କୁଜମ୍ଭେନାଥ ସଂସକ୍ତୋ ରଜନୀଚରନନ୍ଦନଃ ମାଯାମମୋଘାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତାମସୀଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, କୁଜମ୍ଭ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାତିରେ ଚଳା ରାକ୍ଷସପୁତ୍ର, ରାକ୍ଷସମାନେର ମାଳିକ, ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ଅସଫଳ ତାମସୀ ମାୟା ଉପରେ ଭରସା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଲେ।
ମୋହଯାମାସ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ଜଗତ୍କୃତ୍ଵା ତମୋମଯମ୍ ତତୋ ଵିଫଲନେତ୍ରାଣି ଦାନଵାନାଂ ବଲାନି ତୁ
ସେ ଦାନବ ମାଳିକଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଦେଲେ; ତାପରେ ଦାନବମାନେର ଚକ୍ଷୁ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଲା।
ନ ଶେକୁଶ୍ଚଲିତଂ ତତ୍ର ପଦାଦପି ପଦଂ ତଦା ତତୋ ନାନାସ୍ତ୍ରଵର୍ଷେଣ ଦାନଵାନାଂ ମହାଚମୂମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାରେ, ଦାନବମାନେର ବଡ଼ ସେନା—
ଜଘାନ ଘନନୀହାରତିମିରାତୁରଵାହନାମ୍ ଵଧ୍ଯମାନେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ କୁଜମ୍ଭେ ମୂଢଚେତସି
ଘନ ନୀହାର ପରି ଅନ୍ଧାରରେ ତାଙ୍କର ଯାନଗୁଡିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା—ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରାଗଲା; ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବାବେଳେ, କୁଜମ୍ଭର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା।
ମହିଷୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ କଲ୍ପାନ୍ତାମ୍ଭୋଦସଂନିଭଃ ଅସ୍ତ୍ରଂ ଚକାର ସାଵିତ୍ରମ୍ ଉଲ୍କାସଂଘାତମଣ୍ଡିତମ୍
ତାପରେ ଦାନବ ରାଜା ମହିଷ, କଳ୍ପାନ୍ତର ମେଘ ପରି ଅନ୍ଧାର, ସାବିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ଉଲ୍କାର ତୁଡିକାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଵିଜୃମ୍ଭତ୍ଯଥ ସାଵିତ୍ରେ ପରମାସ୍ତ୍ରେ ପ୍ରତାପିନି ପ୍ରଣାଶମଗମତ୍ତୀଵ୍ରଂ ତମୋ ଘୋରମନନ୍ତରମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସାବିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ବିସ୍ତାର ହେବା ସମୟରେ, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତତୋ ଽସ୍ତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଙ୍କଂ ତମଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯନାଶଯତ୍ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାରୁଣପଦ୍ମୌଘଂ ଶରଦୀଵାମଲଂ ସରଃ
ତାପରେ ଚିହ୍ନିତ ଅସ୍ତ୍ର ଫୁଟା ଚିଙ୍ଗାରେ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଦେଲା, ଯେପରି ଶରଦ ଋତୁର ସ୍ପଷ୍ଟ ଝିଅ ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ଲାଲ ପଦ୍ମ ଶୋଭା ପାଏ।
ତତସ୍ତମସି ସଂଶାନ୍ତେ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରାପ୍ତଚକ୍ଷୁଷଃ ଚକ୍ରୁଃ କ୍ରୂରେଣ ମନସା ଦେଵାନୀକୈଃ ସହାଦ୍ଭୁତମ୍
ଅନ୍ଧାର ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଦାନବ ମାଳିକମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଫେରାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରୈରମର୍ଷାନ୍ନିର୍ମୁକ୍ତୈର୍ ଭୁଜଂଗାସ୍ତ୍ରଂ ଵିନୋଦିତମ୍ ଅଥାଦାଯ ଧନୁର୍ଘୋରମ୍ ଇଷୂଂଶ୍ଚାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
କ୍ରୋଧରେ, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ସେପରି ସର୍ପ ଅସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର ନେଇଲେ।
କୁଜମ୍ଭୋ ଽଧାଵତ କ୍ଷିପ୍ତଂ ରକ୍ଷୋରାଜବଲଂ ପ୍ରତି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତମ୍ ଆଯାନ୍ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସପଦାନୁଗଃ
କୁଜମ୍ଭ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ସହାୟକମାନେ ସହିତ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେର ମାଳିକ—
ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ କ୍ରୂରାଶୀଵିଷଭୀଷଣୈଃ ତଦାଦାନଂ ଚ ସଂଧାନଂ ନ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁ ତୀର ଦୁଷ୍ଟ ସାପର ପରି ଭୟଙ୍କର। ତାଙ୍କର ଧନୁ ଉଠାଇବା, ନିଶାନା ଲଗାଇବା ଓ ତୀର ଛାଡିବା କେବେ ହେଲା, କେହି ଦେଖିପାରିଲେନି।
ଚିଛେଦାସ୍ଯ ଶରଵ୍ରାତାନ୍ ସ୍ଵଶରୈର୍ ଅତିଲାଘଵାତ୍ ଧ୍ଵଜଂ ପରମତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଚିତ୍ରକର୍ମାମରଦ୍ଵିଷଃ
ସେ ନିଜ ତୀରରେ, ଯେଉଁ ତୀର ଚିନ୍ତାପରି ତେଜ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ତୀରବର୍ଷାକୁ କାଟିଦେଲେ। ଏକ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ତୀରରେ, ଅମରଙ୍କ ଶତ୍ରୁର ଧ୍ୱଜକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଭଲ୍ଲେନ ରଥନୀଡାଦପାତଯତ୍ କୁଜମ୍ଭଃ କର୍ମ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡି ତୀରରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ସାରଥିକୁ ରଥର ଆସନରୁ ଖସାଇଦେଲେ। କୁଜମ୍ଭଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ—
ରୋଷରକ୍ତେକ୍ଷଣଯୁତୋ ରଥାଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଦାନଵଃ ଖଡ୍ଗଂ ଜଗ୍ରାହ ଵେଗେନ ଶରଦମ୍ବରନିର୍ମଲମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଦାନବ ରଥରୁ ଚାଲି ଆସି, ବହୁତ ତେଜରେ ଏକ ତଳୱାର ଧରିଲେ, ଯାହା ଶରଦ ଆକାଶ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଚର୍ମ ଚୋଦଯଖଣ୍ଡେନ୍ଦୁଦଶକେନ ଵିଭୂଷିତମ୍ ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ ଦୈତ୍ଯୋ ରକ୍ଷୋ ଽଧିପତିମୋଜସା
ଦସଟି ସୁନା ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ମୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ଢାଲ ନେଇ, ଦୈତ୍ୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଂ ରକ୍ଷୋ ଽଧିପତିଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମୁଦ୍ଗରେଣାହନଦ୍ଧୃଦି ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ କ୍ଷୀଣଃ ସଂଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଗଦାରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା।
ତସ୍ଥାଵଚେଷ୍ଟୋ ଦନୁଜୋ ଯଥା ଧୀରୋ ଧରାଧରଃ ସ ମୁହୂର୍ତଂ ସମାଶ୍ଵସ୍ତୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଽତିଦୁର୍ଜଯଃ
ଦାନବ ଏକ ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ରହିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଲେ।
ରଥମାରୁହ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ରକ୍ଷୋ ଵାମକରେଣ ତୁ କେଶେଷୁ ନିରୃତିଂ ଦୈତ୍ଯୋ ଜାନୁନାକ୍ରମ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତମ୍
ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ନିରୃତିଙ୍କ ଚୁଲ ଧରିଲେ, ଦୈତ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଡ଼ରେ ଦବାଇ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି ରଖିଲେ।
ତତଃ ଖଡ୍ଗେନ ଚ ଶିରଶ୍ ଛେତ୍ତୁମୈଚ୍ଛଦମର୍ଷଣଃ ତସ୍ମିଂସ୍ତଦନ୍ତରେ ଦେଵୋ ଵରୁଣୋ ଽପାଂପତିର୍ଦ୍ରୁତମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ଜଳର ମହାରାଜ ଦେବତା ଭାରୁଣ ତ୍ୱରିତ—
ପାଶେନ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବବନ୍ଧ ଚ ଭୁଜଦ୍ଵଯମ୍ ତତୋ ବଦ୍ଧଭୁଜଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିଫଲୀକୃତପୌରୁଷମ୍
—ଦୈତ୍ୟମହାରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ହାତକୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଏଭଳି, ହାତ ବାନ୍ଧା ହେବାରୁ, ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଗଲା।
ତାଡଯାମାସ ଗଦଯା ଦଯାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପାଶଭୃତ୍ ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ସ୍ରୋତୋଭିଃ କ୍ଷତଜଂ ଵମନ୍
ପାଶଧାରୀ ଦୟା ଛାଡ଼ି ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ, ଯାହାର ହାତ ବାନ୍ଧା ଥିଲା। ଏହି ଆଘାତରେ, ତାଙ୍କ ଆଘାତ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ରକ୍ତ ବମନ କଲେ।
