ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଵୋଚଂସ୍ତେ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯାଃ ସଵିସ୍ମଯାଃ ସୋ ଽଗଚ୍ଛତ୍ପାରିଯାତ୍ରସ୍ଯ ଗିରେଃ କନ୍ଦରମୁତ୍ତମମ୍
ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ 'ଭଲ କହିଛ' 'ଭଲ କହିଛ' ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ପରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁହାକୁ ଗଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାକୀର୍ଣଂ ନାନୌଷଧିଵିଦୀପିତମ୍ ନାନାଧାତୁରସସ୍ରାଵଚିତ୍ରଂ ନାନାଗୁହାଗୃହମ୍
ସେ ଗୁହା ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧିର ଆଲୋକରେ ଚମକିଥିଲା, ଅନେକ ଧାତୁର ଝରଣା ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଗୁହା ଓ ଘରରେ ଭରିଥିଲା।
ଗହନୈଃ ସର୍ଵତୋ ଗୂଢଂ ଚିତ୍ରକଲ୍ପଦ୍ରୁମାଶ୍ରଯମ୍ ଅନେକାକାରବହୁଲଂ ପୃଥକ୍ପକ୍ଷିକୁଲାକୁଲମ୍
ସେ ଗୁହା ଚାରିପାଖରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚିଥିଲା, ଅଦ୍ଭୁତ କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ରହିଥିଲା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ ନାନା ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡରେ ଭରିଥିଲା।
ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତଂ ନାନାଵିଧଜଲାଶଯମ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍କନ୍ଦରଂ ଦୈତ୍ଯଶ୍ ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଝରଣା ଓ ଜଳାଶୟରେ ଭରିଥିବା ସେ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୈତ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଲା।
ନିରାହାରଃ ପଞ୍ଚତପାଃ ପତ୍ତ୍ରଭୁଗ୍ଵାରିଭୋଜନଃ ଶତଂ ଶତଂ ସମାନାଂ ତୁ ତପାଂସ୍ଯେତାନି ସୋ ଽକରୋତ୍
ସେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ପଞ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରି, ପତ୍ର ଓ ଜଳ ଖାଇଥିଲା; ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲା।
ତତଃ ସ୍ଵଦେହାଦୁତ୍କୃତ୍ଯ କର୍ଷଂ କର୍ଷଂ ଦିନେ ଦିନେ ମାଂସସ୍ଯାଗ୍ନୌ ଜୁହାଵାସୌ ତତୋ ନିର୍ମାଂସତାଂ ଗତଃ
ତାପରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଶରୀରରୁ ମାଂସ କାଟି ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ମାଂସତାଂ ଯାତେ ତପୋରାଶିତ୍ଵମାଗତେ ଜଜ୍ଵଲୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ତେଜସା ତସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ସେ ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ ହେଇ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଆର୍ଜନ କରିଥିଲା; ତାହାର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚାରିପାଖରେ ଚମକିଉଠିଲେ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତପସା ତସ୍ଯ ଭୀଷିତାଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ପରମଂ ତୋଷମାଗତଃ
ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଇଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତାରକସ୍ଯ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଲଯାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଶୈଲରାଜାନଂ ସ ଗିରେଃ କନ୍ଦରସ୍ଥିତମ୍ ଉଵାଚ ତାରକଂ ଦେଵୋ ଗିରା ମଧୁରଯା ଯୁତଃ
ତାରକଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେବା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନିବାସରୁ ଆସିଲେ; ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ତାରକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତା ମଧୁର କଥାରେ ତାରକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ।
ପୁତ୍ରାଲଂ ତପସା ତେ ଽସ୍ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯସାଧ୍ଯଂ ତଵାଧୁନା ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ରୁଚିରଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ବେଟା, ତୁମର ତପସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଚମତ୍କାର ଵର ଚୟନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତାରକୋ ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରଣମ୍ଯାତ୍ମଭୁଵଂ ଵିଭୁମ୍ ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପୃଥୁଵିକ୍ରମଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟ ତାରକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ, ଶୂର ହୋଇ କଥା କହିଲା।
