ମହିଷସ୍ଯ ତୁ ଗୋମାଯୁଃ କେତୋର୍ହୈମସ୍ତଦାଭଵତ୍ ଧ୍ଵାଙ୍କ୍ଷୋ ଧ୍ଵଜେ ତୁ ଶୁମ୍ଭସ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଯୋମଯମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ମହିଷଙ୍କ ପତାକାରେ ସୁନାର ଶିଆଳ ଥିଲା। ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପତାକା ଉଚ୍ଚରେ ଉଠାଯାଇଥିଲା, ଯାହାରେ କଳା ଲୋହାର ଗିଧ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନେକାକାରଵିନ୍ଯାସାଶ୍ ଚାନ୍ଯେଷାଂ ତୁ ଧ୍ଵଜାସ୍ତଥା ଶତେନ ଶୀଘ୍ରଵେଗାଣାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଣାଂ ହେମମାଲିନାମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପତାକା ଅନେକ ଆକାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଶତ ଟି ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଥିବା ବାଘ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଗ୍ରସନସ୍ଯ ରଥୋ ଯୁକ୍ତାଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନାମ୍ ଶତେନାପି ଚ ସିଂହାନାଂ ରଥୋ ଜମ୍ଭସ୍ଯ ଦୁର୍ଜଯଃ
ଗ୍ରସନଙ୍କ ରଥ ଶତ ଟି ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଘଣ୍ଟିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଜମ୍ଭଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରଥ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିଲା।
କୁଜମ୍ଭସ୍ଯ ରଥୋ ଯୁକ୍ତଃ ପିଶାଚଵଦନୈଃ ଖରୈଃ ରଥସ୍ତୁ ମହିଷସ୍ଯୋଷ୍ଟ୍ରୈର୍ ଗଜସ୍ଯ ତୁ ତୁରଂଗମୈଃ
କୁଜମ୍ଭଙ୍କ ରଥ ଦୈତ୍ୟମୁଖ ଥିବା ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିଲା। ମହିଷଙ୍କ ରଥ ଉଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କୁଞ୍ଜରଙ୍କ ରଥ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିଲା।
ମେଷସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପିଭିର୍ଭୀମୈଃ କୁଞ୍ଜରୈଃ କାଲନେମିନଃ ପର୍ଵତାଭୈଃ ସମାରୂଢୋ ନିମିର୍ମତ୍ତୈର୍ମହାଗଜୈଃ
ମେଷଙ୍କ ରଥ ଭୟଙ୍କର ଚିତା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିଲା। କାଳନେମିଙ୍କ ରଥ ପାହାଡ଼ ପରି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ନିମି ମଦମସ୍ତ ମହାହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଦନ୍ତୈର୍ଗନ୍ଧଵଦ୍ଭିଃ ଶିକ୍ଷିତୈର୍ମେଘଭୈରଵୈଃ ଶତହସ୍ତାଯତୈଃ କୃଷ୍ଣୈସ୍ ତୁରଂଗୈର୍ହେମଭୂଷଣୈଃ
ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶିକ୍ଷିତ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶତ ହାତ ଲମ୍ବା, କଳା ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରଥ ଟାଣାଯାଉଥିଲା।
ସିତଚାମରଜାଲେନ ଶୋଭିତେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ସିତଚନ୍ଦନଚାର୍ଵଙ୍ଗୋ ନାନାପୁଷ୍ପସ୍ରଜୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ଧଳା ଚାମରରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଶୋଭିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମଥନୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ପାଶହସ୍ତୋ ଵ୍ଯରାଜତ ଜମ୍ଭକଃ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲମୁଷ୍ଟ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ମଥନ ନାମକ ଦୈତ୍ୟନାୟକ ହାତରେ ପାଶ ଧରି ତେଜ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଜମ୍ଭକ ଘଣ୍ଟିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଉଷ୍ଟ୍ର ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
କାଲଶୁକ୍ଲମହାମେଷମ୍ ଆରୂଢଃ ଶୁମ୍ଭଦାନଵଃ ଅନ୍ଯେ ଽପି ଦାନଵା ଵୀରା ନାନାଵାହନଗାମିନଃ
ଶୁମ୍ଭ ଦାନବ କାଳ ଭଳି କଳା ଏକ ବଡ଼ ମେଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଶୂର ଦାନବମାନେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
ପ୍ରଚଣ୍ଡଚିତ୍ରକର୍ମାଣଃ କୁଣ୍ଡଲୋଷ୍ଣୀଷଭୂଷଣାଃ ନାନାଵିଧୋତ୍ତରାସଙ୍ଗା ନାନାମାଲ୍ଯଵିଭୂଷଣାଃ
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କଣ୍ଠା ଓ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ନାନାସୁଗନ୍ଧିଗନ୍ଧାଢ୍ଯା ନାନାବନ୍ଦିଜନସ୍ତୁତାଃ ନାନାଵାଦ୍ଯପରିସ୍ପନ୍ଦାଶ୍ ଚାଗ୍ରେସରମହାରଥାଃ
ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧର ସମୃଦ୍ଧ, ଅନେକ ପରିଚାରକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ସେହି ମହାରଥମାନେ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନାନାଶୌର୍ଯକଥାସକ୍ତାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ସୈନ୍ଯେ ମହାସୁରାଃ ତଦ୍ବଲଂ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ ଭୀମରୂପଂ ଵ୍ଯଜାଯତ
ସେହି ସେନାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ସାହସିକ କଥାରେ ଲଗିଥିଲେ; ତେଣୁ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ପ୍ରମତ୍ତଚଣ୍ଡମାତଂଗତୁରଂଗରଥସଂକୁଲମ୍ ପ୍ରତସ୍ଥେ ଽମରଯୁଦ୍ଧାଯ ବହୁପତ୍ତିପତାକି ତତ୍
ମଦୋନ୍ମତ ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା, ବହୁ ପତାକା ଉଠାଇଥିବା ସେହି ସେନା ଦେବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵାଯୁର୍ ଦେଵଦୂତୋ ଽମ୍ବରାଲଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଦାନଵବଲଂ ଜଗାମେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶଂସିତୁମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦେବଦୂତ ବାୟୁ ଆକାଶରୁ ଦାନବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ସଭାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଶଶଂସ ମଧ୍ଯେ ଦେଵାନାଂ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜସ୍ତୁ ନିମୀଲିତଵିଲୋଚନଃ ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କାଲେ ମହାଭୁଜଃ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽତି ଵିମର୍ଦୋ ଽଯଂ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵୈଃ ସହ କାର୍ଯଂ କିମତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରୂହି ନୀତ୍ଯୁପାଯସମନ୍ଵିତମ୍
ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆସିଛି; ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ନୀତି ଓ ଉପାୟ ସହିତ କହ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରାଂପତିଃ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗିରାମ୍ପତି ବୃହସ୍ପତି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ଏଭଳି କହିଲେ।
ସାମପୂର୍ଵା ସ୍ମୃତା ନୀତିଶ୍ ଚତୁରଙ୍ଗା ପତାକିନୀ ଜିଗୀଷତାଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ
ସାମ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା, ଚାରି ପ୍ରକାର ଦଳ ଓ ପତାକା ସହିତ ନୀତି, ବିଜୟ ଚାହିଁଥିବା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ସାମ ଭେଦସ୍ତଥା ଦାନଂ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚାଙ୍ଗଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ନୀତୌ କ୍ରମାଦ୍ଦେଶକାଲରିପୁଯୋଗ୍ଯକ୍ରମାଦିଦମ୍
ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ — ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ନୀତିର ଅଂଶ; ସେମାନେ ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଶତ୍ରୁ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ନ ଶାନ୍ତିଗୋଚରେ ଲୁବ୍ଧଃ କ୍ରୂରୋ ଲବ୍ଧସମାଶ୍ରଯଃ ସଂତାପିତଃ ଖଲୋ ଯାତି ସାଧ୍ଯତାଂ ଭ୍ରଷ୍ଟସଂଶଯଃ
ଲୋଭୀ, କ୍ରୂର ଓ ସହାୟତା ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସନ୍ଦେହ ହରାଇଲେ, ସେମାନେ ଦମିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସାମ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ନୈଵାସ୍ତି ଯତସ୍ତେ ଲବ୍ଧସଂଶ୍ରଯାଃ ଜାତିଧର୍ମେଣ ଵା ଭେଦ୍ଯା ଦାନଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ରିଯେ ଚ କିମ୍
ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମ ଲାଗୁ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସହାୟତା ପାଇଛନ୍ତି; ଜାତି କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭେଦ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧନ ଦେଇ ଲାଭ ହୋଇନଥିବା ସେମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଅପରିଗ୍ରହ।
ଏକୋ ଽଭ୍ଯୁପାଯୋ ଦଣ୍ଡୋ ଽତ୍ର ଭଵତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ଦୁର୍ଜନେଷୁ କୃତଂ ସାମ ମହଦ୍ଯାତି ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯତାମ୍
ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ — ଦଣ୍ଡ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ସାମ କରିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳହୀନ ହୁଏ।
ଭଵାଦିତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି କ୍ରୂରାଃ ସାମ ମହାତ୍ମନାମ୍ ଋଜୁତାମାର୍ଯବୁଦ୍ଧିତ୍ଵଂ ଦଯାନୀତିଵ୍ଯତିକ୍ରମମ୍
କ୍ରୂରମାନେ ସଦା ଭାବନ୍ତି ଯେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସାମ କରିବା ଦୂର୍ବଳତା, ସିଧାସଳଖ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଓ ଅତି ଦୟାର ଚିହ୍ନ।
ମନ୍ଯନ୍ତେ ଦୁର୍ଜନା ନିତ୍ଯଂ ସାମ ଚାପି ଭଯୋଦଯାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁର୍ଜନମ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତୁଂ ଶ୍ରେଯାନ୍ପୌରୁଷସଂଶ୍ରଯଃ
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସଦା ଭାବନ୍ତି ଯେ, ସାମ ଭୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରିବା ଉତ୍ତମ।
ଆକ୍ରାନ୍ତେ ତୁ କ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତା ସତାମେତନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍ ଦୁର୍ଜନଃ ସୁଜନତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ ନ କଦାଚନ
ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ, ଭଲ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ — ଏହି ତାଙ୍କର ମହାବ୍ରତ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେବେ ଭଲ ଲୋକ ହେବେ ନାହିଁ।
ସୁଜନୋ ଽପି ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ତ୍ଯାଗଂ ଵାଞ୍ଛେତ୍କଦାଚନ ଏଵଂ ମେ ବୁଧ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଯୂଯମତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ
ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା; ଏହିପରି ମୋ ମନେ ଭାବେ — ଏବେ ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏଵମେଵେତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍ କର୍ତଵ୍ଯତାଂ ସ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚାମରସଂସଦି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଏବଂ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କଥା ଭାବି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ।
ସାଵଧାନେନ ମେ ଵାଚଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାକଵାସିନଃ ଭଵନ୍ତୋ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାରସ୍ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମାନୋ ଽତିସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ
ମୋର କଥାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଦେବଗଣ। ଆପଣମାନେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ୱଭାବର।
ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ଜଗତଃ ପରିପାଲକାଃ ଭଵତଶ୍ଚାନିମିତ୍ତେନ ବାଧନେ ଦାନଵେଶ୍ଵରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ନିଜ ମହିମାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଦାନବମାନେ କାରଣ ବିନା ବିଘ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି।