ହେମପୀତୋତ୍ତରାସଙ୍ଗାଶ୍ ଚିତ୍ରଵର୍ମରଥାଯୁଧାଃ ନାକପୃଷ୍ଠଶିଖଣ୍ଡାସ୍ତୁ ଵୈଡୂର୍ଯମକରଧ୍ଵଜାଃ
ସୁନା ରଙ୍ଗର ଉପର ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ରଥ, କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସଜିଥିଲେ; ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରରେ ତାଙ୍କର କେଶର ଚମକୁଥିଲା, ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ମକର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱଜା ଉଠାଇଥିଲେ।
ଜପାରକ୍ତୋତ୍ତରାସଙ୍ଗା ରାକ୍ଷସା ରକ୍ତମୂର୍ଧଜାଃ ଗୃଧ୍ରଧ୍ଵଜା ମହାଵୀର୍ଯା ନିର୍ମଲାଯୋଵିଭୂଷଣାଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଜପା ଫୁଲ ରଙ୍ଗର ଉପର ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର କେଶ ରଖି, ଗୃଧ୍ର ଦ୍ୱଜା ଉଠାଇ, ମହାବୀର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ମୁସଲାସିଗଦାହସ୍ତା ରଥେ ଚୋଷ୍ଣୀଷଦଂଶିତାଃ ମହାମେଘରଵା ନାଗା ଭୀମୋଲ୍କାଶନିହେତଯଃ
ମୁସଳ, ତଳୱାର ଓ ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ରଥରେ ଉଷ୍ଣୀଷ ପିନ୍ଧି, ମହାନାଗମାନେ ବଡ଼ ମେଘର ଦହାଡ଼ ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ଉଲ୍କା ଓ ଆଗ ନେଇ ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ।
ଯକ୍ଷାଃ କୃଷ୍ଣାମ୍ବରଭୃତୋ ଭୀମବାଣଧନୁର୍ଧରାଃ ତାମ୍ରୋଲୂକଧ୍ଵଜା ରୌଦ୍ରା ହେମରତ୍ନଵିଭୂଷଣାଃ
ୟକ୍ଷମାନେ କଳା ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାମ୍ର ଉଲୁକ ଦ୍ୱଜା ଉଠାଇ, ସୁନା ଓ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମୋତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ନିଶାଚରବଲଂ ବଭୌ ଗାର୍ଧ୍ରପତ୍ତ୍ରଧ୍ଵଜପ୍ରାଯମ୍ ଅସ୍ଥିଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍
ବାଘ ଚର୍ମର ଉପର ଚାଦର ପିନ୍ଧି, ନିଶାଚରମାନେ ଦଳ ଚମକୁଥିଲା; ଅଧିକାଂଶ ଗୃଧ୍ରପାଖ ଦ୍ୱଜା ଉଠାଇ, ଅସ୍ଥି ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
ମୁସଲାଯୁଧଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଂ ନାନାପ୍ରାଣିମହାରଵମ୍ କିଂନରାଃ ଶ୍ଵେତଵସନାଃ ସିତପତ୍ତ୍ରିପତାକିନଃ
ମୁସଳ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର, ନାନା ପ୍ରାଣୀର ଦହାଡ଼ ଦେଇ, କିନ୍ନରମାନେ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଧଳା ପାଖର ଦ୍ୱଜା ଉଠାଇଥିଲେ।
ମତ୍ତେଭଵାହନପ୍ରାଯାସ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣତୋମରହେତଯଃ ମୁକ୍ତାଜାଲପରିଷ୍କାରୋ ହଂସୋ ରଜତନିର୍ମିତଃ
ମଦରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଚାଲିଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବର୍ଚ୍ଛି ହାତରେ ରଖିଥିବା, ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଚାନ୍ଦିରେ ତିଆରି ହଁସ ରହିଥିଲା।
କେତୁର୍ଜଲାଧିନାଥସ୍ଯ ଭୀମଧୂମଧ୍ଵଜାନଲଃ ପଦ୍ମରାଗମହାରତ୍ନଵିଟପଂ ଧନଦସ୍ଯ ତୁ
ଜଳର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପତାକା ଭୟଙ୍କର ଧୂମ ଭରା ଅଗ୍ନିର ଝଣ୍ଡା ଥିଲା; ଧନଦାଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର ଶାଖା ରହିଥିଲା।
ଧ୍ଵଜଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ଭାତି ଗନ୍ତୁକାମମିଵାମ୍ବରମ୍ ଵୃକେଣ କାଷ୍ଠଲୋହେନ ଯମସ୍ଯାସୀନ୍ମହାଧ୍ଵଜଃ
ଉଠାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ପତାକା ଏପରି ଜ୍ୟୋତି ଦେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଆକାଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା; ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପତାକା କାଠ ଓ ଲୋହାରେ ଓ ଭୱେଳା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ରାକ୍ଷସେଶସ୍ଯ କେତୋର୍ଵୈ ପ୍ରେତସ୍ଯ ମୁଖମାବଭୌ ହେମସିଂହଧ୍ଵଜୌ ଦେଵୌ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଵମିତଦ୍ଯୁତୀ
ରାକ୍ଷସମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପତାକାରେ ପ୍ରେତର ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦେବମାନେ ସୁନାର ସିଂହ ପତାକା ରଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କୁମ୍ଭେନ ରତ୍ନଚିତ୍ରେଣ କେତୁର୍ ଅଶ୍ଵିନଯୋର୍ ଅଭୂତ୍ ହେମମାତଂଗରଚିତଂ ଚିତ୍ରରତ୍ନପରିଷ୍କୃତମ୍
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କର ପତାକା ଏକ ରତ୍ନ ଭରା କଳସ ଥିଲା, ସୁନାର ହାତୀରେ ତିଆରି ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଧ୍ଵଜଂ ଶତକ୍ରତୋରାସୀତ୍ ସିତଚାମରମଣ୍ଡିତମ୍ ସନାଗଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵମ୍ ଅହୋରଗନିଶାଚରା
ଶତକ୍ରତୁଙ୍କର ପତାକା ଧଳା ଚାମରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅସୁରମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ।
ସେନା ସା ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଦୁର୍ଜଯା ଭୁଵନତ୍ରଯେ କୋଟଯସ୍ତାସ୍ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ ଦେଵଦେଵନିକାଯିନାମ୍
ଦେବରାଜଙ୍କର ସେନା ତିନି ଜଗତରେ ଅଜୟ ଥିଲା; ଏହାର ଭାଗ ତେରିଶି କୋଟି ଦେବମାନଙ୍କର ଦଳ ଥିଲା।
ହିମାଚଲାଭେ ସିତକର୍ଣଚାମରେ ସୁଵର୍ଣପଦ୍ମାମଲସୁନ୍ଦରସ୍ରଜି କୃତାଭିରାଗୋଜ୍ଜ୍ଵଲକୁଙ୍କୁମାଙ୍କୁରେ କପୋଲଲୀଲାଲିକଦମ୍ବସଂକୁଲେ
ହିମାଚଳ ପର୍ବତ ପରି ଧଳା ଚାମର, ସୁନାର ପଦ୍ମର ଶୁଦ୍ଧ ମାଳା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଙ୍କୁମ ଚିହ୍ନରେ ରଙ୍ଗିଥିବା, ଗାଲରେ ଚଞ୍ଚଳ କେଶର ଗୁଛ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସ୍ଥିତସ୍ତଦୈରାଵତନାମକୁଞ୍ଜରେ ମହାବଲଶ୍ଚିତ୍ରଵିଭୂଷଣାମ୍ବରଃ ଵିଶାଲଵସ୍ତ୍ରାଂଶୁଵିତାନଭୂଷିତଃ ପ୍ରକୀର୍ଣକେଯୂରଭୁଜାଗ୍ରମଣ୍ଡଲଃ ସହସ୍ରଦୃଗ୍ବନ୍ଦିସହସ୍ରସଂସ୍ତୁତସ୍ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ଽଶୋଭତ ପାକଶାସନଃ
ଏଇରାବତ ନାମକ ହାତୀ ଉପରେ ଦେବରାଜ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ଅନେକ ଚିତ୍ର ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ବିଶାଳ ଚାଦର ଓ କେୟୂରରେ ଭୂଷିତ, ହଜାର ଗାୟକ ଏବଂ ବନ୍ଦୀମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ପାକଶାସନ ଚମକୁଥିଲେ।