ଦେଵଭୂତମନୋଵାସ ଵେତ୍ସି ଜନ୍ତୁଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ କୃତପ୍ରତିକୃତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଜିଗୀଷୁଃ ପ୍ରାଯଶୋ ଜନଃ
ଆପଣ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ମନ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି; ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଫଳ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଶୋଧ ଆଶା କରି, ସାଧାରଣତଃ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଵଯଂ ଚ ଜାତିଧର୍ମେଣ କୃତଵୈରାଃ ସହାମରୈଃ ତୈଶ୍ଚ ନିଃଶେଷିତା ଦୈତ୍ଯାଃ କ୍ରୂରୈଃ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଧର୍ମିତାମ୍ ତେଷାମହଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ଭଵେଯମିତି ମେ ମତିଃ
ଆମେ ଜନ୍ମ ଓ ଧର୍ମରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ରଖିଛୁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି। ମୋ ନିଷ୍ଠା ହେଉଛି ସେମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା।
ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମ୍ ଅସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ମହୌଜସାମ୍ ସ୍ଯାମହଂ ପରମୋ ହ୍ଯେଷ ଵରୋ ମମ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଅଜୟ ହେଉ; ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଵର ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି।
ଏତନ୍ମେ ଦେହି ଦେଵେଶ ନାନ୍ଯୋ ମେ ରୋଚତେ ଵରଃ ତମୁଵାଚ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିରିଞ୍ଚିଃ ସୁରନାଯକଃ
ଏହି ଦୟା ମୋତେ ଦିଅ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହା ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ମୋତେ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ସେଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ନ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଵିନା ମୃତ୍ଯୁଂ ଦେହିନୋ ଦୈତ୍ଯସତ୍ତମ ଯତସ୍ତତୋ ଽପି ଵରଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଯସ୍ମାନ୍ନ ଶଙ୍କସେ
ମୃତ୍ୟୁ ବିନା କେହି ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ରହିପାରେନି, ଦାନବମାନ୍ୟ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ଚାହିଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, କାରଣ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରୁନାହାଁ।
ତତଃ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ଶିଶୋର୍ଵୈ ସପ୍ତଵାସରାତ୍ ଵଵ୍ରେ ମହାସୁରୋ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଅଵଲେପେନ ମୋହିତଃ
ତାପରେ ସେ ଦାନବରାଜ ଭାବିବା ପରେ, ଅହଂକାରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାର ସାତ ଦିନ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ମାଗିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚାସ୍ମୈ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯତ୍କିଂଚିନ୍ମନସେପ୍ସିତମ୍ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ଦେଵୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଽପି ସ୍ଵକମାଲଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସେ ସବୁ ଦୟା ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଉତ୍ତୀର୍ଣଂ ତପସସ୍ତଂ ତୁ ଦୈତ୍ଯଂ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାସ୍ତଥା ପରିଵଵ୍ରୁଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦିଵି ଦେଵଗଣା ଯଥା
ସେ ଦାନବ ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଦିବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଘେରି ରହନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ରାଜ୍ଯସ୍ଥେ ତାରକେ ଦୈତ୍ଯନନ୍ଦନେ ଋତଵୋ ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵକାଲଗୁଣବୃଂହିତାଃ
