ନାନାସୁଗନ୍ଧିଗନ୍ଧାଢ୍ଯା ନାନାବନ୍ଦିଜନସ୍ତୁତାଃ ନାନାଵାଦ୍ଯପରିସ୍ପନ୍ଦାଶ୍ ଚାଗ୍ରେସରମହାରଥାଃ
ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧର ସମୃଦ୍ଧ, ଅନେକ ପରିଚାରକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ସେହି ମହାରଥମାନେ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନାନାଶୌର୍ଯକଥାସକ୍ତାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ସୈନ୍ଯେ ମହାସୁରାଃ ତଦ୍ବଲଂ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ ଭୀମରୂପଂ ଵ୍ଯଜାଯତ
ସେହି ସେନାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ସାହସିକ କଥାରେ ଲଗିଥିଲେ; ତେଣୁ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ପ୍ରମତ୍ତଚଣ୍ଡମାତଂଗତୁରଂଗରଥସଂକୁଲମ୍ ପ୍ରତସ୍ଥେ ଽମରଯୁଦ୍ଧାଯ ବହୁପତ୍ତିପତାକି ତତ୍
ମଦୋନ୍ମତ ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା, ବହୁ ପତାକା ଉଠାଇଥିବା ସେହି ସେନା ଦେବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵାଯୁର୍ ଦେଵଦୂତୋ ଽମ୍ବରାଲଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଦାନଵବଲଂ ଜଗାମେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶଂସିତୁମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦେବଦୂତ ବାୟୁ ଆକାଶରୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ସଭାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଶଶଂସ ମଧ୍ଯେ ଦେଵାନାଂ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜସ୍ତୁ ନିମୀଲିତଵିଲୋଚନଃ ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କାଲେ ମହାଭୁଜଃ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽତି ଵିମର୍ଦୋ ଽଯଂ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵୈଃ ସହ କାର୍ଯଂ କିମତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରୂହି ନୀତ୍ଯୁପାଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆସିଛି; ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ନୀତି ଓ ଉପାୟ ସହିତ କହ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରାଂପତିଃ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗିରାମ୍ପତି ବୃହସ୍ପତି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ଏଭଳି କହିଲେ।
ସାମପୂର୍ଵା ସ୍ମୃତା ନୀତିଶ୍ ଚତୁରଙ୍ଗା ପତାକିନୀ ଜିଗୀଷତାଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ
ସାମ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା, ଚାରି ପ୍ରକାର ଦଳ ଓ ପତାକା ସହିତ ନୀତି, ବିଜୟ ଚାହିଁଥିବା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ସାମ ଭେଦସ୍ତଥା ଦାନଂ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚାଙ୍ଗଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ନୀତୌ କ୍ରମାଦ୍ଦେଶକାଲରିପୁଯୋଗ୍ଯକ୍ରମାଦିଦମ୍
ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ — ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ନୀତିର ଅଂଶ; ସେମାନେ ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଶାନ୍ତିଗୋଚରେ ଲୁବ୍ଧଃ କ୍ରୂରୋ ଲବ୍ଧସମାଶ୍ରଯଃ ସଂତାପିତଃ ଖଲୋ ଯାତି ସାଧ୍ଯତାଂ ଭ୍ରଷ୍ଟସଂଶଯଃ
ଲୋଭୀ, କ୍ରୂର ଓ ସହାୟତା ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସନ୍ଦେହ ହରାଇଲେ, ସେମାନେ ଦମିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସାମ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ନୈଵାସ୍ତି ଯତସ୍ତେ ଲବ୍ଧସଂଶ୍ରଯାଃ ଜାତିଧର୍ମେଣ ଵା ଭେଦ୍ଯା ଦାନଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ରିଯେ ଚ କିମ୍
ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମ ଲାଗୁ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସହାୟତା ପାଇଛନ୍ତି; ଜାତି କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭେଦ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧନ ଦେଇ ଲାଭ ହୋଇନଥିବା ସେମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଅପରିଗ୍ରହ।
ଏକୋ ଽଭ୍ଯୁପାଯୋ ଦଣ୍ଡୋ ଽତ୍ର ଭଵତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ଦୁର୍ଜନେଷୁ କୃତଂ ସାମ ମହଦ୍ଯାତି ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯତାମ୍
ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ — ଦଣ୍ଡ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ସାମ କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳହୀନ ହୁଏ।
ଭଵାଦିତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି କ୍ରୂରାଃ ସାମ ମହାତ୍ମନାମ୍ ଋଜୁତାମାର୍ଯବୁଦ୍ଧିତ୍ଵଂ ଦଯାନୀତିଵ୍ଯତିକ୍ରମମ୍
କ୍ରୂରମାନେ ସଦା ଭାବନ୍ତି ଯେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସାମ କରିବା ଦୂର୍ବଳତା, ସିଧାସଳଖ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଓ ଅତି ଦୟାର ଚିହ୍ନ।
ମନ୍ଯନ୍ତେ ଦୁର୍ଜନା ନିତ୍ଯଂ ସାମ ଚାପି ଭଯୋଦଯାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁର୍ଜନମ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତୁଂ ଶ୍ରେଯାନ୍ପୌରୁଷସଂଶ୍ରଯଃ
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସଦା ଭାବନ୍ତି ଯେ, ସାମ ଭୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରିବା ଉତ୍ତମ।
ଆକ୍ରାନ୍ତେ ତୁ କ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତା ସତାମେତନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍ ଦୁର୍ଜନଃ ସୁଜନତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ ନ କଦାଚନ
ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ, ଭଲ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ — ଏହି ତାଙ୍କର ମହାବ୍ରତ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେବେ ଭଲ ଲୋକ ହେବେ ନାହିଁ।
ସୁଜନୋ ଽପି ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ତ୍ଯାଗଂ ଵାଞ୍ଛେତ୍କଦାଚନ ଏଵଂ ମେ ବୁଧ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଯୂଯମତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ
ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା; ଏହିପରି ମୋ ମନେ ଭାବେ — ଏବେ ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏଵମେଵେତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍ କର୍ତଵ୍ଯତାଂ ସ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚାମରସଂସଦି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏବଂ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କଥା ଭାବି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ।
ସାଵଧାନେନ ମେ ଵାଚଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାକଵାସିନଃ ଭଵନ୍ତୋ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାରସ୍ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମାନୋ ଽତିସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ
ମୋର କଥାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଦେବଗଣ। ଆପଣମାନେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ୱଭାବର।
ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ଜଗତଃ ପରିପାଲକାଃ ଭଵତଶ୍ଚାନିମିତ୍ତେନ ବାଧନେ ଦାନଵେଶ୍ଵରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ନିଜ ମହିମାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦାନବମାନେ କାରଣ ବିନା ବିଘ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସାମାଦି ନୈଵାସ୍ତି ଦଣ୍ଡ ଏଵ ଵିଧୀଯତାମ୍ କ୍ରିଯତାଂ ସମରୋଦ୍ଯୋଗଃ ସୈନ୍ଯଂ ସଂଯୋଜ୍ଯତାଂ ମମ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମିଳନ, ନମ୍ରତା ଆଦି କିଛି କାମକୁ ଆସେନାହିଁ; କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅନ୍ତୁ—ମୋ ଦଳକୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତୁ।
ଆଦ୍ରିଯନ୍ତାଂ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପୂଜ୍ଯନ୍ତାମସ୍ତ୍ରଦେଵତାଃ ଵାହନାନି ଚ ଯାନାନି ଯୋଜଯନ୍ତୁ ମମାମରାଃ
ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଆଦର କରନ୍ତୁ, ଅସ୍ତ୍ରଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଯାନ ଓ ରଥଗୁଡିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ, ମୋ ପାଇଁ ଅମରମାନେ।
ଯମଂ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମେଵଂ ଦିଵୌକସଃ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ସମନହ୍ଯନ୍ତ ଦେଵାନାଂ ଯେ ପ୍ରଧାନତଃ
ଯମକୁ ସେନାପତି କରି, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ। ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ମିଳିବା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଵାଜିନାମଯୁତେନାଜୌ ହେମଘଣ୍ଟାପରିଷ୍କୃତମ୍ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯଗୁଣୋପେତଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵଦୈଵତୈଃ
ଦଶ ହଜାର ଘୋଡା ଯୁକ୍ତ, ସୁନା ଘଣ୍ଟାରେ ସଜିତ, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଏକ ରଥ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆଣିଥିଲେ।
ରଥଂ ମାତଲିନା କୢପ୍ତଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଦୁର୍ଜଯମ୍ ଯମୋ ମହିଷମାସ୍ଥାଯ ସେନାଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତ
ମାତଲି ଦେବରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଯମ ନିଜ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଚଣ୍ଡକିଂକରଵୃନ୍ଦେନ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ କଲ୍ପକାଲୋଦ୍ଧତଜ୍ଵାଲାପୂରିତାମ୍ବରଲୋଚନଃ
ଭୟଙ୍କର କିଂକରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଏପରି ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳିଥିଲା, ଯେପରି କଳ୍ପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିର ଲାହାଣୀ; ସେ ଆକାଶକୁ ପୂରିଦେଲେ।
ହୁତାଶନଶ୍ଛାଗରୂଢଃ ଶକ୍ତିହସ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ପଵନୋ ଽଙ୍କୁଶପାଣିସ୍ତୁ ଵିସ୍ତାରିତମହାଜଵଃ
ଅଗ୍ନି ଛାଗ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ହାତରେ ଶକ୍ତି ନେଇ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ; ପବନ ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଅତି ବେଗ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରସମାରୂଢୋ ଜଲେଶୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ ନରଯୁକ୍ତରଥେ ଦେଵୋ ରାକ୍ଷସେଶୋ ଵିଯଚ୍ଚରଃ
ଜଳର ଭଗବାନ ନିଜେ ମହାନାଗ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଆକାଶରେ ଚଳି, ମାନବ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଥିଲେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଖଡ୍ଗଯୁତୋ ଭୀମଃ ସମରେ ସମଵସ୍ଥିତଃ ମହାସିଂହରଵୋ ଦେଵୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଗଦାଯୁଧଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଦେବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ; ଧନର ଦେବତା, ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଇ, ଗଦା ନେଇ ରହିଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଵଶ୍ଵିନୌ ଚ ଚତୁରଙ୍ଗବଲାନ୍ଵିତୌ ରାଜଭିଃ ସହିତାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵା ହେମଭୂଷଣାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ସହିତ, ରାଜାମାନେ ଓ ସୁନାରେ ଭୂଷିତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।