ତୁରଂଗମାତଂଗବଲୌଘସଂକୁଲା ସିତାତପତ୍ରଧ୍ଵଜରାଜିଶାଲିନୀ ଚମୂଶ୍ଚ ସା ଦୁର୍ଜଯପତ୍ତ୍ରିସଂତତା ଵିଭାତି ନାନାଯୁଧଯୋଧଦୁସ୍ତରା
ଘୋଡା ଓ ହାତୀର ଭିଡ଼ରେ ଭରିଥିବା ସେନା, ଧଳା ଛତା ଓ ପତାକାର ଶାରି ରଖିଥିଲା, ଅଜୟ ଏହି ସେନା ନାନା ଅସ୍ତ୍ରର ଶୋଭାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
ସୁରାସୁରାଣାଂ ସମ୍ମର୍ଦସ୍ ତସ୍ମିନ୍ନତ୍ଯନ୍ତଦାରୁଣେ ତୁମୁଲୋ ଽତିମହାନାସୀତ୍ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି
ସୁର ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦୁଇଟି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଏବଂ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗର୍ଜତାଂ ଦେଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଶଙ୍ଖଭେରୀରଵେଣ ଚ ତୂର୍ଯାଣାଂ ଚୈଵ ନିର୍ଘୋଷୈର୍ ମାତଂଗାନାଂ ଚ ବୃଂହିତୈଃ
ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଶଂଖ ଓ ଭେରୀର ଶବ୍ଦ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ତୁଣ୍ଡର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ହ୍ଵେଷତାଂ ହଯଵୃନ୍ଦାନାଂ ରଥନେମିସ୍ଵନେନ ଚ ଜ୍ଯାଘୋଷେଣ ଚ ଶୂରାଣାଂ ତୁମୁଲୋ ଽତିମହାନଭୂତ୍
ଘୋଡାମାନେ ହିଁହିଁ କରୁଥିଲେ, ରଥର ଚକ୍ରର ଗଡ଼ଗଡ଼ ଶବ୍ଦ, ବାଣର ତାଣିର ତଣ୍ଡାଇ ଓ ଶୂରମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ମିଶି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ହେଲା।
ସମାସାଦ୍ଯୋଭଯେ ସେନେ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣାମ୍ ରୋଷେଣାତିପରୀତାନାଂ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଚେତସାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସେନା ଆମନାସାମନା ହେଲା, ପ୍ରତିଜନ ଜିତିବା ଆଶାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନ ରଖିଥିଲେ।
ସମାସାଦ୍ଯ ତୁ ତେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରକ୍ରମେଣ ଵିଲୋମତଃ ରଥେନାସକ୍ତପାଦାତୋ ରଥେନ ଚ ତୁରଂଗମଃ
ସେମାନେ ଆମନାସାମନା ହେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଘୋଡା ରଥକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ରଥ ଚାଳକ ପଦାତିକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ହସ୍ତୀ ପଦାତିସଂଯୁକ୍ତୋ ରଥିନା ଚ କ୍ଵଚିଦ୍ରଥୀ ମାତଂଗେନାପରୋ ହସ୍ତୀ ତୁରଂଗୈର୍ବହୁଭିର୍ଗଜଃ
ହାତୀ ପଦାତିମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା, ରଥଚାଳକ ଅନ୍ୟ ରଥଚାଳକ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା, ଅନ୍ୟେକ ହାତୀ ଅନେକ ଘୋଡା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।
ପଦାତିରେକୋ ବହୁଭିର୍ ଗଜୈର୍ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ଯୁଜ୍ଯତେ ତତଃ ପ୍ରାସାଶନିଗଦାଭିନ୍ଦିପାଲପରଶ୍ଵଧୈଃ
ଏକ ପଦାତି ଅନେକ ମତ୍ତ ହାତୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; ପରେ ବର୍ଚ୍ଛି, ଗଦା, ମୁଖଳ, କୁହାଡ଼ି ଓ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଶକ୍ତିଭିଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈର୍ ମୁଦ୍ଗରୈଃ କୁଣପୈର୍ଗଡୈଃ ଚକ୍ରୈଶ୍ଚ ଶଙ୍କୁଭିଶ୍ଚୈଵ ତୋମରୈରଙ୍କୁଶୈଃ ସିତୈଃ
ଶକ୍ତି, ତଳୱାର, ଶୂଳ, ମୁଖଳ, ମୃତଦେହ, ଗଦା, ଚକ୍ର, ଶଂକୁ, ବର୍ଚ୍ଛି ଓ ଧଳା ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
କର୍ଣିନାଲୀକନାରାଚଵତ୍ସଦନ୍ତାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରକୈଃ ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚ ଶତପତ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶୁକତୁଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ନିର୍ମଲୈଃ
କାନ, ନାଳୀ, ନାରାଚ, ବଛାର ଦାନ୍ତ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତି, ଚଉଡ଼ା ତୀର, ଶତପତ୍ର ତୀର ଓ ସୁଧା ଶୁକପାଖ ତୀର ଦ୍ୱାରା,
ଵୃଷ୍ଟିରତ୍ଯଦ୍ଭୁତାକାରା ଗଗନେ ସମଦୃଶ୍ଯତ ସଂପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ ତମୋମଯମିଵାକରୋତ୍
ଆକାଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟର ତୀର ବର୍ଷା ଦେଖାଗଲା, ସେଇ ବର୍ଷା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦେଲା ଏବଂ ତାହା ଅନ୍ଧାରରେ ଭରି ଦେଲା।
ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ତେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତସ୍ମିଂସ୍ତମସି ସଂକୁଲେ ଅଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିସୃଜନ୍ତସ୍ତେ ହେତିସଂଘାତମୁଦ୍ଧତମ୍
ସେଇ ଅନ୍ଧାର ହଳଚଳରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୃଶ୍ୟ ହୀନ ହେଇ, ସେମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ଭାବରେ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ପତିତଂ ସେନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ ତତୋ ଧ୍ଵଜୈର୍ଭୁଜୈଶ୍ଛତ୍ତ୍ରୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ସକୁଣ୍ଡଲୈଃ
ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ, ଧ୍ୱଜ, ହସ୍ତ, ଛତା ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପରିଧାନ କରିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା,
ଗଜୈସ୍ତୁରଂଗୈଃ ପାଦାତୈଃ ପତଦ୍ଭିଃ ପତିତୈରପି ଆକାଶସରସୋ ଭ୍ରଷ୍ଟୈଃ ପଙ୍କଜୈରିଵ ଭୂଃ ସ୍ତୃତା
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ପଡ଼ୁଥିବା ଓ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ମାନେ, ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଥିବା ପଙ୍କଜ ଭଳି ପୃଥିବୀ ଭରି ଥିଲା।
ଭଗ୍ନଦନ୍ତା ଭିନ୍ନକୁମ୍ଭାଶ୍ ଛିନ୍ନଦୀର୍ଘମହାକରାଃ ଗଜାଃ ଶଲନିଭାଃ ପେତୁର୍ ଧରଣ୍ଯାଂ ରୁଧିରସ୍ରଵାଃ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାନ୍ତ, ଫାଟିଯାଇଥିବା କୁମ୍ଭ, ଚିରିଯାଇଥିବା ଦୀର୍ଘ ଶୁଣ୍ଡ ଥିବା ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ରକ୍ତ ବହାଉଥିଲେ।