ତାରକ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଋତୁମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଦେହ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଭଵନ୍କିଂକରାସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ କାନ୍ତିର୍ଦ୍ଯୁତିର୍ଧୃତିର୍ମେଧା ଶ୍ରୀରଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଦାନଵମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେଇଗଲେ; ରୂପ, ତେଜ, ଧୃତି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଗୁଣାକୀର୍ଣା ନିଶ୍ଛିଦ୍ରାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି କାଲାଗୁରୁଵିଲିପ୍ତାଙ୍ଗଂ ମହାମୁକୁଟଭୂଷଣମ୍
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲେ, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା; ତାଙ୍କ ଦେହ କଳାଗୁରୁ ଗନ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ, ମୁଣ୍ଡରେ ବଡ଼ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ରୁଚିରାଙ୍ଗଦନଦ୍ଧାଙ୍ଗଂ ମହାସିଂହାସନେ ସ୍ଥିତମ୍ ଵୀଜଯନ୍ତ୍ଯପ୍ସରଃଶ୍ରେଷ୍ଠା ଭୃଶଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନୈଵ ତାଃ
ତାଙ୍କ ଶରୀର ରୂପସୀ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ; ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବିରତ ପଖା ଝଲାଉଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କୌ ଦୀପମାର୍ଗେଷୁ ଵ୍ଯଜନେଷୁ ଚ ମାରୁତଃ କୃତାନ୍ତୋ ଽଗ୍ରେସରସ୍ତସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଥରେ ଦୀପ ଭାବେ ଜଳିଥିଲେ, ବାୟୁ ପଖା ଭାବେ ଥିଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵଂ ପ୍ରଯାତି କାଲେ ତୁ ଵିତତେ ତାରକାସୁରଃ ବଭାଷେ ସଚିଵାନ୍ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରଭୂତଵରଦର୍ପିତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ ବିତିଗଲା, ତାରକାସୁର ବହୁ ବରର ଗର୍ବରେ ଭରି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କଥା କହିଲେ।
ରାଜ୍ଯେନ କାରଣଂ କିଂ ମେ ତ୍ଵ୍ ଅନାକ୍ରମ୍ଯ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ଅନିର୍ଯାପ୍ଯ ସୁରୈର୍ଵୈରଂ କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯେ ମମ
ମୁଁ ତିନି ଲୋକ ଜିତିପାରିଲିନାହିଁ, ସେହି ରାଜ୍ୟ ରଖିଲେ କଣ ଲାଭ? ଦେବତାମାନେ ସହ ବିରୋଧ ଶେଷ ନ କଲେ, ମୋ ହୃଦୟ କେମିତି ଶାନ୍ତି ପାଇବ?
ଭୁଞ୍ଜତେ ଽଦ୍ଯାପି ଯଜ୍ଞାଂଶାନ୍ ଅମରା ନାକ ଏଵ ହି ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରିଯଂ ନ ଜହତି ତିଷ୍ଠତେ ଚ ଗତଭ୍ରମଃ
ଏଯାଁ ଯାଏଁ, ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଶ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି ଓ ମନ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵସ୍ଥାଭିଃ ସ୍ଵର୍ଗନାରୀଭିଃ ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ଽମରଵଲ୍ଲଭାଃ ସୋତ୍ପଲା ମଦିରାମୋଦା ଦିଵି କ୍ରୀଡାଯନେଷୁ ଚ
ସ୍ୱର୍ଗର ନାରୀମାନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ନିଜ ରୂପରେ ଦେବମାନେକୁ ମୁହଁ ଦେଉଛନ୍ତି; ହାତରେ ପଦ୍ମ, ମଦର ମୋହରେ, ସ୍ୱର୍ଗର କ୍ରୀଡ଼ାଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜନ୍ମ ନ ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଘଟଯେତ୍ପୌରୁଷଂ ନରଃ ଜନ୍ମ ତସ୍ଯ ଵୃଥା ଭୂତମ୍ ଅଜନ୍ମା ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ମିଳିଲା ପରେ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଏନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ; ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ନ କରୋତି କାମାନ୍ ବନ୍ଧୂନଶୋକାନ୍ନ କରୋତି ଯୋ ଵା କୀର୍ତିଂ ହି ଵା ନାର୍ଜଯତେ ହିମାଭାଂ ପୁମାନ୍ସ ଜାତୋ ଽପି ମୃତୋ ମତଂ ମେ
ଯେଉଁଜଣେ ମାତାପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେନାହିଁ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରେନାହିଁ, ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୃତ।