ଅଥ ଵିଦ୍ରଵମାଣଂ ତଦ୍ ବଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ ରୁଦ୍ରାଃ ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରୋଚୁର୍ ଅହଂକାରୋତ୍ଥିତାର୍ଚିଷଃ
ତାପରେ, ସେନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ରୁଦ୍ରମାନେ ଗର୍ବର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳି, ଆପସେ ଆପସେ କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋ ଗୃହ୍ଣୀତ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ମର୍ଦତୈନଂ ହତାଶ୍ରଯମ୍ କର୍ଷତୈନଂ ଶିତୈଃ ଶୂଲୈର୍ ଭଞ୍ଜତୈନଂ ଚ ମର୍ମସୁ
'ହୋ, ହୋ! ଦାସୁର ରାଜାକୁ ଧର, ତାଙ୍କୁ ଚେପିଦେ, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି! ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳରେ ତାଙ୍କୁ ଟାଣ, ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଭଙ୍ଗ କର।'
କପାଲୀ ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଶୂଲଂ ଶିତଶିଖାମୁଖମ୍ ସଂମାର୍ଜ୍ଯ ଵାମହସ୍ତେନ ସଂରମ୍ଭଵିଵୃତେକ୍ଷଣଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କପାଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲାଇ, ବାମହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧରି, ଶୂଳକୁ ପରିସ୍କାର କଲେ।
ଅଧାଵଦ୍ଭୃକୁଟୀଵକ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଭିମୁଖୋ ରଣେ ଦୃଢେନ ମୁଷ୍ଟିବନ୍ଧେନ ଶୂଲଂ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ନିର୍ମଲମ୍
ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି, କପାଳୀ ଦାସୁର ରାଜା ପାଖକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ ମୁଷ୍ଟିରେ ପରିସ୍କାର ଶୂଳ ନେଇ ଦୌଡିଗଲେ।
ଜଘାନ କୁମ୍ଭଦେଶେ ତୁ କପାଲୀ ଗଜଦାନଵମ୍ ତତୋ ଦଶାପି ତେ ରୁଦ୍ରା ନିର୍ମଲାଯୋମଯୈ ରଣେ
କପାଳୀ ଗଜାସୁରଙ୍କୁ କୁମ୍ଭଦେଶରେ ଘାତ କଲେ; ତା'ପରେ, ସେହି ଦଶ ରୁଦ୍ର ମାନେ ନିର୍ମଳ ଲୋହାର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଜଘ୍ନୁଃ ଶୂଲୈଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ଶୈଲଵର୍ଷ୍ମାଣମାହଵେ ସ୍ରୁତଶୋଣିତରନ୍ଧ୍ରସ୍ତୁ ଶିତଶୂଲମୁଖାର୍ଦିତଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳର ଚୋଟରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ବହିଯାଉଥିଲା।
ବଭୌ କୃଷ୍ଣଚ୍ଛଵିର୍ ଦୈତ୍ଯଃ ଶରଦୀଵାମଲଂ ସରଃ ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲାରୁଣନୀଲାବ୍ଜସଂଘାତଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
କଳା ଚମକ ଥିବା ସେଇ ଦାନବ, ଶରଦ୍କାଳର ନିର୍ମଳ ହିଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚାରିପଟେ ଫୁଲିଥିବା ଲାଲ ଓ ନୀଳ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ଭସ୍ମଶୁଭ୍ରତନୁଛାଯୈ ରୁଦ୍ରୈର୍ହଂସୈରିଵାଵୃତଃ ଉପସ୍ଥିତାର୍ତିର୍ଦୈତ୍ଯୋ ଽଥ ପ୍ରଚଲତ୍କର୍ଣପଲ୍ଲଵଃ
ଭସ୍ମ ପରି ଧଳା ଦେହ ଛାୟା ଥିବା ସେଇ ଦାନବ, ରୁଦ୍ରମାନେ ହଂସମାନେ ପରି ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ; ଦୁଃଖିତ ଦାନବ ତାଙ୍କର କାନର ପତ୍ର ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଥିବାବେଳେ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲେ।
ଶଂଭୁଂ ବିଭେଦ ଦଶନୈର୍ ନାଭିଦେଶେ ଗଜାସୁରଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସକ୍ତଂ ତୁ ରୁଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନଵ ରୁଦ୍ରାସ୍ତତୋ ଽଦ୍ଭୁତମ୍
ଗଜାସୁର ତାଙ୍କର ଦଶଟି ଦାନ୍ତରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନାଭିକୁ ଚେରିଦେଲେ। ଦୁଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶମ୍ଭୁ ଆଟକିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ନଉ ରୁଦ୍ର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କଲେ।
ତତକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ଶରୀରମମରଦ୍ଵିଷଃ ନିର୍ଭଯା ବଲିନୋ ଯୁଦ୍ଧେ ରଣଭୂମୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହି, ନିର୍ଭୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦେହକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ମୃତଂ ମହିଷମାସାଦ୍ଯ ଵନେ ଗୋମାଯଵୋ ଯଥା କପାଲିନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତଶ୍ଚାସୁରପୁଂଗଵଃ
ଅରଣ୍ୟରେ ମୃତ ମହିଷ ଉପରେ ଯେପରି ଶିଆଳମାନେ ଆସିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଅସୁରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କପାଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଵେଗେନ କୁପିତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ନଵ ରୁଦ୍ରାନୁପାଦ୍ରଵତ୍ ମମର୍ଦ ଚରଣାଘାତୈର୍ ଦନ୍ତୈଶ୍ଚାପି କରେଣ ଚ
ଦେଖିବାକୁ ରାଗିଯାଇ, ଦେମନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ନଉ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ, ଦାନ୍ତ ଓ ଟ୍ରଂକ୍ରେ ଚାପିଦେଲେ।
ସ ତୈସ୍ତୁମୁଲଯୁଦ୍ଧେନ ଶ୍ରମମାସାଦିତୋ ଯଦା ତଦା କପାଲୀ ଜଗ୍ରାହ କରଂ ତସ୍ଯାମରଦ୍ଵିଷଃ
ତେଁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ କପାଳୀ ଅମରମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କର ହାତକୁ ଧରିଲେ।
ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵେଗେନ ହ୍ଯ୍ ଅତୀଵ ଚ ଗଜାସୁରମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରମାତୁରଂ ଦୈତ୍ଯଂ କିଂଚିତ୍ସ୍ଫୁରିତଜୀଵିତମ୍
ସେ ହାତୀ-ଦାନବକୁ ବେସି ତୀବ୍ରତାରେ ଘୁମାଇଲେ; ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦାନବ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ କେବଳ ଅଲ୍ପ ସ୍ଫୁରଣ କରୁଛି।
ନିରୁତ୍ସାହଂ ରଣେ ତସ୍ମିନ୍ ଗତଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସଵୋଦ୍ଯମମ୍ ତତଃ ପତତ ଏଵାସ୍ଯ ଚର୍ମ ଚୋତ୍କୃତ୍ଯ ଭୈରଵମ୍
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମାବଳ ହରାଇଦେଲେ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ତାପରେ, ସେ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ, କପାଳୀ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଛିଣିକି ଭୟଙ୍କର ପୋଶାକ ବନେଇଲେ।
ସ୍ରଵତ୍ସର୍ଵାଙ୍ଗରକ୍ତୌଘଂ ଚକାରାମ୍ବରମାତ୍ମନଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରା ମହାବଲାଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଦେଖି, କପାଳୀ ସେଇ ଚର୍ମକୁ ନିଜ ପୋଶାକ କଲେ; ଦାନବ ମୃତ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବନାୟକମାନେ—
ଵିତ୍ରେସୁର୍ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଜଗ୍ମୁର୍ ନିପେତୁଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କପାଲିନୋ ରୂପଂ ଗଜଚର୍ମାମ୍ବରାଵୃତମ୍
କପାଳୀଙ୍କ ହାତୀ ଚର୍ମ ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା ରୂପକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପଳାଇଗଲେ, ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦିକ୍ଷୁ ଭୂମୌ ତମେଵୋଗ୍ରଂ ରୁଦ୍ରଂ ଦୈତ୍ଯା ଵ୍ଯଲୋକଯନ୍ ଏଵଂ ଵିଲୁଲିତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରେ ମହାବଲେ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନବମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ; ଏପରି ଭାବେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ରାଜା ପତିତ ହେଲେ—
ଦ୍ଵିପାଧିରୂଢୋ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ହତଦୁନ୍ଦୁଭିନା ତତଃ କଲ୍ପାନ୍ତାମ୍ବୁଧରାଭେଣ ଦୁର୍ଧରେଣାପି ଦାନଵଃ
ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଦାନବ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଡମ୍ରୁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଏକ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୁଏ।
ନିମିରଭ୍ଯପତତ୍ତୂର୍ଣଂ ସୁରସୈନ୍ଯାନି ଲୋଡଯନ୍
ସେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
ଯାଂ ଯାଂ ନିମିଗଜୋ ଯାତି ଦିଶଂ ତାଂ ତାଂ ସଵାହନା ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦେଵା ଭଯାର୍ତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତହେତଯଃ ଗନ୍ଧେନ ସୁରମାତଙ୍ଗା ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ତସ୍ଯ ହସ୍ତିନଃ
ନିମିଙ୍କ ହାତୀ ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେହି ଦିଗକୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଯାନ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଉଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ହାତୀର ଗନ୍ଧ ପାଇଁ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ପଲାଯିତେଷୁ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସୁରାଣାଂ ପାକଶାସନଃ ତସ୍ଥୌ ଦିକ୍ପାଲକୈଃ ସାର୍ଧମ୍ ଅଷ୍ଟଭିଃ କେଶଵେନ ଚ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନା ପଳାଇଯିବା ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଷ୍ଟ ଦିଗପାଳ ଓ କେଶବଙ୍କ ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିମିମାତଙ୍ଗୋ ଯାଵଚ୍ଛକ୍ରଗଜଂ ପ୍ରତି ତାଵଚ୍ଛକ୍ରଗଜୋ ଯାତୋ ମୁକ୍ତ୍ଵା ନାଦଂ ସ ଭୈରଵମ୍
ନିମିଙ୍କ ହାତୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ପାଖକୁ ଆସିବା ସମୟରେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା।
ଧ୍ରିଯମାଣୋ ଽପି ଯତ୍ନେନ ସ ରଣେ ନୈଵ ତିଷ୍ଠତି ପଲାଯିତେ ଗଜେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆରୂଢଃ ପାକଶାସନଃ
ଯଦିଓ ଉପକ୍ରମ କରି ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଥିଲା, ହାତୀ ଯେତେବେଳେ ଭାଗିଗଲା, ପାକଶାସନ ତାହାରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଵିପରୀତମୁଖୋ ଽଯୁଧ୍ଯଦ୍ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରବଲଂ ପ୍ରତି ଶତକ୍ରତୁସ୍ତୁ ଵଜ୍ରେଣ ନିମିଂ ଵକ୍ଷସ୍ଯତାଡଯତ୍
ହାତୀ ଭୁଲ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାନବରାଜାଙ୍କ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲା; ତାପରେ ଶତକ୍ରତୁ ନିମିଙ୍କ ଛାତିରେ ବଜ୍ର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଗଦଯା ଦନ୍ତିନଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗଣ୍ଡଦେଶେ ଽହନଦ୍ଦୃଢମ୍ ତତ୍ପ୍ରହାରମଚିନ୍ତ୍ଯୈଵ ନିମିର୍ନିର୍ଭଯପୌରୁଷଃ
ତାଙ୍କ ହାତୀର ଗାଳରେ ଗଦା ଦେଇ ଭଳି ଆଘାତ କଲା; ନିମି ନିର୍ଭୟ ଓ ସାହସିକ ଥିଲେ, ସେ ଏହି ଆଘାତକୁ ଗଣନା କଲେନି।
ଐରାଵଣଂ କଟୀଦେଶେ ମୁଦ୍ଗରେଣାଭ୍ଯତାଡଯତ୍ ସ ହତୋ ମୁଦ୍ଗରେଣାଥ ଶକ୍ରକୁଞ୍ଜର ଆହଵେ
ସେ ଏଇରାବତଙ୍କ କଟିଠାରେ ମୁଦ୍ଗର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ମୁଦ୍ଗର ଆଘାତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଜଗାମ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚରଣୈର୍ ଧରଣୀଂ ଭୂଧରାକୃତିଃ ଲାଘଵାତ୍କ୍ଷିପ୍ରମୁତ୍ଥାଯ ତତୋ ଽମରମହାଗଜଃ
ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ହାତୀ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଛକୁ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା; ଚପଳତାରୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଉଠିଗଲା, ଦେବତାଙ୍କ ମହାହାତୀ—
ରଣାଦପସସର୍ପାଶୁ ଭୀଷିତୋ ନିମିହସ୍ତିନା ତତୋ ଵାଯୁର୍ଵଵୌ ରୂକ୍ଷୋ ବହୁଶର୍କରପାଂସୁଲଃ
ନିମିଙ୍କ ହାତୀର ଭୟରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲା; ତାପରେ ଏକ କଠୋର ପବନ ବହିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଧୂଳି ଓ ପଥର ଥିଲା।
ସଂମୁଖୋ ନିମିମାତଙ୍ଗୋ ଜଵନାଚଲକମ୍ପନଃ ସ୍ରୁତରକ୍ତୋ ବଭୌ ଶୈଲୋ ଘନଧାତୁହ୍ରଦୋ ଯଥା
ନିମିଙ୍କ ହାତୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦିଠାକୁ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ପାହାଡ଼ ମାନେ କମ୍ପିଗଲା; ରକ୍ତ ଝରି ତାହା ଗାଁ ଘନ ଧାତୁ ଝିଲିକା ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।