ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ କ୍ରୂରାଶୀଵିଷଭୀଷଣୈଃ ତଦାଦାନଂ ଚ ସଂଧାନଂ ନ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁ ତୀର ଦୁଷ୍ଟ ସାପର ପରି ଭୟଙ୍କର। ତାଙ୍କର ଧନୁ ଉଠାଇବା, ନିଶାନା ଲଗାଇବା ଓ ତୀର ଛାଡିବା କେବେ ହେଲା, କେହି ଦେଖିପାରିଲେନି।
ଚିଛେଦାସ୍ଯ ଶରଵ୍ରାତାନ୍ ସ୍ଵଶରୈର୍ ଅତିଲାଘଵାତ୍ ଧ୍ଵଜଂ ପରମତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଚିତ୍ରକର୍ମାମରଦ୍ଵିଷଃ
ସେ ନିଜ ତୀରରେ, ଯେଉଁ ତୀର ଚିନ୍ତାପରି ତେଜ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ତୀରବର୍ଷାକୁ କାଟିଦେଲେ। ଏକ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ତୀରରେ, ଅମରଙ୍କ ଶତ୍ରୁର ଧ୍ୱଜକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ରଥନୀଡାଦପାତଯତ୍ କୁଜମ୍ଭଃ କର୍ମ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡି ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ସାରଥିକୁ ରଥର ଆସନରୁ ଖସାଇଦେଲେ। କୁଜମ୍ଭଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ—
ରୋଷରକ୍ତେକ୍ଷଣଯୁତୋ ରଥାଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦାନଵଃ ଖଡ୍ଗଂ ଜଗ୍ରାହ ଵେଗେନ ଶରଦମ୍ବରନିର୍ମଲମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଦାନବ ରଥରୁ ଚାଲି ଆସି, ବହୁତ ତେଜରେ ଏକ ତଳୱାର ଧରିଲେ, ଯାହା ଶରଦ ଆକାଶ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଚର୍ମ ଚୋଦଯଖଣ୍ଡେନ୍ଦୁଦଶକେନ ଵିଭୂଷିତମ୍ ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ ଦୈତ୍ଯୋ ରକ୍ଷୋ ଽଧିପତିମୋଜସା
ଦସଟି ସୁନା ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ମୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ଢାଲ ନେଇ, ଦୈତ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଂ ରକ୍ଷୋ ଽଧିପତିଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମୁଦ୍ଗରେଣାହନଦ୍ଧୃଦି ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ କ୍ଷୀଣଃ ସଂଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଗଦାରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା।
ତସ୍ଥାଵଚେଷ୍ଟୋ ଦନୁଜୋ ଯଥା ଧୀରୋ ଧରାଧରଃ ସ ମୁହୂର୍ତଂ ସମାଶ୍ଵସ୍ତୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଽତିଦୁର୍ଜଯଃ
ଦାନବ ଏକ ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଲେ।
ରଥମାରୁହ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ରକ୍ଷୋ ଵାମକରେଣ ତୁ କେଶେଷୁ ନିରୃତିଂ ଦୈତ୍ଯୋ ଜାନୁନାକ୍ରମ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତମ୍
ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ନିରୃତିଙ୍କ ଚୁଲ ଧରିଲେ, ଦୈତ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଡ଼ରେ ଦବାଇ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି ରଖିଲେ।
ତତଃ ଖଡ୍ଗେନ ଚ ଶିରଶ୍ ଛେତ୍ତୁମୈଚ୍ଛଦମର୍ଷଣଃ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦନ୍ତରେ ଦେଵୋ ଵରୁଣୋ ଽପାଂପତିର୍ଦ୍ରୁତମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ଜଳର ମହାରାଜ ଦେବତା ଭାରୁଣ ତ୍ୱରିତ—
ପାଶେନ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବବନ୍ଧ ଚ ଭୁଜଦ୍ଵଯମ୍ ତତୋ ବଦ୍ଧଭୁଜଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିଫଲୀକୃତପୌରୁଷମ୍
—ଦୈତ୍ୟମହାରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ହାତକୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏଭଳି, ହାତ ବାନ୍ଧା ହେବାରୁ, ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଗଲା।
ତାଡଯାମାସ ଗଦଯା ଦଯାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପାଶଭୃତ୍ ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ସ୍ରୋତୋଭିଃ କ୍ଷତଜଂ ଵମନ୍
ପାଶଧାରୀ ଦୟା ଛାଡ଼ି ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯାହାର ହାତ ବାନ୍ଧା ଥିଲା। ଏହି ଆଘାତରେ, ତାଙ୍କ ଆଘାତ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ରକ୍ତ ବମନ କଲେ।
ଦଧାର ରୂପଂ ମେଘସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାଲତାଵୃତମ୍ ତଦଵସ୍ଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଜମ୍ଭଂ ମହିଷାସୁରଃ
ସେ ଏକ ବଦଳର ଆକାର ଧରିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା ବିଜୁଳି ମାଳାରେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କୁଜମ୍ଭଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହିଷାସୁର—
ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଵଦନେ ଽଗାଧେ ଗ୍ରସ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ ସୁରାଵୁଭୌ ନିରୃତିଂ ଵରୁଣଂ ଚୈଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟାନନଃ
ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି, ଭୟଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଦୁଇ ଦେବତା—ନିରୃତି ଓ ଭାରୁଣ—କୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗିଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତାଵଭିପ୍ରାଯମାଲକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଦୂଷିତମ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଥପଥଂ ଭୀତୌ ମହିଷସ୍ଯାତିରଂହସା
ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଇ ଦେବତା ମହିଷାଙ୍କ ଉତ୍ପାତରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ରଥପଥ ଛାଡ଼ି ଦୃତ ଚାଲିଗଲେ।
ଭୃଶଂ ଦ୍ରୁତୌ ଜଵାଦ୍ ଦିଗ୍ଭ୍ଯାମ୍ ଉଭାଭ୍ଯାଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲୌ ଜଗାମ ନିରୃତିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶରଣଂ ପାକଶାସନମ୍
ଉଭୟ ଭୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦିଗ୍ବାହାରେ ପଳାଇଗଲେ। ନିରୃତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ମହିଷୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଵରୁଣଂ ସମଭିଦ୍ରୁତଃ ତମନ୍ତକମୁଖାସକ୍ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ହିମଵଦ୍ଦ୍ଯୁତିଃ
କିନ୍ତୁ ଦାନବ ମହିଷା କ୍ରୋଧରେ ଭାରୁଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଦେଖି, ଯେଉଁ ଦୀପ୍ତି ହିମପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲା—
ଚକ୍ରେ ସୋମାସ୍ତ୍ରନିଃସୃଷ୍ଟଂ ହିମସଂଘାତକଣ୍ଟକମ୍ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଚାସ୍ତ୍ରମତୁଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚକ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ସୋମ ଏକ ଶୀତାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ହିମର କଣ୍ଟକରେ ଭରିଥିଲା। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେ ତିଆରି କଲେ।
ଵାଯୁନା ତେନ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଶୁଷ୍କେଣ ହିମେନ ଚ ଵ୍ଯଥିତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଶୀତୋଚ୍ଛିନ୍ନା ଵିପୌରୁଷାଃ
ସେ ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୀତରେ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ, ଶୀତରେ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନ ଶେକୁଶ୍ଚଲିତୁଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ନାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଦାତୁମେଵ ଚ ମହାହିମନିପାତେନ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଚୋଦିତୈଃ
ମହାଶକ୍ତିର ଘାତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରେରିତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆସୁର ସେନା ଚାଲିବାକୁ ବା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ।
ଗାତ୍ରାଣ୍ଯସୁରସୈନ୍ଯାନାମ୍ ଅଦହ୍ଯନ୍ତ ସମନ୍ତତଃ ମହିଷୋ ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନସ୍ତୁ ଶୀତେନାକମ୍ପିତାନନଃ
ଆସୁର ସେନାର ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳିଉଠିଲା; ଏହି ସମୟରେ ମହିଷ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଶୀତରେ ଅଚଳ ହେଇ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ କମ୍ପିଲେନାହିଁ।
କକ୍ଷାଵାଲମ୍ବ୍ଯ ପାଣିଭ୍ଯାମ୍ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯଧୋମୁଖଃ ସର୍ଵେ ତେ ନିଷ୍ପ୍ରତୀକାରା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଜିତାଃ
ମହିଷ ତାଙ୍କର ହାତରେ ପାଶ୍ୱକୁ ଭରସା ଦେଇ, ମୁହଁ ନମାଇ ବସିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ନିର୍ବଳ ହୋଇ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଲେନାହିଁ।
ରଣେଚ୍ଛାଂ ଦୂରତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଥୁସ୍ତେ ଜୀଵିତାର୍ଥିନଃ ତତ୍ରାବ୍ରଵୀତ୍କାଲନେମିର୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍କୋପେନ ଦୀପିତଃ
ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ ଦୂରରେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ କାଳନେମି କ୍ରୋଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋଃ ଶୃଙ୍ଗାରିଣଃ ଶରାଃ ସର୍ଵେ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପାରଗାଃ ଏକୈକୋ ଽପି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଶକ୍ତସ୍ତୁଲଯିତୁଂ ଭୁଜୈଃ
ହେ ଶୃଙ୍ଗଧାରୀମାନେ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ତମେ ତୁମର ଭୁଜରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଠାଇବାକୁ ସମର୍ଥ।
ଏକୈକୋ ଽପି କ୍ଷମୋ ଗ୍ରସ୍ତୁଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍ ଏକୈକସ୍ଯାପି ପର୍ଯାପ୍ତା ନ ସର୍ଵେ ଽପି ଦିଵୌକସଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଲିଦେବାକୁ ସମର୍ଥ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।
କଲାଂ ପୂରଯିତୁଂ ଯତ୍ନାତ୍ ଷୋଡଶୀମତିଵିକ୍ରମାଃ କିଂ ପ୍ରଯାତାଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସମରେ ଽମରନିର୍ଜିତାଃ
ତୁମେ ତୁମର ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଷୋଡଶ କଳାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବ; ତେବେ କାହିଁକି ପଛୁଇଲା? ଅମରମାନେ ଅଜୟ କରିପାରିନଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରୁହ।
ନ ଯୁକ୍ତମେତଚ୍ଛୂରାଣାଂ ଵିଶେଷାଦ୍ଦୈତ୍ଯଜନ୍ମନାମ୍ ରାଜା ଚାନ୍ତରିତୋ ଽସ୍ମାକଂ ତାରକୋ ଲୋକମାରକଃ
ଏହି କାମ ଶୂରମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଦୈତ୍ୟ ଜନ୍ମମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆମର ରାଜା ତାରକ, ଲୋକ ନାଶକ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଛନ୍ତି।
ଵିରତାନାଂ ରଣାଦସ୍ମାତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାଣାନ୍ହରିଷ୍ଯତି ଶୀତେନ ନଷ୍ଟଶ୍ରୁତଯୋ ଭ୍ରଷ୍ଟଵାକ୍ପାଟଵାସ୍ତଥା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଇବା, ତାରକ କ୍ରୋଧରେ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବେ; ଶୀତରେ ତୁମେ ଶୁଣିବା ଶକ୍ତି ଓ ଚତୁର୍ୟତା ହରାଇଛ।
ମୂକାସ୍ତଦାଭଵନ୍ଦୈତ୍ଯା ରଣଦ୍ଦଶନପଙ୍କ୍ତଯଃ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଷ୍ଟଚେତସ୍କାନ୍ ଦୈତ୍ଯାଞ୍ଛୀତେନ ସାଦିତାନ୍
ତାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୂକ ହେଇଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନ୍ତ କମ୍ପିଲା; ଶୀତରେ ହତ ଓ ମନ ହରାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖି—
ମତ୍ଵା କାଲକ୍ଷମଂ କାର୍ଯଂ କାଲନେମିର୍ମହାସୁରଃ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଦାନଵୀଂ ମାଯାଂ ଵିତତ୍ଯ ସ୍ଵଂ ମହାଵପୁଃ
ଏହି ସମୟକୁ ନିଷ୍ପତି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବୁଝି, ମହାସୁର କାଳନେମି ଦାନବୀ ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିଜ ମହାଶରୀରକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ।
ପୂରଯାମାସ ଗଗନଂ ଦିଶୋ ଵିଦିଶ ଏଵ ଚ ନିର୍ମମେ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରେଶଃ ଶରୀରେ ଭାସ୍କରାଯୁତମ୍
ସେ ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ ପୂରଣ କଲେ; ଦାନବ ମହାରାଜ ନିଜ ଦେହରେ ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।