ଵିଷଣ୍ଣମନସୋ ଦେଵାଃ ସମହେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତଦାଭଵନ୍ ଵରାଙ୍ଗୀ ସ୍ଵସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷେଣାପୂରିତା ତଦା
ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମନମନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ବରାଙ୍ଗୀ ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ।
ବହୁ ମେନେ ନ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଵିଜଯଂ ତୁ ତଦେଵ ସା ଜାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ ତାରକଶ୍ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଜୟକୁ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ। ନବଜାତ ଦେତ୍ୟ ରାଜା ତାରକ, ବଡ଼ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶୌର୍ୟରେ ଭରିଥିଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତୋ ଽସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ କୁଜମ୍ଭମହିଷାଦିଭିଃ ସର୍ଵାସୁରମହାରାଜ୍ଯେ ପୃଥିଵୀତୁଲନକ୍ଷମୈଃ
ସମସ୍ତ ଦେତ୍ୟ—କୁଜମ୍ଭ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ତାଙ୍କୁ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇ ପାରିବ।
ସ ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଯଂ ତାରକୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଉଵାଚ ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
ମହାରାଜ୍ୟ ପାଇବା ପରେ, ତାରକ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କୁ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵମସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯଂ ମମ ମହାବଲାଃ ଶ୍ରେଯସେ କ୍ରିଯତାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵୈଃ କୃତ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵିଧୌ
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ, ଆମର କାମ କିପରି ଭଲ ଭାବେ ହେବ।
ଵଂଶକ୍ଷଯକରା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦାନଵାଃ ଅସ୍ମାକଂ ଜାତିଧର୍ମୋ ଵୈ ଵିରୂଢଂ ଵୈରମକ୍ଷଯମ୍
ଦେବତାମାନେ ଆମର ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆମର ଜାତିଗତ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଅବିରତ ଶତ୍ରୁତା।
ଵଯମଦ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ସୁରାଣାଂ ନିଗ୍ରହାଯ ତୁ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକସাথে ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଯିବା, ଆମ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କିଂତୁ ନାତପସା ଯୁକ୍ତୋ ମନ୍ଯେ ଽହଂ ସୁରସଂଗମମ୍ ଅହମାଦୌ କରିଷ୍ଯାମି ତତୋ ଘୋରଂ ଦିତେଃ ସୁତାଃ
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତପସ୍ୟା ବିନା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ତପ କରିବି, ତାପରେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତତଃ ସୁରାନ୍ଵିଜେଷ୍ଯାମୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଽଥ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ସ୍ଥିରୋପାଯୋ ହି ପୁରୁଷଃ ସ୍ଥିରଶ୍ରୀରପି ଜାଯତେ
ତାପରେ ଆମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଓ ତିନି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା। ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ ସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।
ରକ୍ଷିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ନୋତି ଚପଲଶ୍ଚପଲାଃ ଶ୍ରିଯଃ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ଯାସୁରସ୍ଯ ତୁ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଚଞ୍ଚଳ, ସେ କେବେ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦାନବ ତାହାର କଥା ଧ୍ୟାନରେ ରଖିଲେ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଵୋଚଂସ୍ତେ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯାଃ ସଵିସ୍ମଯାଃ ସୋ ଽଗଚ୍ଛତ୍ପାରିଯାତ୍ରସ୍ଯ ଗିରେଃ କନ୍ଦରମୁତ୍ତମମ୍
ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ 'ଭଲ କହିଛ' 'ଭଲ କହିଛ' ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ପରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁହାକୁ ଗଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାକୀର୍ଣଂ ନାନୌଷଧିଵିଦୀପିତମ୍ ନାନାଧାତୁରସସ୍ରାଵଚିତ୍ରଂ ନାନାଗୁହାଗୃହମ୍
ସେ ଗୁହା ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧିର ଆଲୋକରେ ଚମକିଥିଲା, ଅନେକ ଧାତୁର ଝରଣା ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଗୁହା ଓ ଘରରେ ଭରିଥିଲା।
ଗହନୈଃ ସର୍ଵତୋ ଗୂଢଂ ଚିତ୍ରକଲ୍ପଦ୍ରୁମାଶ୍ରଯମ୍ ଅନେକାକାରବହୁଲଂ ପୃଥକ୍ପକ୍ଷିକୁଲାକୁଲମ୍
ସେ ଗୁହା ଚାରିପାଖରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚିଥିଲା, ଅଦ୍ଭୁତ କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ରହିଥିଲା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ ନାନା ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡରେ ଭରିଥିଲା।
ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତଂ ନାନାଵିଧଜଲାଶଯମ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍କନ୍ଦରଂ ଦୈତ୍ଯଶ୍ ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଝରଣା ଓ ଜଳାଶୟରେ ଭରିଥିବା ସେ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୈତ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଲା।
ନିରାହାରଃ ପଞ୍ଚତପାଃ ପତ୍ତ୍ରଭୁଗ୍ଵାରିଭୋଜନଃ ଶତଂ ଶତଂ ସମାନାଂ ତୁ ତପାଂସ୍ଯେତାନି ସୋ ଽକରୋତ୍
ସେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ପଞ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରି, ପତ୍ର ଓ ଜଳ ଖାଇଥିଲା; ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲା।
ତତଃ ସ୍ଵଦେହାଦୁତ୍କୃତ୍ଯ କର୍ଷଂ କର୍ଷଂ ଦିନେ ଦିନେ ମାଂସସ୍ଯାଗ୍ନୌ ଜୁହାଵାସୌ ତତୋ ନିର୍ମାଂସତାଂ ଗତଃ
ତାପରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ଶରୀରରୁ ମାଂସ କାଟି ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ମାଂସତାଂ ଯାତେ ତପୋରାଶିତ୍ଵମାଗତେ ଜଜ୍ଵଲୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ତେଜସା ତସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ସେ ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ ହେଇ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଆର୍ଜନ କରିଥିଲା; ତାହାର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚାରିପାଖରେ ଚମକିଉଠିଲେ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତପସା ତସ୍ଯ ଭୀଷିତାଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ପରମଂ ତୋଷମାଗତଃ
ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଇଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତାରକସ୍ଯ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଲଯାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଶୈଲରାଜାନଂ ସ ଗିରେଃ କନ୍ଦରସ୍ଥିତମ୍ ଉଵାଚ ତାରକଂ ଦେଵୋ ଗିରା ମଧୁରଯା ଯୁତଃ
ତାରକଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେବା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନିବାସରୁ ଆସିଲେ; ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ତାରକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବତା ମଧୁର କଥାରେ ତାରକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ।
ପୁତ୍ରାଲଂ ତପସା ତେ ଽସ୍ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯସାଧ୍ଯଂ ତଵାଧୁନା ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ରୁଚିରଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ବେଟା, ତୁମର ତପସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଚମତ୍କାର ଵର ଚୟନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତାରକୋ ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରଣମ୍ଯାତ୍ମଭୁଵଂ ଵିଭୁମ୍ ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣତଃ ପୃଥୁଵିକ୍ରମଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟ ତାରକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତାରେ, ଶୂର ହୋଇ କଥା କହିଲା।
ଦେଵଭୂତମନୋଵାସ ଵେତ୍ସି ଜନ୍ତୁଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ କୃତପ୍ରତିକୃତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଜିଗୀଷୁଃ ପ୍ରାଯଶୋ ଜନଃ
ଆପଣ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ମନ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି; ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଫଳ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଶୋଧ ଆଶା କରି, ସାଧାରଣତଃ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଵଯଂ ଚ ଜାତିଧର୍ମେଣ କୃତଵୈରାଃ ସହାମରୈଃ ତୈଶ୍ଚ ନିଃଶେଷିତା ଦୈତ୍ଯାଃ କ୍ରୂରୈଃ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଧର୍ମିତାମ୍ ତେଷାମହଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ଭଵେଯମିତି ମେ ମତିଃ
ଆମେ ଜନ୍ମ ଓ ଧର୍ମରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ରଖିଛୁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି। ମୋ ନିଷ୍ଠା ହେଉଛି ସେମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା।
ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମ୍ ଅସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ମହୌଜସାମ୍ ସ୍ଯାମହଂ ପରମୋ ହ୍ଯେଷ ଵରୋ ମମ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଅଜୟ ହେଉ; ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଵର ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଛି।
ଏତନ୍ମେ ଦେହି ଦେଵେଶ ନାନ୍ଯୋ ମେ ରୋଚତେ ଵରଃ ତମୁଵାଚ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଂ ଵିରିଞ୍ଚିଃ ସୁରନାଯକଃ
ଏହି ଦୟା ମୋତେ ଦିଅ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହା ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ମୋତେ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ସେଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ନ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଵିନା ମୃତ୍ଯୁଂ ଦେହିନୋ ଦୈତ୍ଯସତ୍ତମ ଯତସ୍ତତୋ ଽପି ଵରଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଯସ୍ମାନ୍ନ ଶଙ୍କସେ
ମୃତ୍ୟୁ ବିନା କେହି ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ରହିପାରେନି, ଦାନବମାନ୍ୟ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ଚାହିଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, କାରଣ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରୁନାହାଁ।
ତତଃ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ଶିଶୋର୍ଵୈ ସପ୍ତଵାସରାତ୍ ଵଵ୍ରେ ମହାସୁରୋ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଅଵଲେପେନ ମୋହିତଃ
ତାପରେ ସେ ଦାନବରାଜ ଭାବିବା ପରେ, ଅହଂକାରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାର ସାତ ଦିନ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ମାଗିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ଚାସ୍ମୈ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯତ୍କିଂଚିନ୍ମନସେପ୍ସିତମ୍ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ଦେଵୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଽପି ସ୍ଵକମାଲଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସେ ସବୁ ଦୟା ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଉତ୍ତୀର୍ଣଂ ତପସସ୍ତଂ ତୁ ଦୈତ୍ଯଂ ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରାସ୍ତଥା ପରିଵଵ୍ରୁଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦିଵି ଦେଵଗଣା ଯଥା
ସେ ଦାନବ ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଦିବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଘେରି ରହନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ରାଜ୍ଯସ୍ଥେ ତାରକେ ଦୈତ୍ଯନନ୍ଦନେ ଋତଵୋ ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵକାଲଗୁଣବୃଂହିତାଃ
ତାରକ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ବଡ଼ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଋତୁମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଦେହ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଦେଲେ।