ଵିଦ୍ଧୋ ମର୍ମସୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ହରିବାଣୈରକମ୍ପତ ସ ମୁହୂର୍ତଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପରିଘଂ ତଦା
ହରିଙ୍କ ବାଣରେ ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଘାୟଳ ହେଲେ ଦାନବରାଜ, ତଥାପି ଅଡ଼ିଗଲେନି; କିଛି ସମୟ ପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଲୋହା ଗଦା ଧରିଲେ।
ଜଘ୍ନେ ଜନାର୍ଦନଂ ଚାପି ପରିଘେଣାଗ୍ନିଵର୍ଚସା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେନ ପ୍ରହାରେଣ କିଂଚିଦାଘୂର୍ଣିତୋ ଽଭଵତ୍
ସେ ଦାନବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦାରେ ଘାତ କଲେ; ଏହି ଘାତରେ ବିଷ୍ଣୁ କିଛି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷୋ ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ମାଧଵଃ ମଥନଂ ସରଥଂ ରୋଷାନ୍ ନିଷ୍ପିପେଷାଥ ରୋଷତଃ
ତାପରେ ମାଧବ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲିଯିବା, ଗଦା ଧରି, ରୋଷରେ ମଥନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥ ସହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ସ ପପାତାଥ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ଷଯକାଲେ ଽଚଲୋ ଯଥା ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଭୂମୌ ଦାନଵେ ଵୀର୍ଯଶାଲିନି
ସେ ଦାନବରାଜ ପହାଡ଼ ଭଳି ଶେଷ ସମୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ,
ଅଵସାଦଂ ଯଯୁର୍ଦୈତ୍ଯାଃ କର୍ଦମେ କରିଣୋ ଯଥା ତତସ୍ତେଷୁ ଵିପନ୍ନେଷୁ ଦାନଵେଷ୍ଵତିମାନିଷୁ
ଦାନବମାନେ ମନ ଭଙ୍ଗ କଲେ, କାଦରେ ହାତୀ ଭଳି ଡୁବିଯିବା; ଏଭଳି ଅହଂକାରୀ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ପ୍ରକୋପାଦ୍ରକ୍ତନଯନୋ ମହିଷୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ହରିଂ ରୌଦ୍ରଃ ସ୍ଵବାହୁବଲମାସ୍ଥିତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଦାନବମାନେର ମହିଷ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ହରିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଗେଇଲେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ଶୂଲେନ ମହିଷୋ ହରିମର୍ଦଯନ୍ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଗରୁଡଂ ଵୀରୋ ମହିଷୋ ଽଭ୍ଯହନଦ୍ଧୃଦି
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଶୂଳରେ ମହିଷ ହରିଙ୍କୁ ଘାୟଳ କଲେ, ଶକ୍ତିରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ତତୋ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ଯ ଵଦନଂ ମହାଚଲଗୁହାନିଭମ୍ ଗ୍ରସ୍ତୁମୈଚ୍ଛଦ୍ରଣେ ଦୈତ୍ଯଃ ସ ଗରୁତ୍ମନ୍ତମଚ୍ଯୁତମ୍
ତାପରେ ଦାନବ ମହାପହାଡ଼ର ଗୁହା ଭଳି ମୁହଁ ଖୋଲି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚଳ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଥାଚ୍ଯୁତୋ ଽପି ଵିଜ୍ଞାଯ ଦାନଵସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ଵଦନଂ ପୂରଯାମାସ ଦିଵ୍ଯୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାବଲଃ
କିନ୍ତୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଦାନବର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୂରିଦେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ।
ମହିଷସ୍ଯାଥ ସସୃଜେ ବାଣୌଘଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ ପିଧାଯ ଵଦନଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରପରିମନ୍ତ୍ରିତୈଃ
ତାପରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ମହିଷ ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ସ ତୈର୍ବାଣୈରଭିହତୋ ମହିଷୋ ଽଚଲସଂନିଭଃ ପରିଵର୍ତିତକାଯୋ ଽଧଃ ପପାତ ନ ମମାର ଚ
ସେଇ ବାଣଗୁଡିକରେ ଆଘାତ ପାଇ, ପାହାଡ଼ ପରି ଭୟଙ୍କର ମହିଷ ଦେଖାଗଲା, ଶରୀର ଉଲଟି ଭୂମିକୁ ଢେଇଁ ପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ମରିଲା ନାହିଁ।
ମହିଷଂ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂମୌ ପ୍ରୋଵାଚ କେଶଵଃ ମହିଷାସୁର ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵଧଂ ନାସ୍ତ୍ରୈରିହାର୍ହସି
ମହିଷ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, କେଶବ କହିଲେ — 'ମହିଷାସୁର, ତୁମେ ମଦରେ ମତ, ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଯୋଷିଦ୍ଵଧ୍ଯଃ ପୁରୋକ୍ତୋ ଽସି ସାକ୍ଷାତ୍କମଲଯୋନିନା ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଜୀଵିତଂ ରକ୍ଷ ଗଚ୍ଛାସ୍ମାତ୍ସଂଗରାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
କମଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଆଗରୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ତୁମେ ଜନାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଉଠ, ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଶୀଘ୍ର ପାଲା।
ତସ୍ମିନ୍ପରାଙ୍ମୁଖେ ଦୈତ୍ଯେ ମହିଷେ ଶୁମ୍ଭଦାନଵଃ ସଂଦଷ୍ଟୌଷ୍ଠପୁଟଃ କୋପାଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାନନଃ
ମହିଷ ଦେଉଁ ଦେଉଁ ଦୈତ୍ୟ ଶୁମ୍ଭ, ରାଗରେ ଓଠ କଟି, ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି, ମୁହଁ ଚିଉଁ ହେଇଗଲା।
ନିର୍ମଥ୍ଯ ପାଣିନା ପାଣିଂ ଧନୁରାଦାଯ ଭୈରଵମ୍ ସଜ୍ଯଂ ଚକାର ସ ଧନୁଃ ଶରାଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
ସେ ନିଜ ହାତକୁ ହାତରେ ଚେପି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ତଣି, ବିଷାଳ ସରପ ପରି ଶରଗୁଡିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।
ସ ଚିତ୍ରଯୋଧୀ ଦୃଢମୁଷ୍ଟିପାତସ୍ ତତସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗରୁଡଂ ଚ ଦୈତ୍ଯଃ ବାଣୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଵହ୍ନିଶିଖାନିକାଶୈଃ କ୍ଷିପ୍ତୈରସଂଖ୍ଯୈଃ ପରିଘାତହୀନୈଃ
ସେ ଦକ୍ଷ ଯୋଧା, ଦୃଢ ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼କୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅନେକ ଶରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, କେବେ ଅସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଶରାହତୋ ଽପି ଭୁଶୁଣ୍ଡିମାଦାଯ କୃତାନ୍ତତୁଲ୍ଯାମ୍ ତଯା ଭୁଶୁଣ୍ଡ୍ଯା ଚ ପିପେଷ ମେଷଂ ଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ପତ୍ତ୍ରଂ ଧରଣୀଧରାଭମ୍
ଦୈତ୍ୟରାଜ ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଶରରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ତାହାରେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ପାହାଡ଼ ପରି ଡାଲି ଡିଫେନ୍ସକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ମାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ହତାଚ୍ଚ ମେଷାଦ୍ ଭୂଭୌ ପଦାତିଃ ସ ତୁ ଦୈତ୍ଯନାଥଃ ତତୋ ମହୀସ୍ଥସ୍ଯ ହରିଃ ଶରୌଘାନ୍ ମୁମୋଚ କାଲାନଲତୁଲ୍ଯଭାସଃ
ମେଷ ଓ ଡାଲି ମରିଥିବାଠୁ ଦୈତ୍ୟନାଥ ଭୂମିରେ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ହରି ଭୂମିରୁ କାଳାଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ଶରର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶରୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତସ୍ଯ ଭୁଜଂ ବିଭେଦ ଷଡ୍ଭିଶ୍ଚ ଶୀର୍ଷଂ ଦଶଭିଶ୍ଚ କେତୁମ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିକୃଷ୍ଟୈଃ ଶ୍ରଵଣାଵସାନଂ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଵୃତ୍ତନେତ୍ରଃ
ବିଷ୍ଣୁ ତିନିଟି ଶରରେ ତାଙ୍କର ହାତକୁ, ଛଅଟି ଶରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦଶଟି ଶରରେ ତାଙ୍କର ପତାକାକୁ ବିଦ୍ରା କଲେ; ତଣିଥିବା ଧନୁଷରେ ଦୈତ୍ୟର କାନକୁ ଆଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ହୋଇ ଖୋଲିଗଲା।
ସ ତେନ ଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ବଭୂଵ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ଵିସ୍ରୁତଶୋଣିତୌଘଃ ତତୋ ଽସ୍ଯ କିଂଚିଚ୍ ଚଲିତସ୍ଯ ଧୈର୍ଯାଦ୍ ଉଵାଚ ଶଙ୍ଖାମ୍ବୁଜଶାର୍ଙ୍ଗପାଣିଃ
ଏହି ଆଘାତରେ ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ, ରକ୍ତ ଧାରା ବହିଲା; ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ କିଛି ହେଲା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଶାରଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ।
କୁମାରିଵଧ୍ଯୋ ଽସି ରଣଂ ଵିମୁଞ୍ଚ ଶୁମ୍ଭାସୁର ସ୍ଵଲ୍ପତରୈରହୋଭିଃ ଵଧଂ ନ ମତ୍ତୋ ଽର୍ହସି ଚେହ ମୂଢ ଵୃଥୈଵ କିଂ ଯୁଦ୍ଧସମୁତ୍ସୁକୋ ଽସି
'ତୁମେ କୁମାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖିତ, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼, ଶୁମ୍ଭ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୂଢ଼। ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛ? '
ଜମ୍ଭୋ ଵଚୋ ଵିଷ୍ଣୁମୁଖାନ୍ନିଶମ୍ଯ ନିମିଶ୍ଚ ନିଷ୍ପେଷ୍ଟୁମିଯେଷ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଗଦାମଥୋଦ୍ଯମ୍ଯ ନିମିଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡାଂ ଜଘାନ ଗାଢାଂ ଗରୁଡଂ ଶିରସ୍ତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନିମି ବିଷ୍ଣୁକୁ ଚେପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ, ଗରୁଡ଼ର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ।
ଶୁମ୍ଭୋ ଽପି ଵିଷ୍ଣୁଂ ପରିଘେଣ ମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରମୃଷ୍ଟରତ୍ନୌଘଵିଚିତ୍ରଭାସା ତୌ ଦାନଵାଭ୍ଯାଂ ଵିଷମୈଃ ପ୍ରହାରୈର୍ ନିପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ଘନପାଵକାଭୌ
ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ, ତାହାରେ ଚମକୁଥିବା ରତ୍ନ ଲଗାଇଥିଲା; ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ଦୁଇଜଣ ମେଘ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିତିଜାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଜଗର୍ଜୁରୁଚ୍ଚୈଃ କୃତସିଂହନାଦାଃ ଧନୂଂଷି ଚାସ୍ଫୋଟ୍ଯ ସୁରାଭିଘାତୈର୍ ଵ୍ଯଦାରଯନ୍ଭୂମିମପି ପ୍ରଚଣ୍ଡାଃ ଵାସାଂସି ଚୈଵାଦୁଧୁଵୁଃ ପରେ ତୁ ଦଧ୍ମୁଶ୍ଚ ଶଙ୍ଖାନକଗୋମୁଖୌଘାନ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିତିପୁତ୍ର ଉଚ୍ଚ ରବ କଲେ, ସିଂହ ଦ୍ୱନି କରିଲେ; ଧନୁଷକୁ ଜୋରେ ଆଘାତ କରି, ଭୂମିକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ, କିଛି ଜଣେ ପୋଶାକ ହଲାଇଲେ, ଅନ୍ୟେ ଶଂଖ, ନାକ, ଗୋମୁଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ଅଥ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ୍ଯାଶୁ ଗରୁଡୋ ଽପି ସକେଶଵଃ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ରଣାତ୍ତସ୍ମାତ୍ ପଲାଯତ ମହାଜଵଃ
ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରି, ଗରୁଡ଼ ଓ କେଶବ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେ ହଟି, ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ପାଲାଇଗଲେ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ପଲାଯନ୍ତଂ ଵିଭ୍ରଷ୍ଟଧ୍ଵଜକାର୍ମୁକମ୍ ହରିଂ ଦେଵଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ମେନେ ଭଗ୍ନଂ ଦୁରାହଵେ
ହରିଙ୍କୁ ପାଲାଇଁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧନୁଷ ଖୋଇଯିବା, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିକୁ ହାରିଗଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମୁଦିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ ଅଥାଯାନ୍ନିକଟେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁରେଶଃ ପାକଶାସନଃ
ଦୈତ୍ୟମାନେ ଖୁସି ହେଇଥିବା ଦେଖି, ସେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ବଜ୍ରଧାରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ମଧୁରଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହପରିବୃଂହକମ୍ କିମେଭିଃ କ୍ରୀଡସେ ଦେଵ ଦାନଵୈର୍ଦୁଷ୍ଟମାନସୈଃ
ସେ ମଧୁର ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥିବା କଥାରେ କହିଲେ — 'ଦେବତା, ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା, ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ସହିତ ଖେଳ କରୁଛ?'
ଦୁର୍ଜନୈର୍ଲବ୍ଧରନ୍ଧ୍ରସ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ କୁତଃ କ୍ରିଯାଃ ଶକ୍ତେନୋପେକ୍ଷିତୋ ନୀଚୋ ମନ୍ଯତେ ବଲମାତ୍ମନଃ
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେତେବେଳେ କାହାର ଦୁର୍ବଳତା ଧରିପାରନ୍ତି, ସେ ଲୋକ କିପରି କିଛି କରିପାରିବ? ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକେ ଯଦି ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିମ୍ନ ଲୋକ ନିଜକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଯାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ନ ନୀଚଂ ମତିମାନ୍ ଦୁର୍ଗହୀନଂ ହି ସଂତ୍ଯଜେତ୍ ଅଥାଗ୍ରେସରସଂପତ୍ତ୍ଯା ରଥିନୋ ଜଯମାପ୍ନୁଯୁଃ
ଏହିଯୋଗୁଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କେବେ ନିମ୍ନ ଏବଂ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଆଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ରଥୀମାନେ ଆଗରୁ ଲଢ଼ି ଜୟ ପାଆନ୍ତି।