ଦଧାର ରୂପଂ ମେଘସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାଲତାଵୃତମ୍ ତଦଵସ୍ଥାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଜମ୍ଭଂ ମହିଷାସୁରଃ
ସେ ଏକ ବଦଳର ଆକାର ଧରିଲେ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା ବିଜୁଳି ମାଳାରେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କୁଜମ୍ଭଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହିଷାସୁର—
ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଵଦନେ ଽଗାଧେ ଗ୍ରସ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ ସୁରାଵୁଭୌ ନିରୃତିଂ ଵରୁଣଂ ଚୈଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟାନନଃ
ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି, ଭୟଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଦୁଇ ଦେବତା—ନିରୃତି ଓ ଭାରୁଣ—କୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗିଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତାଵଭିପ୍ରାଯମାଲକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଦୂଷିତମ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଥପଥଂ ଭୀତୌ ମହିଷସ୍ଯାତିରଂହସା
ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଇ ଦେବତା ମହିଷାଙ୍କ ଉତ୍ପାତରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ରଥପଥ ଛାଡ଼ି ଦୃତ ଚାଲିଗଲେ।
ଭୃଶଂ ଦ୍ରୁତୌ ଜଵାଦ୍ ଦିଗ୍ଭ୍ଯାମ୍ ଉଭାଭ୍ଯାଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲୌ ଜଗାମ ନିରୃତିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶରଣଂ ପାକଶାସନମ୍
ଉଭୟ ଭୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦିଗ୍ବାହାରେ ପଳାଇଗଲେ। ନିରୃତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ମହିଷୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଵରୁଣଂ ସମଭିଦ୍ରୁତଃ ତମନ୍ତକମୁଖାସକ୍ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ହିମଵଦ୍ଦ୍ଯୁତିଃ
କିନ୍ତୁ ଦାନବ ମହିଷା କ୍ରୋଧରେ ଭାରୁଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଦେଖି, ଯେଉଁ ଦୀପ୍ତି ହିମପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲା—
ଚକ୍ରେ ସୋମାସ୍ତ୍ରନିଃସୃଷ୍ଟଂ ହିମସଂଘାତକଣ୍ଟକମ୍ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଚାସ୍ତ୍ରମତୁଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚକ୍ରେ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ସୋମ ଏକ ଶୀତାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ହିମର କଣ୍ଟକରେ ଭରିଥିଲା। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେ ତିଆରି କଲେ।
ଵାଯୁନା ତେନ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ସଂଶୁଷ୍କେଣ ହିମେନ ଚ ଵ୍ଯଥିତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଶୀତୋଚ୍ଛିନ୍ନା ଵିପୌରୁଷାଃ
ସେ ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୀତରେ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ, ଶୀତରେ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନ ଶେକୁଶ୍ଚଲିତୁଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ନାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଦାତୁମେଵ ଚ ମହାହିମନିପାତେନ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଚୋଦିତୈଃ
ମହାଶକ୍ତିର ଘାତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରେରିତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆସୁର ସେନା ଚାଲିବାକୁ ବା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ।
ଗାତ୍ରାଣ୍ଯସୁରସୈନ୍ଯାନାମ୍ ଅଦହ୍ଯନ୍ତ ସମନ୍ତତଃ ମହିଷୋ ନିଷ୍ପ୍ରଯତ୍ନସ୍ତୁ ଶୀତେନାକମ୍ପିତାନନଃ
ଆସୁର ସେନାର ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଳିଉଠିଲା; ଏହି ସମୟରେ ମହିଷ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଶୀତରେ ଅଚଳ ହେଇ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ କମ୍ପିଲେନାହିଁ।