତେ ଵିଷ୍ଟିଵୈଧୃତିଵାସରେ
ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ରୋହିଣୀ ତିଥି, ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା ସମୟ, ହାତୀ ଛାୟା, ବ୍ୟତୀପାତ, ବଡ଼ କ୍ଷୟ ଓ ବୈଧୃତି ଦିନରେ।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ତୃତୀଯାଯାଂ ନଵମୀ କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯ ଚ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଚ ମାଘସ୍ଯ ନଭସ୍ଯେ ଚ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ବୈଶାଖ ମାସର ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକର ନବମୀ, ମାଘ ଓ ନଭସ୍ୟର ପଂଚଦଶୀ, ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ।
ଯୁଗାଦଯଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯ୍ ଏତା ଦତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯ୍ଯକାରିକାଃ ତଥା ମନ୍ଵନ୍ତରାଦୌ ଚ ଦେଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵିଜାନତା
ଏହି ସବୁ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ଦିନ ଭାବେ ମନାଯାଏ; ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଶ୍ଵଯୁକ୍ଛୁକ୍ଲନଵମୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ କାର୍ତ୍ତିକେ ତଥା ତୃତୀଯା ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ତଥା ଭାଦ୍ରପଦସ୍ଯ ଚ
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା ଏବଂ ଭାଦ୍ରପଦରେ ମଧ୍ୟ।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ହ୍ଯ୍ ଅମାଵାସ୍ଯା ପୌଷସ୍ଯୈକାଦଶୀ ତଥା ଆଷାଢସ୍ଯାପି ଦଶମୀ ମାଘମାସସ୍ଯ ସପ୍ତମୀ
ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ ଏବଂ ମାଘ ମାସର ସପ୍ତମୀ।
ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯାଷ୍ଟମୀ କୃଷ୍ଣା ତଥାଷାଢୀ ଚ ପୂର୍ଣିମା କାର୍ତ୍ତିକୀ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଚୈତ୍ରୀ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପଞ୍ଚଦଶୀ ସିତା ମନ୍ଵନ୍ତରାଦଯଶ୍ ଚୈତା ଦତ୍ତସ୍ଯାକ୍ଷଯ୍ଯକାରିକାଃ
ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକ, ଫାଲ୍ଗୁନ, ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପଂଚଦଶୀ, ଏବଂ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ—ଏହି ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯାଦୌ ରଥମାସ୍ତେ ଦିଵାକରଃ ମାଘମାସସ୍ଯ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ସା ତୁ ସ୍ଯାଦ୍ରଥସପ୍ତମୀ
ଯେଉଁ ଦିନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥାନ୍ତି, ମାଘ ମାସର ସପ୍ତମୀ ଦିନ ସେହି 'ରଥସପ୍ତମୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ପାନୀଯମପ୍ଯତ୍ର ତିଲୈର୍ଵିମିଶ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତୃଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯତୋ ମନୁଷ୍ଯଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ ତେନ ସମାଃ ସହସ୍ରଂ ରହସ୍ଯମେତତ୍ପିତରୋ ଵଦନ୍ତି
ଏଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ତିଳ ମିଶା ଜଳ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ହଜାର ବର୍ଷର ଫଳ ମିଳେ—ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ପିତୃମାନେ କହିଛନ୍ତି।